Parlament Europejski stoi przed jednym z najbardziej symbolicznych i kontrowersyjnych głosowań ostatnich lat. W środę europosłowie zdecydują o rezolucji powiązanej z europejską inicjatywą obywatelską „Mój głos, mój wybór: Za bezpieczną i dostępną aborcją”, która zakłada stworzenie mechanizmu finansowego umożliwiającego kobietom dostęp do legalnej aborcji w innym państwie UE, jeśli w kraju pochodzenia jest ona istotnie ograniczona lub zakazana. Głosowanie odbywa się w kontekście głębokich różnic prawnych między państwami członkowskimi oraz rosnących napięć politycznych wokół praw reprodukcyjnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega inicjatywa „Mój głos, mój wybór” i jaki mechanizm finansowy UE jest przedmiotem głosowania w Parlamencie Europejskim.
- Które kraje UE mogą najbardziej skorzystać z proponowanych rozwiązań i dlaczego dostęp do aborcji pozostaje w Europie silnie zróżnicowany.
- Jakie argumenty przedstawiają zwolennicy i przeciwnicy projektu, w tym spór o kompetencje UE, zdrowie publiczne i wartości narodowe.
- Jakie znaczenie polityczne może mieć środowe głosowanie, nawet jeśli nie doprowadzi ono bezpośrednio do zmiany prawa aborcyjnego.
Na czym polega inicjatywa „Mój głos, mój wybór”
Rozpatrywana propozycja wynika z europejskiej inicjatywy obywatelskiej (ECI), która zebrała ponad milion zweryfikowanych podpisów. Jej celem jest ustanowienie dobrowolnego mechanizmu finansowego z budżetu UE, z którego państwa członkowskie mogłyby korzystać, aby pokrywać koszty legalnej aborcji wykonywanej w innym kraju Unii.
Mechanizm miałby objąć kobiety pochodzące z państw, w których aborcja jest niemal całkowicie zakazana, takich jak Polska i Malta, oraz z krajów, gdzie dostęp do zabiegu jest znacząco utrudniony, m.in. we Włoszech i Chorwacji. Kluczowe założenie inicjatywy polega na tym, że UE nie zmieniałaby prawa krajowego, lecz wspierała transgraniczny dostęp do świadczeń zdrowotnych zgodnie z obowiązującymi przepisami państw przyjmujących.
Głosowanie w Parlamencie Europejskim – harmonogram i procedura
Debata plenarna nad inicjatywą zaplanowana jest na wtorek, 16 grudnia, natomiast głosowanie odbędzie się w środę, 17 grudnia, około godziny 13:00 GMT, w siedzibie Parlamentu Europejskiego w Strasburgu. Procedura odbywa się w ramach wysłuchań publicznych i debat nad inicjatywami obywatelskimi (art. 228 Regulaminu PE) i zakończy się przyjęciem lub odrzuceniem rezolucji.
Analitycy polityczni spodziewają się, że rezolucja zostanie przyjęta. Jeśli tak się stanie, Komisja Europejska będzie miała czas do marca, aby zdecydować, czy i w jaki sposób przełożyć postulaty inicjatywy na konkretne działania. Warto jednak podkreślić, że dotychczas żadna europejska inicjatywa obywatelska nie doprowadziła do bezpośrednich zmian legislacyjnych, co rodzi pytania o realną skuteczność mechanizmu.
Argumenty zwolenników: zdrowie publiczne i równość
Zwolennicy projektu – wśród nich organizacje broniące praw reprodukcyjnych oraz europosłowie od lewicy po część centroprawicy – wskazują, że inicjatywa ma charakter zdrowotny i równościowy, a nie ideologiczny. Ich zdaniem mechanizm finansowy mógłby ograniczyć niebezpieczne, nielegalne aborcje oraz sytuacje, w których kobiety zmuszone są do podejmowania ryzykownych decyzji z powodu braku środków finansowych.
