Palenie papierosów od lat uznawane jest za jeden z głównych czynników ryzyka wielu chorób, w tym sercowo-naczyniowych i nowotworowych. Najnowsze badanie opublikowane w czasopiśmie The Lancet Healthy Longevity dostarcza jednak nowych, niezwykle istotnych danych: rzucenie palenia może istotnie spowolnić proces pogarszania się funkcji poznawczych u osób w średnim i starszym wieku. To odkrycie stanowi ważny argument w debacie publicznej dotyczącej profilaktyki demencji oraz inwestycji w programy wspierające rzucenie nałogu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są długoterminowe korzyści poznawcze wynikające z rzucenia palenia.
- O ile wolniej spada pamięć i płynność werbalna u osób, które rzuciły palenie.
- Dlaczego rzucenie palenia może być strategią zapobiegawczą wobec demencji.
- Dlaczego starsi palacze powinni rozważyć zerwanie z nałogiem, nawet w późnym wieku.
Zakres i metodologia badania
Badanie objęło 9436 osób w wieku 40 lat i więcej (średnia wieku: 58 lat) z 12 krajów, w tym Anglii, Stanów Zjednoczonych oraz 10 państw europejskich. Naukowcy porównali tempo spadku wyników testów poznawczych w dwóch grupach: osób, które rzuciły palenie oraz tych, które kontynuowały nałóg.
Uczestnicy byli obserwowani przez co najmniej dwanaście lat – sześć lat przed rzuceniem palenia oraz kolejne sześć po zaprzestaniu. Dzięki temu możliwe było uchwycenie zmian w tempie pogarszania się pamięci oraz płynności werbalnej.
Kluczowe wyniki: pamięć i płynność językowa
Wyniki badania pokazały wyraźną różnicę między grupami. Tempo spadku płynności werbalnej u byłych palaczy było o 50% wolniejsze niż u osób kontynuujących palenie. W przypadku pamięci epizodycznej – o 20% wolniejsze. W praktyce oznacza to, że z każdym rokiem osoby, które rzuciły palenie, traciły trzy do czterech miesięcy mniej funkcji pamięciowych i około sześciu miesięcy mniej w zakresie płynności językowej.
Nasze badania wskazują, że rzucenie palenia może pomóc ludziom zachować lepsze zdrowie poznawcze w dłuższej perspektywie, nawet jeśli rzucimy palenie w wieku 50 lat lub więcej – podkreśla dr Mikaela Bloomberg, główna autorka badania z UCL Institute of Epidemiology & Health Care.
Możliwe mechanizmy ochronne
Szkodliwe działanie palenia na mózg jest dobrze udokumentowane. Naukowcy przypominają, że palenie wpływa negatywnie na układ sercowo-naczyniowy, uszkadzając naczynia krwionośne odpowiedzialne za transport tlenu do mózgu. Dodatkowo wywołuje przewlekły stan zapalny i stres oksydacyjny, które prowadzą do uszkodzenia komórek nerwowych.
Zdaniem autorów, rzucenie palenia może odwrócić część tych procesów lub przynajmniej ograniczyć ich dalszy rozwój.
Rzucenie palenia jako strategia profilaktyki demencji?
Wolniejszy spadek funkcji poznawczych jest czynnikiem wiązanym ze zmniejszonym ryzykiem wystąpienia demencji. Profesor Andrew Steptoe z UCL zauważa:
Wolniejszy spadek funkcji poznawczych wiąże się z niższym ryzykiem demencji. Odkrycia te stanowią potwierdzenie, że rzucenie palenia może być strategią zapobiegawczą w tej chorobie. Jednak konieczne będą dalsze badania, które będą koncentrować się na demencji, aby to potwierdzić.
Warto podkreślić, że wcześniejsze badania sugerowały krótkoterminową poprawę funkcji poznawczych po zaprzestaniu palenia, ale niewiele było danych dotyczących długoterminowych korzyści – zwłaszcza u osób, które rzuciły palenie w średnim lub starszym wieku.
Nowa motywacja dla starszych palaczy
Zespół badawczy zwraca uwagę, że palacze w średnim i starszym wieku rzadziej podejmują próby zerwania z nałogiem. Tymczasem to właśnie ta grupa wiekowa jest najbardziej narażona na skutki starzenia się mózgu i rozwój demencji.
Dowody na to, że rzucenie palenia może wspierać zdrowie poznawcze, mogą stanowić nową, przekonującą motywację dla tej grupy do podjęcia próby rzucenia palenia – dodaje dr Bloomberg.
W dobie starzejących się społeczeństw i rosnącej liczby przypadków demencji, wnioski z badania mogą także odegrać ważną rolę w kształtowaniu polityk zdrowotnych i finansowaniu programów walki z nałogiem.
Ograniczenia i przyszłe badania
Autorzy podkreślają, że analiza miała charakter obserwacyjny, co oznacza, że nie można jednoznacznie wykazać związku przyczynowo-skutkowego. Mimo to, spójność wyników z wcześniejszymi badaniami oraz wyraźne różnice w tempie pogarszania się funkcji poznawczych wskazują na istotne znaczenie rzucenia palenia.
Główne wnioski
- Tempo spadku funkcji poznawczych po rzuceniu palenia jest znacznie wolniejsze – o 20% w przypadku pamięci i o 50% w zakresie płynności językowej.
- Rzucenie palenia nawet po 50. roku życia przynosi istotne korzyści dla zdrowia mózgu i może zmniejszyć ryzyko demencji.
- Szkody wywołane paleniem obejmują m.in. uszkodzenie naczyń mózgowych, przewlekły stan zapalny i stres oksydacyjny.
- Badanie dostarcza nowych argumentów dla tworzenia polityk zdrowotnych wspierających kontrolę tytoniu w kontekście starzejącego się społeczeństwa.
Źródło:
- University College London
- The Lancet Healthy Longevity
