Wysokie temperatury pogarszają alergie i astmę. Alergolog o skutkach suszy [Wywiad]

Długotrwała susza, wysokie temperatury i brak opadów coraz mocniej wpływają na pacjentów z alergiami wziewnymi. Lekarze obserwują więcej zaostrzeń alergicznego nieżytu nosa, zapalenia spojówek oraz astmy alergicznej. Problem dotyczy nie tylko osób z ciężką alergią – objawy nasilają się także u pacjentów, którzy wcześniej mieli jedynie łagodne dolegliwości. O tym, dlaczego sucha pogoda tak mocno wpływa na alergików i jak ograniczać objawy, mówi w rozmowie z Alert Medyczny dr n. med. Piotr Niedziałkowski, alergolog enel-med.

Z tego artykułu dowiesz się…

• Dlaczego susza i wysokie temperatury nasilają objawy alergii wziewnych.
• Jak suche powietrze wpływa na błony śluzowe i drogi oddechowe.
• Które grupy pacjentów są dziś najbardziej narażone na zaostrzenia alergii i astmy.
• Jak ograniczać kontakt z pyłkami i unikać najczęstszych błędów podczas sezonu pylenia.

„Pyłki wiszą w atmosferze przez wiele godzin”

Alert Medyczny: Czy w czasie suszy i długotrwałych okresów bez opadów obserwuje Pan nasilenie objawów alergii u pacjentów?

dr n. med. Piotr Niedziałkowski: Tak, i to bardzo wyraźnie. W mojej praktyce klinicznej widzę, że okresy suszy, wysokich temperatur i długotrwałego braku opadów dramatycznie sprzyjają nasileniu objawów alergii wziewnych. Pacjenci zgłaszają się z bardziej intensywnymi dolegliwościami dotyczącymi alergicznego nieżytu nosa, alergicznego zapalenia spojówek, a także zaostrzenia astmy alergicznej.

Mechanizm tego zjawiska jest złożony, ale da się go wytłumaczyć obrazowo: pyłki bez opadów deszczu nie są usuwane z powietrza w sposób naturalny i wiszą w atmosferze jak pył w słonecznym promieniu – przez wiele godzin, czasem dni. Dodatkowo suche i często wietrzne warunki sprzyjają ich unoszeniu się i długiemu utrzymywaniu w powietrzu.

Jednocześnie dochodzi do zwiększonej ekspozycji na czynniki drażniące, takie jak kurz, pył glebowy czy zanieczyszczenia komunikacyjne. W efekcie pacjenci zgłaszają nie tylko częstsze objawy, ale także ich większe nasilenie i dłuższy czas utrzymywania się.

Z perspektywy medycyny opartej na faktach wiemy, że przebieg chorób alergicznych zależy nie tylko od samego uczulenia, ale także od warunków środowiskowych, stężenia aeroalergenów i kondycji błon śluzowych. Dlatego sucha i gorąca pogoda może realnie pogarszać kontrolę objawów.

Suche powietrze a alergia

AM: Dlaczego suche powietrze i susza mogą zwiększać uciążliwość pyłków oraz alergenów?

PN: Suche powietrze działa jak papier ścierny na barierę ochronną błon śluzowych nosa, gardła i oczu. Kiedy śluzówka jest przesuszona, gorzej pełni swoją funkcję obronną, łatwiej ulega mikropodrażnieniom i staje się bardziej podatna zarówno na alergeny, jak i czynniki drażniące.

W praktyce ta sama ilość pyłku, która w wilgotnych warunkach wywołałaby łagodne objawy, w suchym powietrzu może spowodować prawdziwą burzę alergiczną. Przesuszona błona śluzowa to osłabiona ochrona – organizm staje się bardziej wrażliwy.

Dodatkowo susza sprzyja zwiększeniu stężenia cząstek drażniących w powietrzu. Mówimy nie tylko o pyłkach roślin, ale również o kurzu, drobnym pyle, pyłach glebowych oraz zanieczyszczeniach powietrza – ozonie przygruntowym, spalinach samochodowych czy mikrocząsteczkach dymu.

Pacjenci skarżą się nie tylko na katar

AM: Jakie objawy najczęściej zgłaszają obecnie pacjenci z alergicznym nieżytem nosa lub spojówek?

