Sen odgrywa kluczową rolę w regulacji emocji, funkcjonowaniu poznawczym i zdrowiu psychicznym, szczególnie w okresie dorastania. Najnowsze badania naukowców z University of Oregon oraz Upstate Medical University of State University of New York pokazują, że odsypianie w weekendy może stanowić realny czynnik ochronny przed objawami depresji u nastolatków i młodych dorosłych. Wyniki te wnoszą istotny głos do dyskusji o tym, jak pragmatycznie wspierać zdrowie psychiczne młodych osób w świecie chronicznego niedoboru snu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak weekendowe odsypianie wpływa na zdrowie psychiczne nastolatków i dlaczego może działać ochronnie.
- O ile niższe jest ryzyko objawów depresji u młodych osób nadrabiających sen w weekendy (konkretne dane z badań).
- Dlaczego biologiczne zmiany rytmu dobowego w okresie dojrzewania sprzyjają niedoborowi snu w dni szkolne i robocze.
- Jakie praktyczne wnioski płyną z badań dla rodziców, opiekunów i decydentów zdrowotnych.
Weekendowy sen a ryzyko depresji – co pokazało badanie
Badanie, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie Journal of Affective Disorders, objęło osoby w wieku 16–24 lat. Analiza wykazała, że u młodych ludzi, którzy nadrobili zaległości w śnie w weekendy, ryzyko wystąpienia objawów depresji było o 41% niższe w porównaniu z grupą, która nie kompensowała niedoboru snu.
To jedno z pierwszych badań, które w tak szerokim zakresie przyjrzało się weekendowemu „odsypianiu” w tej grupie wiekowej w Stanach Zjednoczonych. Wcześniejsze analizy dotyczyły głównie nastolatków w wieku szkolnym w krajach azjatyckich, m.in. w Chinach i Korei Południowej.
Ile snu potrzebują nastolatki – ideał a rzeczywistość
Eksperci zajmujący się medycyną snu od lat podkreślają, że optymalny czas snu dla nastolatków wynosi od 8 do 10 godzin na dobę. W praktyce jednak wielu młodych ludzi nie jest w stanie spełnić tych zaleceń w dni powszednie. Jak wyjaśnia Melynda Casement, licencjonowana psycholog i adiunkt na University of Oregon:
Badacze i lekarze zajmujący się snem od dawna zalecają, aby nastolatkowie spali od ośmiu do dziesięciu godzin o stałej porze każdego dnia tygodnia, ale dla wielu nastolatków, a także dla ogółu ludzi, nie jest to praktyczne.
Na deficyt snu wpływa kumulacja obowiązków szkolnych, życia towarzyskiego, zajęć dodatkowych, a coraz częściej również praca zarobkowa po szkole.
Dlaczego rytm dobowy nastolatków sprzyja niewyspaniu
Okres dojrzewania wiąże się z istotnymi zmianami biologicznymi. Rytm dobowy przesuwa się w kierunku późniejszych godzin zasypiania, co sprawia, że większość nastolatków staje się tzw. „nocnymi markami”. Jak tłumaczy Casement:
Zamiast być rannym ptaszkiem, staniesz się raczej nocnym markiem. A zasypianie stopniowo opóźnia się w okresie dojrzewania, aż do 18–20 roku życia. Potem znów zaczynasz być rannym ptaszkiem.
Typowy schemat snu nastolatka – zasypianie około 23:00 i pobudka około 8:00 – często pozostaje w sprzeczności z wczesnymi godzinami rozpoczęcia zajęć szkolnych. To właśnie dlatego wielu specjalistów popiera inicjatywy zdrowia publicznego postulujące późniejsze godziny startu lekcji.
Weekendowe odsypianie jako strategia ochronna
Choć regularny, wystarczająco długi sen każdej nocy pozostaje złotym standardem, badacze podkreślają, że odsypianie w weekendy może mieć działanie ochronne, jeśli w tygodniu nie da się uniknąć niedoboru snu. Jak zauważa Casement:
To normalne, że nastolatki są nocnymi markami, więc pozwólmy im nadrobić zaległości w weekendy, jeśli nie uda im się wyspać w ciągu tygodnia, ponieważ może to mieć w pewnym sensie charakter ochronny.
To podejście nie neguje znaczenia higieny snu, ale uwzględnia realia życia młodych ludzi, oferując praktyczne i osiągalne rozwiązanie.
Jak przeprowadzono analizę danych
Naukowcy wykorzystali dane z National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) z lat 2021–2023. Uczestnicy badania raportowali godziny zasypiania i pobudki w dni robocze oraz weekendy. Na tej podstawie obliczono tzw. czas nadrabiania snu, czyli różnicę między średnią długością snu w weekendy i w tygodniu.
Stan psychiczny oceniano na podstawie samoopisów. Objawy depresji uznawano za obecne, jeśli badani codziennie odczuwali smutek lub przygnębienie, co pozwoliło na analizę zależności między wzorcami snu a samopoczuciem psychicznym.
Depresja wśród młodych – dlaczego sen ma znaczenie
Depresja jest jedną z głównych przyczyn ograniczenia codziennego funkcjonowania w grupie wiekowej 16–24 lat. Obejmuje to m.in. częste absencje, spóźnienia do szkoły lub pracy oraz trudności w relacjach społecznych. Jak podkreśla Casement:
To sprawia, że ta grupa wiekowa staje się szczególnie interesująca, jeśli próbujemy zrozumieć czynniki ryzyka depresji i to, jak mogą się one wiązać z wdrażaniem interwencji.
W tym kontekście sen – jako czynnik modyfikowalny – jawi się jako jeden z najbardziej obiecujących obszarów profilaktyki zdrowia psychicznego.
Główne wnioski
- Weekendowe nadrabianie snu wiąże się z 41% niższym ryzykiem objawów depresji u osób w wieku 16–24 lat w porównaniu z grupą, która nie odsypia w weekendy.
- Optymalny czas snu nastolatków to 8–10 godzin na dobę, jednak w praktyce wielu młodych ludzi nie osiąga tego poziomu w dni powszednie.
- Zmiany rytmu dobowego w okresie dojrzewania sprzyjają późniejszemu zasypianiu, co w połączeniu z wczesnym startem zajęć prowadzi do chronicznego niedoboru snu.
- Odsypianie w weekendy może pełnić funkcję ochronną dla zdrowia psychicznego, choć nie zastępuje regularnego, wystarczająco długiego snu w ciągu tygodnia.
Źródło:
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165032725020555
