Rząd formalnie zatwierdził pierwszy w Polsce program działań wobec chorób otępiennych – dokument, który ma wyznaczyć kierunek polityki zdrowotnej do 2030 r. Uchwała nr 173 została przyjęta 11 grudnia, a następnie ogłoszona w Monitorze Polskim 17 grudnia. To moment przełomowy, bo po raz pierwszy państwo wprowadza spójną, wieloobszarową strategię obejmującą zarówno profilaktykę, jak i diagnostykę, leczenie oraz wsparcie dla opiekunów. Skala problemu rośnie z każdym rokiem, a liczba chorych i koszty dla systemu – według danych europejskich i globalnych – sięgają poziomów wymagających skoordynowanej interwencji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma przyjęcie przez Radę Ministrów Krajowego Programu Działań wobec Chorób Otępiennych i dlaczego to pierwszy tak szeroki dokument w Polsce.
- Ile wyniesie finansowanie Programu do 2030 r. i jakie źródła środków wskazano w dokumentach rządowych.
- Jakie obszary interwencji obejmuje Program oraz jakie działania będą prowadzone.
- Jak państwo planuje monitorować realizację Programu.
Na czym polega przyjęta uchwała i co zmienia?
Uchwała nr 173 Rady Ministrów przyjmuje „Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych, politykę publiczną do roku 2030”. Podstawą prawną jest art. 21f ust. 4 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Dokument wchodzi w życie dzień po ogłoszeniu. Minister zdrowia odpowiada za monitorowanie realizacji Programu, w tym ocenę postępów, analizę finansowania i przygotowywanie corocznych sprawozdań.
Program wyznacza ramy działania państwa w obszarach związanych z rosnącą liczbą zachorowań. To pierwsze tak kompleksowe podejście, obejmujące zarówno prewencję i edukację zdrowotną, jak i budowę narzędzi wspierających diagnozę, leczenie, opiekę oraz systemowe gromadzenie danych.
Jakie są koszty chorób otępiennych?
Choroby otępienne należą do najbardziej kosztownych schorzeń w Europie. Obejmują zarówno koszty bezpośrednie – leczenie, wizyty, codzienną opiekę – jak i koszty pośrednie, takie jak utrata aktywności zawodowej pacjenta i obciążenie opiekuna. Globalne obciążenie finansowe oszacowano na 1,3 bln dolarów w 2019 r., z prognozą wzrostu do 2,8 bln dolarów w 2030 r.
Dla Polski oznacza to rosnący wpływ chorób otępiennych na system ochrony zdrowia, politykę społeczną i rynek pracy. Program ma dostarczyć narzędzi, które pozwolą zmniejszyć skalę niekorzystnych następstw.
Dlaczego program powstał właśnie teraz?
Starzenie się społeczeństwa w Polsce przyspiesza, co znacząco zwiększa częstość chorób otępiennych. W 2023 r. populacja liczyła 37,6 mln mieszkańców, z czego ponad 26% stanowiły osoby w wieku co najmniej 60 lat, czyli 9,9 mln ludzi. GUS prognozuje, że do 2050 r. odsetek ten wzrośnie do ponad 40% – 13,7 mln osób. Wraz z wydłużaniem trwania życia rośnie liczba pacjentów zagrożonych otępieniami, z których najczęstsza jest choroba Alzheimera.
Według danych „Alzheimer Europe” w Polsce żyje dziś około pół miliona osób z otępieniami, a przez ostatnią dekadę co roku diagnozowano około 35 tys. nowych przypadków. Skala problemu dotyczy nie tylko samych pacjentów – opiekunowie, najczęściej bliscy, ponoszą znaczne obciążenia emocjonalne i organizacyjne.
Co obejmuje Program – główne obszary działania
Dokument wskazuje siedem kluczowych kierunków interwencji, które mają uporządkować i wzmocnić działania państwa:
I. Podnoszenie świadomości społecznej: “Zwiększenie świadomości i wiedzy społeczeństwa na temat chorób otępiennych, w tym ich przyczyn, objawów, znaczenia wczesnej diagnozy, a także kształtowanie wspierających postaw wobec chorych i ich bliskich”
II. Zmniejszanie ryzyka zachorowania: “Prowadzenie działań wspierających profilaktykę chorób otępiennych”
III. Wsparcie wczesnej diagnostyki: “Zwiększenie dostępu do diagnostyki, w szczególności na wczesnym etapie choroby otępiennej”.
IV. Leczenie, opieka i wsparcie dla osób chorych: “Zwiększenie dostępu do leczenia, opieki na każdym z etapów chorób otępiennych dla osób chorych”.
V. Wsparcie dla opiekunów: “Prowadzenie działań wspierających opiekunów nieformalnych osób z chorobami otępiennymi”.
VI. Budowanie systemów gromadzenia danych: “Gromadzenie oraz monitorowanie danych na temat chorób otępiennych”.
VII. Badania naukowe: “Inicjowanie i wspieranie badań naukowych w zakresie chorób otępiennych”.
Monitorowanie i aktualizacja Programu
Minister zdrowia będzie prowadzić coroczną ocenę postępów na podstawie sprawozdań opisujących stopień realizacji działań, harmonogram oraz finansowanie. Po trzech latach zaplanowano przegląd śródokresowy – pozwoli on skorygować i uzupełnić Program w zależności od sytuacji epidemiologicznej, potrzeb systemu oraz efektów wdrażanych rozwiązań.
Budżet Programu i źródła finansowania
Na realizację Programu przewidziano ponad 756,1 mln zł do 2030 r. W tym ponad 67,7 mln zł mają stanowić środki Unii Europejskiej. Finansowanie krajowe obejmuje m.in. budżet NFZ oraz środki NPZ. Działania badawcze mogą być realizowane także w ramach konkursów Agencji Badań Medycznych. Wprowadzanie nowych świadczeń gwarantowanych będzie wymagało aktualizacji rozporządzeń ministra zdrowia i ujęcia kosztów w OSR.
W przypadku działań NPZ przewidziano tryb konkursowy lub wnioskowy, a projekty mają być realizowane przez wyłonionych operatorów, odpowiedzialnych za harmonogramy, dobór narzędzi oraz ewaluację.
Pełny dokument dostępny jest pod linkiem: https://dziennikustaw.gov.pl/MP/2025/1276
Główne wnioski
- Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 173, ustanawiając pierwszy w Polsce „Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych” i publikując go 17 grudnia 2025 r. w Monitorze Polskim.
- Na realizację Programu zaplanowano ponad 756,1 mln zł, z czego ponad 67,7 mln zł to środki Unii Europejskiej, a pozostałe fundusze będą pochodzić m.in. z NFZ i NPZ.
- Dokument obejmuje siedem strategicznych obszarów, w tym wczesną diagnostykę, wsparcie dla opiekunów, profilaktykę oraz rozwój systemów danych i badań naukowych.
- Program przewiduje coroczne raportowanie oraz przegląd śródokresowy po trzech latach, co pozwoli na ocenę postępów i ewentualną aktualizację działań.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/pierwszy-program-dzialan-wobec-chorob-otepiennych-przyjety
