Rak to jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny, często kojarzone z genetyką, paleniem papierosów czy niezdrową dietą. Niewielu z nas zdaje sobie jednak sprawę z tego, że aż 15-20% nowotworów jest wynikiem infekcji wirusowych, bakteryjnych lub pasożytniczych – wynika z danych Światowej Organizacji Zdrowia WHO. Jakie czynniki biologiczne przyczyniają się do powstawania raka? Które wirusy, bakterie i pasożyty zagrażają naszemu zdrowiu?
Nowotwory wywoływane przez bakterie
Związek między bakteriami, a powstawaniem nowotworów został potwierdzony przez naukowców już w latach 90-tych. Przy czym niektóre bakterie, takie jak Helicobacter pylori, są bezpośrednio powiązane z ryzykiem nowotworzenia.
Helicobacter pylori – pionier na „czarnej liście”
Helicobacter pylori była pierwszą bakterią uznaną za czynnik rakotwórczy przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) już w 1994 roku. Chociaż sama obecność tej bakterii w żołądku nie powoduje nowotworu, długotrwałe zakażenie prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego, który może sprzyjać rozwojowi gruczolakoraka żołądka i chłoniaka MALT. Helicobacter pylori produkuje białko (onkoproteinę), które oddziałuje z komórkami nabłonka żołądka, zwiększając ryzyko transformacji nowotworowej.
Escherichia coli – niewinny winowajca?
Niedawno na liście chorób związanych z zakażeniami znalazł się również nowotwór jelita grubego. Badania naukowców z belgijskiego uniwersytetu Vrije Universiteit Brussel, opublikowane w czasopiśmie „Nature”, wykazały, że agresywne guzy mogą powstać, gdy szczepy Escherichia coli osiadają w nabłonku jelita. Na szczęście zjawisko to dotyczy jedynie określonych szczepów bakterii.
Salmonella typhi
Choć badania nad związkiem między Salmonella typhi, a nowotworami są wciąż w toku, to niektóre dane sugerują, że bakteria ta może przyczyniać się do rozwoju nowotworów pęcherzyka żółciowego.
Wirusy a nowotwory
Nie wszystkie infekcje wirusowe są nieszkodliwe. Wirusy, takie jak HPV czy wirus zapalenia wątroby, odgrywają bowiem kluczową rolę w rozwoju niektórych nowotworów.
HPV – wirus brodawczaka ludzkiego
HPV to jeden z najbardziej znanych wirusów onkogennych. Blisko 200 znanych jego typów dzieli się na te o niskim i wysokim ryzyku onkogennym. Najbardziej niebezpieczne są typy 16, 18, 31 i 45, które mogą prowadzić do raka szyjki macicy, sromu, odbytu, prącia oraz raka głowy i szyi, w tym krtani i przełyku.
WZW typu B i C
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV) i C (HCV) są z kolei głównymi przyczynami raka wątrobowokomórkowego, trzeciej najczęstszej przyczyny zgonów nowotworowych na świecie. Przewlekłe zakażenie powoduje bliznowacenie wątroby i marskość, która sprzyja nowotworzeniu.
Wirus Epsteina-Barr (EBV)
Ten powszechny wirus z grupy herpes może wywoływać raka nosogardła, migdałków, ślinianek i ziarnicę złośliwą. Ostatnie badania sugerują, że EBV współdziałając z HPV może być przyczyną raka prostaty.
HTLV-1 – pierwszy ludzki onkowirus
HTLV-1 (znany jako ludzki wirus T-limfotropowy lub ludzki wirus białaczki komórek T) jest wirusem RNA z rodziny Retroviridae, który może pozostać utajony w organizmie przez dekady. Jego białko TAX indukuje nadmierne podziały komórkowe i hamuje apoptozę, co prowadzi do transformacji nowotworowej. Zarażenie HTLV-1 jest szczególnie powszechne w Japonii, na Karaibach, w Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej.
Pasożyty a nowotwory
Przywry, pierwotniaki czy zarodźce malarii, to tylko niektóre z organizmów, które także mogą być odpowiedzialne za proces nowotworzenia.
Toxoplasma gondii
Obecność pierwotniaka Toxoplasma gondii związano z wyższą zachorowalnością na glejaki. Badania wykazały korelację między poziomem przeciwciał przeciwko pasożytowi, a ryzykiem zachorowania na nowotwory mózgu.
Przywry (Schistosoma, Clonorchis)
Jako czynniki rakotwórcze sklasyfikowane zostały także przywry, takie jak Schistosoma haematobium, Clonorchis sinensis i Schistosoma japonicum. I tak na przykład zakażenie Schistosoma haematobium zwiększa ryzyko raka pęcherza, a Clonorchis sinensis i raka dróg żółciowych. Zakażenia są szczególnie powszechne w Azji i Afryce.
Malaria i wirus EBV
Badania sugerują, że również zarodźce malarii mogą współdziałać z wirusem EBV, prowadzić do reaktywacji wirusa i wywoływać zmiany chromosomalne charakterystyczne dla chłoniaka Burkitta.
Jak zapobiegać infekcjom wywołującym nowotwory złośliwe?
Infekcjom wirusowym, bakteryjnym i pasożytniczym zapobiegać można poprzez m.in.:
- Szczepienia ochronne – dostępne szczepionki przeciw HPV i HBV znacząco redukują ryzyko związanych z nimi nowotworów.
- Profilaktykę – unikanie kontaktu z zakażoną krwią, płynami ustrojowymi oraz surowym mięsem.
- Regularne badania – wczesna diagnostyka i leczenie infekcji bakteryjnych oraz wirusowych.
- Edukację zdrowotną – świadomość zagrożeń związanych z pasożytami i konieczność dokładnej obróbki termicznej mięsa i ryb.
Źródło:
- PAP
