Aspiryna od lat była rozważana jako potencjalny środek profilaktyczny w onkologii, zwłaszcza po wynikach badań u dorosłych w średnim wieku sugerujących redukcję ryzyka raka jelita grubego po długotrwałym stosowaniu. Najnowsza analiza długoterminowych danych u osób starszych przynosi jednak istotną korektę tych założeń. Badanie prowadzone przez zespół z Monash University i opublikowane w JAMA Oncology wskazuje, że codzienne przyjmowanie małej dawki aspiryny nie obniża ogólnego ryzyka zachorowania na raka u seniorów, a w okresie interwencji wiązało się nawet z wyższą śmiertelnością z powodu nowotworów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego codzienne przyjmowanie aspiryny u osób ≥70 lat nie obniża ryzyka zachorowania na raka, mimo wcześniejszych obiecujących wyników u młodszych dorosłych.
- Jakie konkretne dane liczbowe przyniosło badanie ASPREE i ASPREE-XT, obejmujące ponad 19 tys. uczestników i 8,6 roku obserwacji.
- Co oznacza 15% wyższa śmiertelność z powodu raka obserwowana w okresie aktywnego stosowania aspiryny.
- Dlaczego profilaktyczne rozpoczynanie aspiryny w starszym wieku nie jest obecnie zalecane i kiedy konieczna jest indywidualna konsultacja lekarska.
Tło: od obietnicy do weryfikacji u osób starszych
Wcześniejsze obserwacje – głównie w populacjach w średnim wieku – sugerowały, że wieloletnie stosowanie aspiryny może zmniejszać zapadalność na niektóre nowotwory po około 10 latach. Pojawiło się więc pytanie, czy podobny efekt dotyczy osób w wieku podeszłym, u których ryzyko nowotworów jest wyższe, a profil bezpieczeństwa leków – odmienny.
Projekt badania i populacja
Analiza objęła 19 114 dorosłych z Australii i USA, w większości w wieku 70 lat i starszych, którzy wcześniej uczestniczyli w randomizowanym badaniu klinicznym ASPREE (2010–2017). Na starcie byli to uczestnicy bez wywiadu chorób sercowo-naczyniowych, demencji ani istotnej niesprawności.
W fazie interwencji losowo przydzielano 100 mg aspiryny dziennie lub placebo. Następnie, w fazie obserwacyjnej (ASPREE-eXTension; 2018–2024), zaprzestano podawania leku, aby ocenić długofalowy związek aspiryny z zapadalnością i śmiertelnością z powodu raka.
Wyniki długoterminowe: brak redukcji zachorowań
W łącznym okresie obserwacji o medianie 8,6 roku nie stwierdzono różnic w ogólnej zapadalności na raka między osobami pierwotnie przydzielonymi do aspiryny a grupą placebo. Brak efektu dotyczył także analiz według stadium nowotworu (I–IV) oraz zasięgu choroby (bez przerzutów vs z przerzutami). Pierwsza autorka badania, prof. Suzanne Orchard, podsumowała:
Chociaż nie zaobserwowaliśmy ogólnej zmiany ryzyka zachorowania na raka u pacjentów przyjmujących aspirynę w starszym wieku, to śmiertelność z powodu raka pozostała istotnie wyższa o 15%. Jednakże podwyższone ryzyko śmiertelności z powodu raka obserwowane u uczestników pierwotnego badania ASPREE w przypadku aspiryny nie utrzymywało się w badaniu ASPREE-eXTension po zakończeniu badania, co sugeruje brak trwałego efektu aspiryny, chociaż dłuższa obserwacja kohorty jest uzasadniona.
Co oznacza wzrost śmiertelności w fazie interwencji
Wynik dotyczący wyższej śmiertelności z powodu raka podczas aktywnego przyjmowania aspiryny budzi szczególne zainteresowanie kliniczne. Fakt, że efekt ten nie utrzymywał się po odstawieniu leku, wskazuje na brak długotrwałej „ochrony” onkologicznej i podkreśla potrzebę ostrożności w interpretacji wcześniejszych doniesień z innych grup wiekowych.
Implikacje kliniczne: kogo nie dotyczy profilaktyka aspiryną
Autorzy podkreślają, że rozpoczynanie wieloletniej profilaktyki małą dawką aspiryny wyłącznie w celu zapobiegania nowotworom nie jest zalecane u osób starszych. Decyzje terapeutyczne powinny uwzględniać wiek, profil ryzyka krwawień, choroby współistniejące oraz brak potwierdzonej korzyści onkologicznej w tej populacji. Jak zaznaczyła prof. Orchard:
Na podstawie tych ustaleń, rozpoczynanie programu leczenia aspiryną w małych dawkach przez wiele lat w celu zapobiegania nowotworom nie jest zalecane osobom starszym. Osoby, które obawiają się ryzyka zachorowania na raka, powinny porozmawiać z lekarzem o właściwej strategii leczenia.
Ograniczenia i dalsze kierunki badań
Choć badanie jest jednym z największych i najlepiej zaprojektowanych w tej grupie wiekowej, autorzy wskazują na potrzebę dalszej obserwacji kohorty, aby ostatecznie wykluczyć ewentualne bardzo odległe efekty. Wyniki dotyczą jednak praktyki „tu i teraz” – zwłaszcza w kontekście powszechnego sięgania po aspirynę bez wyraźnych wskazań.
Główne wnioski
- Brak redukcji zachorowań: u osób w wieku 70+ codzienne przyjmowanie 100 mg aspiryny nie zmniejszyło ogólnej zapadalności na raka w porównaniu z placebo.
- Wyższa śmiertelność w fazie interwencji: podczas aktywnego stosowania aspiryny odnotowano 15% wzrost śmiertelności z powodu raka, efekt ten nie utrzymywał się po odstawieniu leku.
- Wyniki spójne niezależnie od stadium choroby: brak różnic dotyczył zarówno wczesnych, jak i zaawansowanych stadiów nowotworów oraz choroby z przerzutami i bez przerzutów.
- Implikacje kliniczne: rozpoczynanie długotrwałej profilaktyki aspiryną u osób starszych nie jest zalecane; decyzje powinny być indywidualizowane i oparte na wskazaniach medycznych, a nie na prewencji nowotworów.
Źródło:
- Monash University
- https://jamanetwork.com/journals/jamaoncology/article-abstract/2844193
