Program badań przesiewowych w kierunku raka płuca może już wkrótce trafić do koszyka świadczeń gwarantowanych. 25 lipca 2025 r. Prezes AOTMiT wydał rekomendację, w której pozytywnie ocenił zasadność finansowania programu wykorzystującego niskodawkową tomografię komputerową (NDTK) u osób z podwyższonym ryzykiem zachorowania.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie kryteria muszą spełnić osoby, by skorzystać z programu profilaktyki raka płuca.
- Na czym polega badanie NDTK i dlaczego jest skuteczniejsze niż RTG.
- Ile może kosztować wdrożenie programu z budżetu NFZ i jakie warianty finansowania rozważono.
- Jakie były wyniki pilotażu i czy program ma szansę realnie wpłynąć na śmiertelność z powodu raka płuca.
Kogo obejmie program?
Program ma objąć osoby w wieku 50–74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat palenia tytoniu. Kwalifikowane będą również osoby z dodatkowymi czynnikami ryzyka, m.in. historią innych nowotworów, POChP, włóknieniem płuc, ekspozycją zawodową na substancje rakotwórcze czy obciążonym wywiadem rodzinnym. Według szacunków ekspertów klinicznych populacja docelowa programu w Polsce może wynosić nawet 1,9–2 mln osób.
NDTK zamiast RTG – skuteczność potwierdzona
Z przeglądów systematycznych i metaanaliz wynika, że zastosowanie niskodawkowej tomografii komputerowej zamiast klasycznego RTG pozwala zredukować ryzyko zgonu z powodu raka płuca nawet o 12–28%. Co więcej, NDTK umożliwia wykrycie guzków w fazie, która daje szansę na leczenie radykalne. Szansa wykrycia zmian nowotworowych w operacyjnym stadium jest nawet czterokrotnie wyższa niż w przypadku standardowej opieki lub braku badań przesiewowych.
Efektywność potwierdzona nie tylko klinicznie
Program nie tylko poprawia rokowania pacjentów, ale również może być kosztowo efektywny. Analiza belgijskiego raportu HTA (KCE 2024) wskazuje, że koszt uzyskania jednego roku życia skorygowanego jakością (QALY) wynosi 78 964 zł. Przy zysku zdrowotnym 4,64 QALY na 100 uczestników, program spełnia kryteria efektywności kosztowej. Co więcej, ograniczenie kosztów leczenia zaawansowanego raka płuca ma szansę zrównoważyć wydatki płatnika publicznego.
Budżet i warianty finansowania
W ocenie AOTMiT czteroletni koszt realizacji programu może wynieść od 147,7 mln zł do 154,1 mln zł – w zależności od przyjętego wariantu wyceny. Prezes NFZ w opinii wskazał, że niezależnie od wariantu, skutki finansowe będą istotne i wymagają zabezpieczenia środków. Koszt jednej trójskładnikowej procedury (wizyta wstępna, badanie NDTK, wizyta wynikowa) oszacowano na 381 zł w wariancie I lub 401,76 zł w wariancie II.
Doświadczenia z pilotażu WWRP
Program był już testowany w Polsce w latach 2021–2023 w ramach pilotażu WWRP, finansowanego z EFS. W jego trakcie wykonano ponad 39 tys. badań, zidentyfikowano ponad 13 tys. guzków, a raka płuca wykryto u 330 osób. Aż 219 przypadków nadawało się do leczenia operacyjnego. Wyniki potwierdziły skuteczność NDTK w wykrywaniu wczesnych stadiów choroby.
Główne ryzyka i ograniczenia
Eksperci podkreślają ryzyko tzw. nadrozpoznawalności – waha się ono od 18,5% do nawet 69,1% w zależności od badania. Dodatkowo, powikłania po inwazyjnej diagnostyce weryfikującej wyniki NDTK mogą wystąpić u 1 na 20 badanych, a zgon – u 1 na 90–113 pacjentów. Agencja rekomenduje doprecyzowanie ścieżki diagnostycznej oraz organizację kompleksowego programu obejmującego także poradnictwo antynikotynowe.
Kiedy program wejdzie w życie?
Rekomendacja AOTMiT otwiera drogę do wdrożenia formalnego procesu wyceny świadczenia i decyzji o jego włączeniu do koszyka świadczeń gwarantowanych. Program NDTK może stać się nowym standardem w profilaktyce raka płuca – nowotworu, który co roku odpowiada za 22% zgonów onkologicznych w Polsce (dane z 2022 roku).
Główne wnioski
- Prezes AOTMiT zarekomendował włączenie programu wczesnego wykrywania raka płuca z użyciem NDTK do koszyka świadczeń gwarantowanych.
- Skuteczność NDTK w redukcji ryzyka zgonu z powodu raka płuca wynosi od 12% do 28% w porównaniu do RTG lub braku badań przesiewowych.
- Szacowany koszt programu w ciągu czterech lat wynosi od 147,7 mln zł do 154,1 mln zł – zależnie od wariantu wyceny.
- Pilotaż programu WWRP wykazał wysoką skuteczność – spośród 330 wykrytych przypadków raka płuca, aż 219 było operacyjnych.
Źródło:
- AOTMiT
