W maju 2024 roku, podczas 77. Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA77), państwa członkowskie Światowej Organizacji Zdrowia przyjęły poprawki do Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych (MPZ, ang. International Health Regulations, IHR). Proces ich nowelizacji był odpowiedzią na doświadczenia związane z pandemią COVID-19 oraz rosnącą potrzebą zwiększenia skuteczności globalnych mechanizmów reagowania na zagrożenia zdrowotne. Znowelizowane przepisy wejdą w życie 19 września 2025 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany wprowadzono do Międzynarodowych Przepisów Zdrowotnych (2005) i kiedy zaczną obowiązywać.
- Które propozycje zostały zaakceptowane, a które odrzucone podczas WHA77.
- Jakie znaczenie mają MPZ dla krajowego systemu ochrony zdrowia, w tym dla Polski.
- Kto w Polsce odpowiada za realizację postanowień wynikających z MPZ.
Cel nowelizacji MPZ: lepsze reagowanie na kryzysy zdrowotne
Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne z 2005 roku stanowią kluczowy instrument prawa międzynarodowego w zakresie zapobiegania rozprzestrzenianiu się zagrożeń zdrowia publicznego o zasięgu transgranicznym. Nowelizacja rozpoczęta w 2021 r. była odpowiedzią na rekomendacje ekspertów z całego świata, którzy wskazywali na konieczność usprawnienia mechanizmów szybkiego reagowania, wymiany informacji oraz koordynacji działań w sytuacjach kryzysowych.
W trakcie prac Grupy Roboczej ds. Nowelizacji MPZ państwa członkowskie zgłosiły ponad 300 propozycji zmian, które dotyczyły aż 33 z 66 artykułów obowiązujących Przepisów.
Kluczowe zmiany: cyfryzacja, dane i rola WHO
Zgodnie z przyjętymi poprawkami MPZ:
- Dopuszczono stosowanie dokumentów cyfrowych – co ma usprawnić wymianę informacji oraz kontrolę zdrowotną, szczególnie w transporcie międzynarodowym.
- Usprawniono ochronę danych osobowych – szczególnie w kontekście przesyłania informacji o przypadkach chorób zakaźnych i innych zagrożeniach.
- Wzmocniono rolę Dyrektora Generalnego WHO – który otrzymał nowe zadania w zakresie wspierania państw członkowskich podczas zagrożeń zdrowia publicznego.
- Wprowadzono mechanizmy zwiększające kontrolę państw nad realizacją MPZ – państwa członkowskie będą miały większy wpływ na to, jak przepisy są stosowane w praktyce.
Warto zaznaczyć, że nie wszystkie propozycje spotkały się z aprobatą. Odrzucono m.in. te postulaty, które miałyby przyznać WHO dodatkowe uprawnienia ingerujące w suwerenność państw lub nakładające na nie obowiązki finansowe bądź związane z transferem technologii i know-how.
Status MPZ w polskim systemie prawnym
Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne nie są bezpośrednio implementowane do polskiego porządku prawnego i nie zastępują przepisów krajowych dotyczących zarządzania zagrożeniami zdrowotnymi. Mają jednak charakter międzynarodowego standardu, który – jako polityczne zobowiązanie podjęte przez wszystkie państwa członkowskie WHO – wpływa na kształtowanie regulacji krajowych.
Jak podano:
MPZ mają na celu wspieranie i uzupełnianie krajowych przepisów poprzez określenie zasad współpracy międzynarodowej w zakresie ochrony przed transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi.
W Polsce odpowiedzialność za realizację postanowień MPZ spoczywa na Głównym Inspektoracie Sanitarnym. Funkcję Krajowego Punktu Kontaktowego ds. MPZ pełni Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy.
Kiedy zaczną obowiązywać poprawki?
Znowelizowane przepisy wejdą w życie 19 września 2025 roku. Termin ten daje państwom czas na przygotowanie niezbędnych zmian w procedurach krajowych i systemach informacyjnych. Dla Polski oznacza to konieczność dalszej współpracy z instytucjami międzynarodowymi oraz wzmacniania krajowych kompetencji w zakresie reagowania na zagrożenia zdrowotne o charakterze transgranicznym.
Główne wnioski
- Poprawki do MPZ zostały przyjęte podczas 77. Światowego Zgromadzenia Zdrowia i wejdą w życie 19 września 2025 roku.
- Zmiany obejmują m.in. wprowadzenie dokumentów cyfrowych, lepszą ochronę danych osobowych oraz wzmocnienie roli WHO w zakresie wsparcia dla państw.
- Nie przyjęto propozycji nadania WHO dodatkowych uprawnień wobec państw członkowskich ani zobowiązań finansowych czy technologicznych.
- W Polsce za wdrażanie MPZ odpowiada Główny Inspektorat Sanitarny, a krajowy punkt kontaktowy działa w strukturach NIZP PZH – PIB.
Źródło:
- Ministerstwo Zdrowia
