Występ polskich zawodników na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Cortinie d’Ampezzo ponownie zwrócił uwagę na jakość przygotowań realizowanych w kraju. W debacie pojawiły się zarówno kwestie przestarzałego sprzętu, jak i warunków, w jakich sportowcy trenują przez większą część roku. Zanieczyszczone powietrze, brak wysokiej klasy obiektów oraz konieczność szukania lepszych możliwości za granicą to – jak wskazują eksperci – czynniki od lat ograniczające potencjał polskiego sportu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak smog wpływa na wydolność i efektywność treningu sportowców.
- Dlaczego zimowe treningi w Polsce wiążą się z wysoką ekspozycją na pyły.
- Jakie dane naukowe potwierdzają, że zanieczyszczenia wydłużają czas wysiłku.
- Dlaczego powstała kampania Twoja Dawka Smogu i jakie przesłanie kieruje do osób aktywnych.
Zanieczyszczone powietrze a przygotowania zawodników
Symboliczne stały się 9-letnie sanki, na których polskie olimpijki startowały we Włoszech. Jednak problemy sięgają dalej niż sprzęt. Jak wynika z analiz Najwyższej Izby Kontroli, kluczową barierą dla wielu dyscyplin pozostają warunki środowiskowe, zwłaszcza zimą. Smog utrzymujący się nad wieloma regionami Polski przez kilkadziesiąt dni w roku sprawia, że trening na świeżym powietrzu wiąże się ze znaczną ekspozycją na pyły zawieszone.
Brak odpowiedniej infrastruktury zmusza część sportowców do tzw. migracji treningowej. Kiedy jedynym wyborem są mroźne, bezwietrzne dni o wysokim poziomie stężeń, zawodnicy decydują się na wyjazdy do Hiszpanii lub innych krajów, gdzie mogą realizować plan przygotowań bez ryzyka zdrowotnego. Zwraca na to uwagę także środowisko trenerskie.
Sportowcy przyjmują większą „dawkę” zanieczyszczeń
Rafał Górak, trener kolarstwa Międzynarodowej Unii Kolarskiej UCI i ambasador kampanii Twoja Dawka Smogu, opisuje, jak znacząco rośnie ekspozycja zawodników podczas wysiłku.
– Okres zimowy, to najtrudniejszy czas dla moich zawodników – stężenia pyłów często rosną przy mroźnej i bezwietrznej pogodzie. Kolarstwo to sport, w którym większość treningu odbywa się na zewnątrz, a zimą buduje się kluczowy fundament tlenowy pod sezon – mówi Górak.
Podkreśla, że przy intensywniejszej pracy rośnie wentylacja minutowa, co zwiększa ilość wdychanego zanieczyszczonego powietrza.
– W praktyce, gdy danego dnia stężenia są np. 3–4 razy powyżej polskich norm, a druga strefa treningu (tzw. Z2) zwiększa wentylację 2-3-krotnie względem spokojnego marszu, „dawka” szkodliwych pyłów dla sportowców może realnie przekraczać normy nawet 10 razy! – wylicza trener.
Organizatorzy kampanii Twoja Dawka Smogu zwracają uwagę, że osoby aktywne fizycznie – choć postrzegane jako zdrowsze – są narażone bardziej niż populacja ogólna. Jak wskazują, regularne oddychanie powietrzem złej jakości przy wzmożonej wentylacji działa jak niechciana „suplementacja” zanieczyszczeń.
Dowody naukowe: smog spowalnia zawodników
Jedno z najczęściej przywoływanych badań pochodzi z Brown University School of Public Health. Analiza wyników ponad 2,5 mln uczestników maratonów w USA wykazała wyraźną zależność pomiędzy stężeniami pyłu PM2.5 a czasem ukończenia biegu. Podniesienie poziomu PM2.5 o 1 µg/m³ powodowało spowolnienie finiszu o 32 sekundy u mężczyzn i 25 sekund u kobiet.
W kontekście polskich realiów liczby te nabierają szczególnego znaczenia. W styczniu 2026 r. w wielu miastach średnie dobowe stężenia PM2.5 dochodziły do 60–90 µg/m³. Oznacza to, że w dni o gorszej jakości powietrza różnica w czasie pokonania maratonu mogłaby – zgodnie z danymi naukowymi – wynosić nawet kilkadziesiąt minut.
Sportowcy wdychają więcej zanieczyszczeń – dlatego ruszyła kampania Twoja Dawka Smogu
Wyjątkowo trudne warunki treningowe stały się bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia kampanii Twoja Dawka Smogu, której celem jest zwrócenie uwagi na zagrożenia zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej w zanieczyszczonym powietrzu.
Inicjatorzy kampanii podkreślają, że poprawa jakości powietrza jest warunkiem koniecznym, aby osoby aktywne – zarówno zawodowcy, jak i amatorzy – mogły trenować w zdrowych warunkach. Wielodniowe oddychanie powietrzem złej jakości wpływa nie tylko na wydolność, ale też na układ sercowo-naczyniowy i odporność.
– Na zdrowie i wydolność ciężko pracujemy aktywnym stylem życia. Jednocześnie to właśnie jako osoby aktywne oddychamy więcej i głębiej, a więc wchłaniamy więcej smogu podczas wysiłku na zewnątrz. To nie tylko niweczy efekty treningu – to realnie nam szkodzi. W okresie zimowym każdy z nas przyjmuje codzienną dawkę zanieczyszczonego powietrza. Często nie zdajemy sobie sprawy, jak duży ma to wpływ na nasze zdrowie, a jeszcze rzadziej – jak bardzo dotyczy to osób aktywnych – wskazuje prof. Łukasz Małek, kardiolog sportowy i ambasador kampanii Twoja Dawka Smogu.
Główne wnioski
- Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że warunki środowiskowe – zwłaszcza zimowy smog – ograniczają możliwości treningowe sportowców.
- Badanie Brown University pokazuje, że wzrost PM2.5 o 1 µg/m³ spowalnia biegaczy o 25–32 sekundy, co przekłada się na różnice rzędu kilkudziesięciu minut przy polskich stężeniach zimowych.
- Sportowcy podczas wysiłku wchłaniają nawet do 10 razy więcej pyłów niż osoby nieaktywne, co potwierdza środowisko trenerskie.
- Kampania Twoja Dawka Smogu została uruchomiona jako odpowiedź na te warunki i ma zwiększać świadomość wpływu zanieczyszczeń na zdrowie osób aktywnych.
Źródło:
- https://stories.prowly.com/447318-polscy-sportowcy-wypadaja-slabiej-bo-trenuja-w-smogu-jak-zle-warunki-pogarszaja-efekty-treningow