Postawiłoby nas to na równi z innymi obywatelami Europy – powiedziała Isabel Stabile, lekarka zaangażowana w zbieranie podpisów na Malcie, gdzie obowiązują jedne z najbardziej restrykcyjnych przepisów w UE.
Zwolennicy podkreślają również, że w Europie widoczny jest trend liberalizacyjny – Wielka Brytania zmierza w kierunku dekryminalizacji aborcji, a Francja wpisała ją do konstytucji jako wolność gwarantowaną. Na tym tle różnice między państwami UE stają się coraz bardziej wyraźne.
Krytyka i opór polityczny
Propozycja spotyka się z ostrym sprzeciwem europosłów ze skrajnej prawicy oraz części centroprawicy, którzy argumentują, że inicjatywa narusza kompetencje państw członkowskich i stoi w sprzeczności z „tradycyjnymi wartościami”.
Wysyłanie kobiet do krajów o bardziej liberalnych poglądach to atak na porządek narodowy” – powiedziała Elisabeth Dieringer z grupy Patriots for Europe podczas debaty poprzedzającej głosowanie. To ideologiczne nadużycie władzy jest czymś, czego nie będziemy tolerować na szczeblu UE.
W ostatnich tygodniach przeciwnicy inicjatywy zintensyfikowali działania lobbingowe. W Parlamencie Europejskim odbyły się dwie konferencje krytykujące projekt, zorganizowane m.in. we współpracy z organizacją One of Us oraz Europejskim Centrum Prawa i Sprawiedliwości, powiązanym z amerykańskim środowiskiem prawnym zaangażowanym w sprawy dotyczące aborcji, w tym w uchylenie wyroku Roe v. Wade w USA w 2022 roku.
Polska i inne kraje z restrykcyjnym prawem w centrum debaty
Debata toczy się w czasie, gdy w niektórych państwach UE obowiązują najbardziej restrykcyjne przepisy dotyczące aborcji w Europie. W Polsce niemal wszystkie zabiegi są zakazane, co w ostatnich latach doprowadziło do masowych protestów po śmierciach kobiet w ciąży w szpitalach. Aktywiści i część środowiska medycznego wiążą te tragedie z obowiązującymi regulacjami i efektem mrożącym w praktyce klinicznej.
Zwolennicy inicjatywy podnoszą argument, że dostęp do aborcji mieści się w ramach praw podstawowych oraz zdrowia publicznego, natomiast przeciwnicy konsekwentnie uznają go za sprawę wyłącznie krajową.
Znaczenie polityczne i możliwe konsekwencje
Nawet jeśli przyjęta rezolucja nie doprowadzi bezpośrednio do zmiany prawa, będzie miała istotne znaczenie polityczne. Stanowi bowiem sygnał kierunkowy dotyczący tego, jak Unia Europejska postrzega prawa kobiet i zdrowie reprodukcyjne w obliczu rosnącej siły ugrupowań konserwatywnych i skrajnie prawicowych w wielu państwach członkowskich.
Ewentualne wdrożenie mechanizmu finansowego pozostanie skomplikowane prawnie i politycznie, ale środowe głosowanie jest postrzegane jako test wartości i kompetencji UE w obszarze zdrowia publicznego i praw podstawowych.
Główne wnioski
- Parlament Europejski głosuje 17 grudnia nad rezolucją powiązaną z europejską inicjatywą obywatelską, która zebrała ponad 1 mln zweryfikowanych podpisów.
- Propozycja zakłada utworzenie dobrowolnego mechanizmu finansowego UE, który mógłby pokrywać koszty aborcji wykonywanej w innym państwie członkowskim.
- Inicjatywa dotyczy głównie kobiet z krajów o restrykcyjnym prawie, takich jak Polska i Malta, oraz państw z ograniczonym dostępem do zabiegu.
- Nawet w przypadku przyjęcia rezolucji wdrożenie programu będzie zależeć od decyzji Komisji Europejskiej i pozostanie politycznie oraz prawnie złożone.
Źródło:
- opracowanie własne, European Parliament, Euronews, Entrevue, The Journal
