Choroba Alzheimera pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku. Według danych Alzheimer’s Association, w Stanach Zjednoczonych żyje ponad siedem milionów osób z tym rozpoznaniem, z czego blisko dwie trzecie stanowią kobiety. Różnice te od lat są obserwowane klinicznie, jednak dopiero najnowsze badania zaczynają wyjaśniać, dlaczego przebieg choroby u kobiet i mężczyzn może być odmienny – zarówno pod względem biologii mózgu, jak i tempa neurodegeneracji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego choroba Alzheimera częściej dotyka kobiet niż mężczyzn i jakie dane epidemiologiczne potwierdzają tę różnicę.
- Jaką rolę odgrywają komórki mikrogleju w mózgu oraz dlaczego ich działanie może różnić się w zależności od płci.
- Czym jest sygnalizacja interferonowa i jak może nasilać neurozapalenie oraz uszkodzenia połączeń neuronalnych.
- Dlaczego odkryte różnice mogą otworzyć drogę do terapii zależnych od płci, lepiej dopasowanych do biologii pacjentów.
Różnice płci w chorobie Alzheimera – co już wiadomo
Zespół badawczy kierowany przez M. Kerry O’Banion z University of Rochester Medical Center od lat analizuje mechanizmy leżące u podstaw choroby Alzheimera. Jak podkreśla badacz, różnice w częstości diagnozy i przebiegu choroby między płciami są dobrze udokumentowane, jednak ich przyczyny pozostają nie do końca jasne.
Jest dobrze udokumentowane, że u mężczyzn i kobiet chorobę Alzheimera diagnozuje się w różnym tempie – powiedział dr n. med. M. Kerry O’Banion.
Jednocześnie zaznacza, że skuteczne leczenie i profilaktyka będą możliwe dopiero wtedy, gdy naukowcy zrozumieją dlaczego, kiedy i gdzie te różnice się pojawiają.
Mikroglej – komórki odpornościowe mózgu pod lupą
Kluczowych wskazówek dostarczyły nowe badania prowadzone wspólnie z Lía Calcines-Rodríguez, doktorantką neurologii. Zespół skupił się na mikrogleju – wyspecjalizowanych komórkach odpornościowych mózgu, które w warunkach fizjologicznych dbają o jego homeostazę, a w chorobie Alzheimera reagują na patologiczne złogi białek.
W badaniu opublikowanym w Journal of Neuroinflammation wykazano, że mikroglej działa inaczej w mózgach męskich i żeńskich. U myszy z modelową chorobą Alzheimera żeńskie mikrogleje reagowały silniej na obecność blaszek β-amyloidu – charakterystycznych, lepkich agregatów białkowych gromadzących się w mózgu chorych.
Interferon i neurozapalenie – możliwy mechanizm różnic
Szczególnie istotnym odkryciem była zwiększona ekspresja genów związanych z interferonem w żeńskich komórkach mikrogleju. Interferony są znane przede wszystkim z roli w odpowiedzi przeciwwirusowej, jednak ich znaczenie w chorobie Alzheimera nie zostało dotąd jednoznacznie określone.
Wcześniejsze badania sugerowały, że sygnalizacja interferonowa może nasilać neurozapalenie i prowadzić do uszkodzenia synaps, czyli połączeń pomiędzy neuronami. Naukowcy przypuszczają, że podczas „sprzątania” blaszek β-amyloidu mikroglej może być eksponowany na DNA lub RNA, które komórka błędnie interpretuje jako materiał wirusowy. To z kolei może uruchamiać kaskadę interferonową i prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego.
Badania wykazały również, że żeńskie mikrogleje pozostawiają po sobie większe i bardziej nieregularne blaszki β-amyloidu, które niszczą więcej połączeń neuronalnych niż te obserwowane w mózgach męskich.
Zaskakujące różnice niezależne od hormonów
Jak powiedziała Calcines-Rodríguez, pierwsza autorka badania:
Zaskakujące było to, że żeńskie mikrogleje wykazywały tak silną odpowiedź interferonową i że te wrażliwe na interferon mikrogleje wychwytywały więcej beta-amyloidu.
Co istotne, zespół nie zaobserwował różnic w patologii β-amyloidu ani w ekspresji genów mikrogleju u kobiet w zależności od fazy cyklu hormonalnego. Może to oznaczać, że wahania hormonalne nie są głównym czynnikiem wyjaśniającym różnice płciowe, co podważa jedno z często przywoływanych wyjaśnień.
Badaczka zwraca uwagę, że sygnalizacja interferonowa w mikrogleju może w przyszłości stać się celem spersonalizowanej terapii, uwzględniającej różnice biologiczne między kobietami a mężczyznami.
Mikroglej jako potencjalny cel terapeutyczny
Mikroglej odgrywa kluczową rolę w rozwoju i progresji choroby Alzheimera. Zrozumienie, czy różnice pomiędzy mikroglejem męskim i żeńskim są wrodzone, czy też pojawiają się w odpowiedzi na patologię, może mieć fundamentalne znaczenie dla przyszłych terapii.
Obecne badania koncentrują się na pytaniu, czy modulowanie sygnalizacji interferonowej pozwoliłoby zmienić przebieg choroby, ograniczyć neurozapalenie i spowolnić utratę połączeń neuronalnych – szczególnie u kobiet, które statystycznie chorują częściej i ciężej.
Główne wnioski
- Kobiety stanowią około dwóch trzecich osób chorujących na Alzheimera, co wskazuje na istotne różnice biologiczne w przebiegu choroby.
- Mikroglej w mózgach kobiet reaguje silniej na blaszki β-amyloidu, wykazując zwiększoną aktywność genów związanych z interferonem.
- Sygnalizacja interferonowa może nasilać neurozapalenie i uszkodzenie synaps, prowadząc do większych i bardziej nieregularnych blaszek amyloidowych.
- Różnice te nie wydają się zależne od wahań hormonalnych, co sugeruje, że przyszłe terapie Alzheimera mogą wymagać podejścia uwzględniającego płeć biologiczną.
Źródło:
- University of Rochester Medical Center
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12974-025-03659-1
