Technologia deepfake rozwija się szybciej niż prawo ją goni. W Polsce brakuje skutecznych regulacji, które chroniłyby obywateli – w tym osoby wykonujące zawody medyczne – przed konsekwencjami cyfrowych manipulacji wizerunkiem i głosem. Prezes UODO, Mirosław Wróblewski, zwrócił się z apelem do wicepremiera Krzysztofa Gawkowskiego o pilne działania legislacyjne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego technologia deepfake stanowi realne zagrożenie dla lekarzy i pacjentów.
- Jakie działania podejmuje Prezes UODO w celu wprowadzenia nowych przepisów ochronnych.
- W jaki sposób obecne prawo nie zapewnia wystarczającej ochrony przed deepfake’ami.
- Jakie przykłady nadużyć z użyciem wizerunku lekarzy miały miejsce w Polsce.
Deepfake to nie tylko zagrożenie cyfrowe. To realne naruszenia praw człowieka
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazuje na pilną potrzebę stworzenia przepisów, które jasno określałyby odpowiedzialność za rozpowszechnianie zmanipulowanych materiałów audio i wideo. Obecne regulacje – rozproszone między kodeksem cywilnym, karnym, RODO i ustawą o prawie autorskim – nie są dostosowane do skali i dynamiki problemu.
UODO argumentuje, że skutki nadużyć z użyciem deepfake’ów mogą być dramatyczne – od kradzieży tożsamości i rozpowszechniania fałszywych informacji, po preparowanie dowodów w postępowaniach sądowych.
Realne przypadki – od dziecięcej „zabawy” po ataki na lekarzy
W ostatnich miesiącach do UODO zgłaszane były konkretne przypadki nadużyć. W jednej ze szkół podstawowych uczniowie stworzyli fałszywe zdjęcie nagiej koleżanki. Prezes UODO zawiadomił policję, ta jednak odmówiła wszczęcia postępowania.
W innym przypadku pojawiły się skargi dotyczące zamieszczania w mediach społecznościowych fałszywych informacji na temat znanej dziennikarki – o jej rzekomej śmierci czy przemocy domowej. Postępowanie prowadzi obecnie irlandzki organ nadzorczy, a UODO wydał czasowy zakaz przetwarzania danych.
Do urzędu docierają również sygnały od lekarzy, których wizerunki zostały użyte bez zgody w fałszywych reklamach suplementów diety i preparatów zdrowotnych. Te praktyki nie tylko naruszają prawa tych osób, ale mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia pacjentów.
Luka prawna, która szkodzi ofiarom i chroni sprawców
Choć prawo autorskie wymaga zgody na rozpowszechnianie wizerunku, a kodeks cywilny i RODO traktują go jako dobro osobiste i dane osobowe, brakuje narzędzi do szybkiego i skutecznego reagowania. Sprawy sądowe trwają długo, identyfikacja sprawców jest często utrudniona, a szkodliwe materiały pozostają w sieci tygodniami lub miesiącami.
Prezes UODO wskazuje na potencjalne zastosowanie przepisów karnych – od kradzieży tożsamości (art. 190a § 2 kk), przez zniesławienie, aż po oszustwa. Ale żadna z tych norm nie daje narzędzi do usunięcia fałszywego nagrania w czasie rzeczywistym ani nie chroni skutecznie ofiar.
Apel do ministra cyfryzacji i propozycje rozwiązań
W związku z tym UODO wystąpił do wicepremiera i ministra cyfryzacji z apelem o zainicjowanie prac legislacyjnych. Nowe przepisy powinny obejmować:
- możliwość szybkiego usuwania fałszywych materiałów,
- obowiązek platform internetowych do oznaczania deepfake’ów,
- systemy automatycznego wykrywania treści generowanych przez AI,
- odpowiedzialność administracyjną i cywilną za nieuprawnione użycie wizerunku i głosu.
W wystąpieniu UODO przywołano także przykłady międzynarodowe. Dania przygotowuje nowelizację prawa autorskiego, która umożliwiłaby obywatelom dochodzenie odszkodowań i żądanie usunięcia deepfake’ów z platform online. Wskazano również na potrzebę promowania dobrych praktyk oraz tworzenia standardów w zakresie identyfikacji fałszywych treści.
Lekarze i ich autorytet – celem deepfake’ów
W polskiej przestrzeni medialnej szczególnie niepokojące są przypadki wykorzystywania wizerunku lekarzy do celów reklamowych. 29 kwietnia 2025 roku na profilu „Lucky Avia” w serwisie Facebook opublikowano zmanipulowane nagranie, w którym rzekomo prof. Henryk Skarżyński polecał kapsułki Tonosin Pro Max. W rzeczywistości profesor nie uczestniczył w nagraniu i nie wyraził zgody na użycie swojego wizerunku.
Wcześniej ofiarą podobnego procederu padł prof. Jerzy Szaflik, którego deepfake wykorzystano w reklamie suplementu „Oculosin”. Preparat ten miał rzekomo przywracać wzrok w zaćmie czy jaskrze – co mogło wprowadzić pacjentów w błąd i skłonić do rezygnacji z konsultacji medycznej.
W kolejnym przypadku zmanipulowano informację o śmierci prof. Michała Oskara Zembali. W mediach społecznościowych rozpowszechniano grafiki o śmierci profesora, co wywołało szok nie tylko wśród pacjentów, ale także wśród jego dzieci, które dowiedziały się o rzekomej tragedii… w szkole.
Główne wnioski
- Prezes UODO Mirosław Wróblewski zaapelował do ministra cyfryzacji o stworzenie przepisów regulujących odpowiedzialność za tworzenie i rozpowszechnianie treści deepfake.
- Obecne przepisy – w tym RODO, kodeks cywilny i karny – nie zapewniają skutecznej ochrony ani szybkiej reakcji na nadużycia z użyciem AI.
- Lekarze tacy jak prof. Skarżyński, prof. Szaflik i prof. Zembala padli ofiarą zmanipulowanych treści, co mogło mieć wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo pacjentów.
- Proponowane rozwiązania obejmują m.in. obowiązek oznaczania deepfake’ów, szybkie usuwanie fałszywych treści i odpowiedzialność platform technologicznych.
Źródło:
- UODO
