Nadwaga i otyłość należą dziś do najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego. W Stanach Zjednoczonych prawie jedna trzecia dorosłych ma nadwagę, a 43% cierpi na otyłość. Nowe badanie podłużne opublikowane w czasopiśmie „Nutrients” pokazuje jednak, że kluczowe znaczenie dla masy ciała w dorosłości mają nawyki ukształtowane jeszcze przed rozpoczęciem studiów oraz utrzymywane w kolejnych latach życia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak styl życia w wieku 18–25 lat wpływa na masę ciała nawet po 20 latach oraz które nawyki mają największe znaczenie.
- Jak przebiegało długoterminowe badanie Tufts University i ilu studentów objęto analizą.
- Jakie zmiany odnotowano w zakresie nadwagi i otyłości w ciągu 11–20 lat obserwacji.
- Dlaczego uczelnie wyższe mogą odgrywać kluczową rolę w profilaktyce otyłości i jakie działania mogą wspierać zdrowe wybory.
Wczesna dorosłość – moment krytyczny dla masy ciała
Okres między 18., a 25. rokiem życia to czas intensywnych zmian – zarówno społecznych, jak i zdrowotnych. Młodzi dorośli po raz pierwszy w pełni samodzielnie podejmują decyzje dotyczące diety, aktywności fizycznej i snu. To właśnie wtedy dotychczasowe nawyki są wystawiane na próbę. Dan Hatfield, adiunkt w Szkole Nauk Żywieniowych i Polityki im. Geralda J. i Dorothy R. Friedmanów na Uniwersytecie Tufts oraz główny autor badania, podkreśla:
Studia to kluczowy moment, w którym młodzi ludzie zyskują nową autonomię i podejmują własne decyzje dotyczące aktywności fizycznej, diety i innych zachowań zdrowotnych, w większym stopniu niż w latach ubiegłych. Co więcej: wprowadzenie studentów na ścieżkę prowadzącą do utrzymania lub przyjęcia zdrowych nawyków może mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia i dobrego samopoczucia.
Badanie podłużne: 11–20 lat obserwacji
Naukowcy z Tufts University przeprowadzili analizę obejmującą długą perspektywę czasową. W latach 1998–2007 aż 4641 nowych studentów wypełniło ankietę dotyczącą:
- spożycia owoców, warzyw i nabiału,
- poziomu aktywności fizycznej,
- jakości snu,
- wzorców żywieniowych (np. dieta wszystkożerna, wegetariańska, wegańska),
- masy ciała i wzrostu.
W 2018 roku 970 absolwentów tej grupy ponownie wypełniło analogiczną ankietę. Taka długoterminowa obserwacja jest rzadkością w badaniach populacyjnych, ponieważ utrzymanie kontaktu z uczestnikami przez ponad dekadę jest wyjątkowo trudne. Badacze zastosowali analizę klas ukrytych (LCA), aby podzielić uczestników na trzy grupy:
- zdrową,
- umiarkowanie zdrową,
- minimalnie zdrową.
Następnie określono pięć ścieżek zmian stylu życia między początkiem studiów, a dorosłością: stabilnie zdrową, stabilnie umiarkowanie zdrową, stabilnie minimalnie zdrową, pogorszoną oraz poprawioną. Najczęstszą ścieżką była stabilnie umiarkowanie zdrowa (36,7%).
Styl życia a przyrost masy ciała
W ciągu 11–20 lat między badaniami około połowa uczestników utrzymała swoje zachowania sprzed studiów. U 31,7% zaobserwowano pogorszenie stylu życia, a u 18,6% – poprawę.
Zmiany masy ciała były wyraźnie powiązane z trajektorią stylu życia. Osoby, które utrzymały zdrowe nawyki, przybrały średnio najmniej na wadze. Z kolei uczestnicy, którzy rozpoczęli studia z niskim poziomem zdrowych zachowań i utrzymali je w dorosłości, odnotowali największy przyrost masy ciała. W badanej grupie:
- częstość nadwagi wzrosła z 12% do 26%,
- częstość otyłości zwiększyła się z 2% do 8%.
Choć wzrost był istotny, poziomy nadwagi i otyłości w tej próbie pozostawały niższe niż średnia krajowa w USA. Dwie trzecie uczestników utrzymało prawidłową masę ciała, jedna czwarta przeszła do kategorii mniej zdrowej masy ciała, a mniej niż 1% poprawiło swój status wagowy.
Rola środowiska akademickiego
Wyniki badania sugerują, że uczelnie wyższe mogą odgrywać kluczową rolę w kształtowaniu długoterminowych nawyków zdrowotnych. Christina Economos, dziekan Friedman School of Nutrition Science and Policy oraz współautorka badania, podkreśla:
Badanie problemu otyłości na przestrzeni lat z różnych perspektyw i w kontekście demograficznym ma kluczowe znaczenie dla rozwiązania złożonego problemu. Dodaje również: każde badanie tego typu buduje naszą własną wiedzę na temat problemu, który nurtuje zarówno jednostki, jak i decydentów. Najnowsze badania sugerują, że kampusy uniwersyteckie mogą odegrać ważną rolę w inicjatywach promujących zdrowe nawyki i poprawiających wyniki zdrowotne związane z wagą.
Hatfield wskazuje, że:
Uniwersyteckie kampusy mogą odciążyć jednostki z konieczności dokonywania zdrowych wyborów, ułatwiając im dostęp do tych opcji.
Przykładowe interwencje obejmują:
- etykietowanie wartości odżywczych w stołówkach,
- posiłki a’la carte i bez tac,
- akademiki o tematyce zdrowotnej,
- edukację dotyczącą snu,
- obowiązkowe kursy aktywności fizycznej.
Wpływ środowiska rodzinnego i czynników społecznych
Autorzy badania podkreślają, że odpowiedzialność za kształtowanie nawyków nie spoczywa wyłącznie na uczelniach. Wzorce zachowań zdrowotnych są w dużej mierze formowane wcześniej – w środowisku rodzinnym.
Styl życia z okresu przedstudialnego w wielu przypadkach utrzymuje się w dorosłości. Oznacza to, że działania profilaktyczne powinny rozpoczynać się już w okresie szkolnym i obejmować całe środowisko społeczne.
Znaczenie wyników dla zdrowia publicznego
Ponieważ niemal dwie trzecie absolwentów szkół średnich podejmuje studia, kampusy uniwersyteckie stanowią unikalną przestrzeń interwencji populacyjnych. Kształtowanie zdrowych nawyków w tym okresie może ograniczyć długoterminowe ryzyko nadwagi, otyłości i chorób metabolicznych.
Badanie dostarcza dowodów na to, że styl życia nie jest jedynie krótkotrwałym etapem, lecz ścieżką rozwojową, która może utrwalać się na dekady.
Główne wnioski
- Długoterminowa obserwacja 4641 studentów wykazała, że około połowa uczestników utrzymała swoje nawyki sprzed studiów nawet po 11–20 latach.
- Osoby stabilnie zdrowe przybrały najmniej na wadze, natomiast uczestnicy utrzymujący minimalnie zdrowy styl życia odnotowali największy przyrost masy ciała.
- Częstość nadwagi wzrosła z 12% do 26%, a otyłości z 2% do 8%, mimo że poziomy te były niższe niż średnia krajowa w USA.
- Środowisko akademickie może wpływać na długoterminowe zdrowie poprzez działania takie jak edukacja żywieniowa, promocja aktywności fizycznej i poprawa jakości snu.
Źródło:
- Tufts University
- https://www.mdpi.com/2072-6643/18/3/389