PN: Najczęściej są to objawy klasyczne dla alergicznego nieżytu nosa: napadowe kichanie, wodnisty wyciek z nosa, świąd nosa, uczucie zatkania nosa oraz świąd gardła lub podniebienia. W przypadku alergicznego zapalenia spojówek dominują świąd oczu, łzawienie, pieczenie i zaczerwienienie spojówek.

Ale coraz częściej pacjenci zwracają uwagę także na objawy mniej oczywiste, które bardzo charakteryzują źle kontrolowaną alergię: przewlekłą niedrożność nosa utrzymującą się przez wiele dni, gorszy sen, zmęczenie w ciągu dnia, problemy z koncentracją czy bóle głowy.

U części chorych pojawia się także kaszel wynikający ze spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, tak zwany post-nasal drip, który szczególnie dokuczliwy jest w nocy i zaburza jakość snu.

To ważne, ponieważ alergiczny nieżyt nosa nie jest jedynie sezonowym katarem. To choroba zapalna, która może istotnie pogarszać jakość życia, zaburzać sen i codzienne funkcjonowanie.

„Twoja alergia się nie pogorszyła”

AM: Czy warunki pogodowe wpływają także na osoby, które wcześniej miały łagodne objawy alergii?

PN: Tak, i to bardzo wyraźnie. U osób, które dotychczas miały łagodne, krótkotrwałe lub łatwe do opanowania objawy, w okresach suszy i wysokiego pylenia może dojść do wyraźnego pogorszenia samopoczucia.

Pacjenci często mówią: „Przez lata miałem tylko czasami swędzące oczy, a teraz nie mogę oddychać. Czy moja alergia się pogorszyła?”

Odpowiedź brzmi: Twoja alergia się nie pogorszyła, tylko zmieniły się warunki środowiskowe.

Wyobraźmy sobie, że wcześniej organizm otrzymywał „dawkę” pięciu jednostek pyłków dziennie i potrafił sobie z tym radzić. Teraz w suchym okresie dostaje piętnaście jednostek dziennie i nie daje rady.

Dodatkowo suche powietrze podrażnia śluzówki, a kurz i zanieczyszczenia stanowią dodatkowe obciążenie. System odpornościowy po prostu pęka pod naporem bodźców.

Dlatego właśnie część pacjentów dopiero w takich trudniejszych sezonach zaczyna szukać pomocy lekarskiej, choć alergię mieli od lat. Wcześniej był to tylko dyskomfort, teraz to problem, który uniemożliwia normalne funkcjonowanie.

Kto jest dziś najbardziej narażony?

AM: Które grupy pacjentów są dziś szczególnie narażone na zaostrzenie objawów?

PN: Najbardziej narażeni są pacjenci z rozpoznaną alergią wziewną, zwłaszcza jeśli współistnieje astma, atopowe zapalenie skóry lub przewlekłe choroby nosa i zatok.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na dzieci, ponieważ ich drogi oddechowe są bardziej wrażliwe. Do grupy zwiększonego ryzyka należą także osoby starsze, sportowcy, ogrodnicy, pracownicy budowlani czy osoby wykonujące pracę fizyczną na świeżym powietrzu.

Należy również pamiętać o mieszkańcach dużych miast, gdzie pyłki nakładają się na kontakt z pyłem zawieszonym, spalinami i ozonem przygruntowym. W takich warunkach objawy mogą być wyraźnie silniejsze niż na obszarach wiejskich.

Nie można też zapominać o kobietach w ciąży. Leczenie w tym przypadku wymaga szczególnej ostrożności i ścisłej konsultacji z lekarzem.

Susza może pogarszać kontrolę astmy

AM: Czy susza i większe zapylenie mogą wpływać na rozwój lub zaostrzenie astmy?

PN: Tak, i to jest jedno z najważniejszych obserwacji w praktyce alergologicznej. Warunki suche, gorące i związane z większym stężeniem pyłków oraz zanieczyszczeń mogą istotnie wpływać na zaostrzenie objawów astmy.

U pacjentów z już rozpoznaną astmą alergiczną obserwujemy częstszy kaszel, świsty w klatce piersiowej, uczucie duszności i gorsze tolerowanie wysiłku fizycznego.

Chcę to powiedzieć bardzo precyzyjnie: susza sama w sobie nie powoduje astmy, ale może zwiększać reaktywność oskrzeli i ujawniać objawy u osób predysponowanych.

