Celem ubezwłasnowolnienia jest ochrona osób, które z powodu zaburzeń psychicznych, upośledzenia umysłowego czy schorzeń neurodegeneracyjnych nie są w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem. W Polsce ubezwłasnowolnienie może dotyczyć osób z poważnymi problemami zdrowotnymi, takimi jak demencja czy uzależnienia. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina o szczególnych zasadach w tej kwestii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są podstawowe zasady dotyczące ubezwłasnowolnienia w Polsce.
- Jakie różnice występują między ubezwłasnowolnieniem całkowitym a częściowym.
- Kto może wystąpić o ubezwłasnowolnienie oraz jakie są konsekwencje zgłoszenia wniosku w złej wierze.
- Jakie są możliwości zmiany lub uchwały ubezwłasnowolnienia w zależności od poprawy stanu zdrowia osoby ubezwłasnowolnionej.
Ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe – czym się różnią?
Jak zaznacza RPP, w polskim prawie wyróżnia się dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite i częściowe.
Ubezwłasnowolnienie całkowite dotyczy osób, które ukończyły 13. rok życia i nie są w stanie kierować swoim postępowaniem. Przykładem może być osoba z ciężką chorobą psychiczną lub zaawansowaną demencją. W takim przypadku sąd wyznacza opiekuna, który będzie odpowiedzialny za podejmowanie decyzji w imieniu osoby ubezwłasnowolnionej. Osoba ta nie może zawierać umów ani podejmować innych czynności prawnych, np. nie może sprzedać mieszkania.
Ubezwłasnowolnienie częściowe dotyczy osób pełnoletnich, które mimo iż radzą sobie w codziennym życiu, potrzebują wsparcia przy podejmowaniu większych decyzji, takich jak sprzedaż mieszkania. W takim przypadku sąd wyznacza kuratora, który pomaga w zarządzaniu sprawami osobistymi, jednak osoba ta nie traci całkowitej zdolności do działania.
Kto może wystąpić o ubezwłasnowolnienie?
Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć wiele osób. Zwykle jest to małżonek, krewni w linii prostej (np. rodzice czy dzieci), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy lub prokurator. Wniosek może zostać złożony także w przypadku zmiany stanu zdrowia osoby ubezwłasnowolnionej, jeśli zajdą okoliczności, które pozwalają na zmianę lub uchwałę tego statusu.
RPP przypomina, że w przypadku zgłoszenia wniosku w złej wierze lub z lekkomyślności, osoba składająca taki wniosek może zostać ukarana grzywną.
Zmiana lub uchwała ubezwłasnowolnienia
Zdarza się, że stan zdrowia osoby ubezwłasnowolnionej ulega poprawie. W takim przypadku możliwe jest wnioskowanie o zmianę statusu ubezwłasnowolnienia. Na przykład, osoba, której ubezwłasnowolnienie zostało uznane za całkowite, może w wyniku poprawy stanu zdrowia wystąpić o zmianę na ubezwłasnowolnienie częściowe. Jeśli osoba, która była całkowicie ubezwłasnowolniona, poprawiła swoje zdrowie na tyle, że może samodzielnie podejmować decyzje, sąd może uchylić całkowite ubezwłasnowolnienie.
Tego typu sprawy rozpatrywane są Sądy Okręgowe właściwe dla miejsca zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej.
Główne wnioski
- Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawna mająca na celu ochronę osób z poważnymi zaburzeniami zdrowotnymi, które nie są w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem.
- W Polsce wyróżnia się dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia: całkowite, które pozbawia osoby zdolności do czynności prawnych, oraz częściowe, które ogranicza tylko pewne aspekty działalności prawnej osoby.
- Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć małżonek, krewni, prokurator lub przedstawiciel ustawowy, a zgłoszenie wniosku w złej wierze może skutkować karą grzywny.
- Możliwe jest złożenie wniosku o zmianę lub uchylenie ubezwłasnowolnienia, np. w wyniku poprawy stanu zdrowia osoby.
Źródło:
- RPP
