Rok 2024 był najgorętszym rokiem w historii pomiarów meteorologicznych. Jego lato – od czerwca do września – zapisało się jako najcieplejsze w Europie. Według najnowszych danych opublikowanych w czasopiśmie Nature Medicine, liczba zgonów spowodowanych ekstremalnymi temperaturami w tym okresie wyniosła 62 775. To wzrost o 23,6% w porównaniu do 2023 roku i tylko nieco mniej niż w rekordowym roku 2022. Badanie przeprowadzone przez Instytut Zdrowia Globalnego w Barcelonie (ISGlobal) ujawnia alarmującą tendencję – Europa staje się coraz bardziej podatna na zdrowotne skutki fal upałów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie kraje w Europie odnotowały najwięcej zgonów z powodu upałów w 2024 roku.
- Które grupy społeczne i wiekowe są najbardziej narażone na śmiertelne skutki wysokich temperatur.
- Dlaczego południowa Europa jest szczególnie podatna na skutki zmian klimatu i jakie są prognozy.
- Jak działają systemy wczesnego ostrzegania i jak mogą ratować życie podczas fali upałów.
Najwięcej zgonów w południowej Europie
W badaniu objęto 654 regiony z 32 krajów. Największą liczbę zgonów odnotowano we Włoszech – ponad 19 000, co oznacza, że kraj ten już trzeci rok z rzędu pozostaje najbardziej dotkniętym w Europie. Na kolejnych miejscach znalazły się:
- Hiszpania – ponad 6 700 zgonów,
- Niemcy – około 6 300,
- Grecja – około 6 000,
- Rumunia – ponad 4 900.
W przypadku Hiszpanii liczba zgonów latem 2024 r. była prawie o połowę niższa niż w 2022 r., co przypisuje się nieco łagodniejszym temperaturom.
Najwyższy wskaźnik śmiertelności: Grecja, Bułgaria, Serbia
Analiza wykazała, że największe ryzyko zgonu z powodu upałów występowało nie tylko tam, gdzie liczba ofiar była najwyższa, ale przede wszystkim tam, gdzie współczynnik zgonów w przeliczeniu na liczbę mieszkańców osiągał dramatyczne wartości.
Najwyższe wskaźniki zgonów na milion mieszkańców odnotowano w:
- Grecji – 574,
- Bułgarii – 530,
- Serbii – 379.
Dla porównania, w 2023 roku najwyższy wskaźnik – również w Grecji – wynosił 373 zgony na milion. W 2024 roku aż 15 z 32 ocenianych krajów osiągnęło najwyższy poziom śmiertelności z powodu upałów w całym trzyletnim okresie badania.
Kobiety i osoby starsze w największym niebezpieczeństwie
Zgony z powodu upałów nie rozkładają się równomiernie w populacji. W 2024 roku liczba ofiar była o 46,7% wyższa wśród kobiet niż wśród mężczyzn. Jeszcze większe różnice zaobserwowano w grupach wiekowych. Wskaźnik śmiertelności wśród osób powyżej 75. roku życia był aż o 323% wyższy niż wśród pozostałych grup wiekowych.
Zmiany klimatu pogłębiają problem
Zgodnie z danymi Copernicusa, choć lato 2024 r. było ogólnie najgorętsze w historii, w niektórych regionach Europy cieplejsze były lata 2022 i 2023. Jednak śmiertelność z powodu upałów w 2024 r. była wyższa niż w 2023 r. i tylko nieznacznie niższa niż w 2022 r., co – jak tłumaczą naukowcy – wynika z rozmieszczenia ekstremalnych temperatur.
W 2022 i 2024 roku najwyższe temperatury wystąpiły odpowiednio w południowo-zachodniej i południowo-wschodniej Europie, czyli na obszarach silnie narażonych na upały – podkreśla Tomáš Janoš, badacz ISGlobal i Recetox oraz pierwszy autor badania.
Europa ociepla się dwukrotnie szybciej niż średnia światowa, a regiony basenu Morza Śródziemnego oraz południowo-wschodnia część kontynentu stają się epicentrum zdrowotnych konsekwencji zmian klimatu.
Ponad 181 000 zgonów w 3 lata
W ciągu zaledwie trzech ostatnich lat – 2022, 2023 i 2024 – w Europie zmarło ponad 181 000 osób z powodu ekstremalnych temperatur. Aż 2/3 tych zgonów miało miejsce w krajach południowej Europy.
Skala tych liczb podkreśla potrzebę wzmocnienia strategii adaptacyjnych, w tym opracowania i wdrożenia nowej generacji kontynentalnych, opartych na oddziaływaniu upałów na zdrowie – mówi Joan Ballester Claramunt, główna badaczka projektu EARLY-ADAPT i współautorka badania.
Systemy ostrzegania mogą uratować życie
Badanie oceniało również skuteczność nowego narzędzia prognozowania – Forecaster.health, które korzysta z modeli epidemiologicznych, by przekształcać prognozy pogody w alerty zdrowotne. System okazał się bardzo skuteczny – potrafi ostrzec przed falą upałów z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem.
W południowej Europie system wczesnego ostrzegania nadal wykazywał stosunkowo wysoką niezawodność, nawet po upływie tego siedmiodniowego okresu. Biorąc pod uwagę, że jest to obszar o najwyższej śmiertelności związanej z upałami na kontynencie, stanowi to niewykorzystaną szansę na ratowanie życia wśród najbardziej narażonych grup ludności – dodaje Ballester Claramunt.
Metodologia: lepsze dane, dokładniejsze szacunki
W celu oszacowania śmiertelności zespół badawczy wykorzystał dane dzienne z lat 2015–2019, tworząc modele epidemiologiczne na poziomie regionalnym. Następnie połączono je z aktualnymi prognozami pogodowymi oraz danymi o zgonach z lat 2022–2024.
W przeciwieństwie do wcześniejszych analiz, zastosowano dane dzienne, a nie cotygodniowe, co pozwoliło uniknąć niedoszacowań śmiertelności o 5–20%, jakie pojawiły się we wcześniejszych badaniach.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- W 2024 roku w Europie odnotowano 62 775 zgonów spowodowanych upałami – to o 23,6% więcej niż w 2023 roku.
- Najwięcej ofiar śmiertelnych zanotowano we Włoszech (ponad 19 000), Hiszpanii i Niemczech.
- Najwyższe wskaźniki śmiertelności odnotowano w Grecji, Bułgarii i Serbii – ponad 500 zgonów na milion mieszkańców.
- Kobiety i osoby 75+ są najbardziej zagrożone; liczba zgonów w tej grupie wiekowej była o 323% wyższa niż wśród młodszych.
Źródło:
- Barcelona Institute for Global Health
- Nature Medicine