Jeśli pacjent zauważa, że w suchych dniach pojawia się kaszel czy duszność, to sygnał, by niezwłocznie skontaktować się z alergologiem lub pulmonologiem.

Jak ograniczać kontakt z alergenami?

AM: Jak ograniczać ekspozycję na alergeny podczas suchych i gorących dni?

PN: Podstawą jest świadome ograniczanie ekspozycji. Po pierwsze: należy śledzić komunikaty pyłkowe i ograniczać przebywanie na zewnątrz podczas wysokiego pylenia, szczególnie między godziną 10 a 16.

Po drugie: po powrocie do domu należy zmienić ubranie, umyć twarz i włosy oraz przepłukać oczy i nos. Szczególnie ważne jest przepłukanie nosa solą fizjologiczną lub specjalnym sprayem izotonowym. Taki zabieg mechanicznie usuwa pyłki i może zmniejszyć obciążenie organizmu o 40-50%.

Po trzecie: należy zadbać o warunki w domu. W warunkach domowych korzystne jest regularne sprzątanie na mokro, ograniczenie wietrzenia w godzinach wysokiego pylenia oraz, jeśli to możliwe, używanie oczyszczaczy powietrza z filtrem HEPA. Warto również utrzymywać wilgotność powietrza na poziomie 40-60% za pomocą nawilżaczy.

Bardzo ważny jest też element, o którym pacjenci często zapominają: przed snem warto nawilżyć śluzówkę nosa. Można użyć naturalnego balsamu na bazie olejku kokosowego lub specjalnej maści. To znacząco poprawia jakość snu, a pacjenci śpią o 30-40% lepiej.

Nie mniej ważne jest odpowiednio wcześnie rozpoczęte leczenie. U pacjentów z przewidywalnymi objawami sezonowymi najlepsze efekty daje postępowanie wyprzedzające: rozpoczęcie terapii 2-3 tygodnie przed spodziewanym sezonem pylenia, a nie reagowanie dopiero wtedy, gdy objawy są już bardzo nasilone.

Pacjenci często popełniają te same błędy

AM: Jakich błędów pacjenci powinni unikać w okresie wysokiego pylenia i suszy?

PN: Najczęstszym błędem jest bagatelizowanie objawów i zbyt późne wdrażanie leczenia. Wielu pacjentów czeka, aż dolegliwości staną się trudne do zniesienia, zamiast rozpocząć terapię wcześniej, zamiast rozpocząć terapię wcześniej, zgodnie z przewidywanym sezonem pylenia. To jak próba gaszenia pożaru, gdy już się rozprzestrzenił, zamiast zbudowania tarczy ochronnej.

Drugim częstym problemem jest nieregularne stosowanie leków, szczególnie preparatów przeciwzapalnych donosowych ze steroidami. Te leki działają najlepiej wtedy, gdy są stosowane systematycznie przez co najmniej 5-7 dni. Jednak to nie są pigułki na życzenie, ale terapia wymagająca konsekwencji. Jeśli pacjent stosuje je doraźnie, skuteczność dramatycznie spada.

Kolejnym błędem jest uznawanie wszystkich objawów za przeziębienie. Jeśli wodnisty katar, kichanie, świąd nosa i łzawienie oczu pojawiają się sezonowo, bez gorączki i bez typowych cech infekcji, bardzo często mamy do czynienia z alergią, a nie z zakażeniem wirusowym. To kluczowe rozróżnienie, ponieważ determinuje sposób leczenia.

Pacjenci powinni też unikać nadmiernego wietrzenia mieszkania w okresie wysokiego pylenia oraz suszenia prania na zewnątrz w suche, wietrzne dni. Pyłki wlatują masowo do domu i osiadają na tkaninach, co nasila objawy.

Wreszcie trzeba wspomnieć o nadużywaniu donosowych leków obkurczających śluzówkę nosa: preparatów typu ksylometazolina czy oksymetazolina. Dają szybką ulgę, ale stosowane dłużej niż 5-7 dni mogą pogarszać sytuację i prowadzić do polekowego nieżytu nosa, który jest trudniejszy do leczenia niż pierwotna alergia.

Dziękujemy za rozmowę i komentarz dla Alertu Medycznego.