Nowy raport enel-med „Badanie, które daje czas” pokazuje wyraźne podziały w podejściu Polaków do profilaktyki onkologicznej. Dane wskazują, że mimo rosnącej świadomości zdrowotnej, regularne wykonywanie badań nadal nie jest standardem. Szczególnie niepokojące są wyniki dotyczące młodych dorosłych oraz mężczyzn. To właśnie w tych grupach widoczne są największe luki w systematycznej profilaktyce.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak Polacy podchodzą do profilaktyki onkologicznej i jakie są główne postawy wobec badań.
- Które grupy społeczne najrzadziej wykonują badania i dlaczego.
- Jakie bariery organizacyjne ograniczają dostęp do diagnostyki.
- Jaką rolę odgrywają lekarze i pracodawcy w zwiększaniu zgłaszalności pacjentów.
Jak Polacy podchodzą do badań onkologicznych?
Z badania wynika, że tylko 21% Polaków planuje badania profilaktyczne i wykonuje je regularnie. Pozostałe grupy funkcjonują w modelu reaktywnym lub odkładają decyzje zdrowotne na później.
Aż 27% respondentów deklaruje, że nigdy nie wykonywało badań onkologicznych. Kolejne 28% przyznaje, że odkłada profilaktykę mimo świadomości jej znaczenia. 24% badanych wykonuje badania wyłącznie na wyraźne zalecenie lekarza.
Taki rozkład postaw wskazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie dostępu do świadczeń, ale także organizacji procesu diagnostycznego oraz utrwalania nawyków zdrowotnych.
Cztery postawy pacjentów wobec profilaktyki
Raport enel-med identyfikuje cztery główne grupy pacjentów.
Pierwszą stanowią tzw. unikający. To 27% populacji, która nie wykonuje badań i często nie dostrzega potrzeby profilaktyki. W tej grupie dominują osoby młode – aż 46% osób w wieku 18–24 lata nie badało się nigdy w kierunku nowotworów.
Drugą grupą są odkładacze (28%). To osoby świadome znaczenia profilaktyki, ale odwlekające decyzję o badaniach. W tej grupie częściej znajdują się mężczyźni (32%), a istotną rolę odgrywają koszty oraz obawy przed diagnozą.
Trzecią kategorią są pacjenci zależni od lekarza (24%). Wykonują badania głównie wtedy, gdy otrzymają konkretną rekomendację w gabinecie. Ten model częściej występuje w grupie osób powyżej 55. roku życia.
Najmniejszą grupę stanowią tzw. planerzy (21%), którzy regularnie wykonują badania i traktują profilaktykę jako stały element dbania o zdrowie.
Bariery systemowe i organizacyjne
Z perspektywy praktyki klinicznej kluczową barierą nie jest wyłącznie brak wiedzy pacjentów.
– Największą barierą bywa logistyka: terminy, skierowania i brak jasnego planu badań. Jeśli pacjent wychodzi z gabinetu z konkretną rekomendacją i od razu ma zaproponowany termin, prawdopodobieństwo wykonania badania rośnie wielokrotnie – mówi dr hab. n. med. Katarzyna Dobruch-Sobczak, radiolog i konsultant medyczny Centrum Zdrowia i Profilaktyki Onkologicznej enel-med.
Młodzi dorośli poza profilaktyką
Szczególnie wyraźny problem dotyczy osób w wieku 18–24 lata. Aż 46% z nich nigdy nie wykonało badań onkologicznych, a 38% deklaruje brak wiedzy na temat badań wykrywających najczęstsze nowotwory.
Dane te pokazują, że wejście w dorosłość nie wiąże się automatycznie z wejściem w system profilaktyki. W tej grupie konieczne są działania edukacyjne oraz uproszczenie dostępu do badań.
Mężczyźni rzadziej korzystają z profilaktyki
Drugą grupą wymagającą szczególnej uwagi są mężczyźni. Regularne badania wykonuje jedynie 16% z nich, natomiast 29% nie bada się w ogóle.
Różnice widoczne są także w podejściu do kontaktu z systemem ochrony zdrowia. 36% mężczyzn zgłasza się do specjalisty dopiero po wystąpieniu objawów, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten wynosi 26%.
– W Polsce rak prostaty jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn, co rok rozpoznaje się go u ponad 20 tys. z nich, a choroba ta odpowiada za ok. 5,5 tys. zgonów rocznie, co stanowi znaczną część wszystkich przypadków onkologicznych w tej grupie. Wciąż zbyt wielu mężczyzn trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana i stała się powodem dolegliwości, co ogranicza skuteczność leczenia i pogarsza rokowanie – wskazuje prof. dr hab. n. med. Jakub Dobruch.
Rola pracodawców i systemu ochrony zdrowia
Raport zwraca także uwagę na znaczenie środowiska pracy w przełamywaniu barier profilaktycznych. Programy badań organizowane przez pracodawców oraz jasne komunikaty dotyczące dostępnych świadczeń mogą zwiększyć zgłaszalność pacjentów.
Ważne pozostaje również skracanie ścieżki od rekomendacji do wykonania badania. Każdy dodatkowy etap zwiększa ryzyko rezygnacji pacjenta.
Metodyka badania
Badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI na panelu Ariadna w dniach 8–15 stycznia 2026 r. Próba objęła 1079 osób w wieku 18+, dobranych zgodnie ze strukturą populacji pod względem płci, wieku i wielkości miejscowości.
Główne wnioski
- Tylko 21% Polaków wykonuje badania profilaktyczne regularnie, a 27% nie robi ich nigdy.
- Największe luki dotyczą młodych – 46% osób w wieku 18–24 lata nie wykonało badań onkologicznych ani razu.
- Mężczyźni rzadziej korzystają z profilaktyki – regularnie bada się 16%, a 29% nie bada się wcale.
- Kluczową barierą jest organizacja procesu – brak terminów, planu badań i prostych ścieżek dostępu.
Źródło:
- Mat. prasowy / oprac. TK
