Choć immunoterapia zrewolucjonizowała leczenie wielu nowotworów, jej skuteczność jest ograniczona u części pacjentów. Szczególnie w przypadku tzw. „zimnych” guzów – nieaktywowanych immunologicznie – reakcja organizmu bywa niewielka lub żadna. Przełomowe badania przeprowadzone przez zespoły z Johns Hopkins Kimmel Cancer Center oraz Netherlands Cancer Institute pokazują, że odpowiednio zastosowana radioterapia może przełamać tę barierę. W połączeniu z immunoterapią potrafi pobudzić organizm do systemowej odpowiedzi immunologicznej i przywrócić skuteczność leczenia nawet w nowotworach opornych na immunoterapię.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak radioterapia może zwiększyć skuteczność immunoterapii u pacjentów z nowotworami opornymi na leczenie.
- Na czym polega efekt abskopalny i jak promieniowanie w jednym miejscu wpływa na cały organizm.
- Czym są „zimne” guzy nowotworowe i jak można je „rozgrzać”, aktywując układ odpornościowy.
- Jakie biomarkery i mechanizmy molekularne decydują o odpowiedzi pacjenta na terapię skojarzoną.
Radioterapia jako katalizator odporności przeciwnowotworowej
Zespół pod kierownictwem dr n. med. Valsamo „Elsy” Anagnostou, współdyrektorki Programu Nowotworów Górnego Odcinka Pokarmowego i Układu Oddechowego w Johns Hopkins, analizował molekularną i immunologiczną odpowiedź organizmu na leczenie skojarzone: radioterapię połączoną z inhibitorem PD-1 (pembrolizumabem). Wyniki, opublikowane w Nature Cancer, przyniosły zaskakujące i budujące wnioski.
W przypadku ułamka przypadków raka płuc, w których nie spodziewamy się reakcji na terapię, radioterapia może być szczególnie skuteczna w omijaniu pierwotnej oporności na immunoterapię; potencjalnie można ją zastosować również w przypadku oporności nabytej – podkreśliła Anagnostou.
Efekt abskopalny: jak promieniowanie wpływa na cały organizm
Zjawisko, które odgrywa kluczową rolę w tych wynikach, to tzw. efekt abskopalny. Polega on na tym, że promieniowanie skierowane na guz pierwotny prowadzi do obumarcia jego komórek i uwolnienia antygenów nowotworowych, które następnie „uczą” układ odpornościowy rozpoznawać komórki rakowe w całym organizmie.
Nasze odkrycia wskazują, w jaki sposób promieniowanie może wzmocnić ogólnoustrojową odpowiedź immunologiczną przeciwnowotworową w przypadku raka płuc, na który sama immunoterapia raczej nie zareaguje – dodał główny autor badania, Justin Huang, który kierował analizami multiomicznymi.
Multiomiczna analiza „zimnych” guzów
Badacze skupili się na nowotworach określanych jako „zimne” – czyli immunologicznie nieaktywne. Charakteryzują się one m.in. niskim obciążeniem mutacjami, brakiem ekspresji PD-L1 oraz obecnością mutacji w szlaku Wnt. Przeanalizowano 293 próbki krwi i guzów od 72 pacjentów, z których część była leczona wyłącznie immunoterapią, a pozostali otrzymali najpierw radioterapię, a następnie immunoterapię.
Zespół badawczy zidentyfikował znaczącą przemianę mikrośrodowiska „zimnych” guzów, które nie były bezpośrednio napromieniane. Po leczeniu skojarzonym zaobserwowano zwiększoną aktywność immunologiczną, obecność komórek T i stan zapalny – świadczący o „rozgrzaniu” nowotworu i aktywacji odporności.
Komórki T jako świadkowie skuteczności
Analizy przeprowadzone wspólnie z dr Kellie Smith z Johns Hopkins potwierdziły, że limfocyty T u pacjentów po terapii skojarzonej rozpoznają specyficzne neoantygeny charakterystyczne dla danego guza. Te komórki T były zdolne do reakcji również w odległych lokalizacjach ciała pacjenta – co stanowi dowód na indukcję systemowej odpowiedzi odpornościowej.
Dodatkowo, dzięki śledzeniu poziomu krążącego DNA nowotworowego (ctDNA), badacze zyskali wgląd w dynamikę odpowiedzi organizmu i potencjał monitorowania skuteczności terapii bez potrzeby inwazyjnych biopsji.
Przełomowe wyniki i perspektywy kliniczne
To było niesamowicie ekscytujące i sprawiło, że wszystko zatoczyło koło – powiedziała Anagnostou. Nie tylko uchwyciliśmy efekt abskopalny, ale także powiązaliśmy odpowiedź immunologiczną z wynikami klinicznymi w guzach, w których nie spodziewalibyśmy się odpowiedzi na immunoterapię.
Badania pokazują, że radioterapia nie tylko niszczy nowotwór miejscowo, ale może także pełnić funkcję immunologicznego „startera”, aktywującego cały organizm do walki z rakiem. Największy przełom dotyczy pacjentów z guzami, które do tej pory pozostawały poza zasięgiem immunoterapii.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Radioterapia w połączeniu z immunoterapią może skutecznie przełamywać oporność nowotworów, zwłaszcza u pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuc.
- Efekt abskopalny pozwala na aktywację układu odpornościowego w całym organizmie dzięki lokalnemu napromieniowaniu guza pierwotnego.
- Guzy immunologicznie „zimne” (z niską ekspresją PD-L1 i mutacjami w szlaku Wnt) mogą zostać przekształcone w „gorące” dzięki terapii skojarzonej.
- Analizy multiomiczne oraz badania funkcjonalne limfocytów T potwierdziły, że odpowiedź immunologiczna była powiązana z lepszymi wynikami klinicznymi u pacjentów.
Źródło:
- Johns Hopkins University School of Medicine
- Nature Cancer
