Rak żołądka w Polsce nadal wiąże się z bardzo wysoką śmiertelnością wśród nowotworów przewodu pokarmowego. Mimo postępu w onkologii, system nadal nie zapewnia spójnej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej, a wielu pacjentów trafia do leczenia zbyt późno. Eksperci są zgodni: bez zmian organizacyjnych i lepszego dostępu do nowoczesnych terapii trudno będzie poprawić wyniki leczenia. Wnioski w tym zakresie wybrzmiały podczas debaty „Standardy i wyzwania: Nowoczesna ścieżka pacjenta z nowotworem przewodu pokarmowego” zorganizowanej przez Federację Przedsiębiorców Polskich.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wygląda skala zachorowań i zgonów na raka żołądka w Polsce.
- Dlaczego diagnostyka często odbywa się zbyt późno.
- Jak rozproszenie ośrodków wpływa na wyniki leczenia chirurgicznego.
- Jakie są bariery w dostępie do nowoczesnych terapii.
Skala problemu: niemal tyle samo zgonów co zachorowań
Dane epidemiologiczne pokazują, jak poważnym wyzwaniem pozostaje rak żołądka. W 2023 r. odnotowano blisko 4,9 tys. nowych przypadków i niemal 4,6 tys. zgonów. To jeden z najwyższych wskaźników śmiertelności wśród nowotworów.
Choroba rozwija się agresywnie, a objawy – szczególnie we wczesnym etapie – są niespecyficzne. W efekcie rozpoznanie często następuje dopiero w stadium zaawansowanym.
Rak żołądka jest nowotworem, gdzie zazwyczaj mówimy o agresywnym przebiegu. (…) Nieleczony (…) potrafi zrobić krzywdę na przestrzeni maksymalnie dwóch-trzech miesięcy – wskazywał dr n. med. Maciej Kawecki z Narodowego Instytutu Onkologii.
Diagnostyka: kluczowe badanie nadal trudno dostępne
Podstawą wczesnego wykrycia raka żołądka pozostaje gastroskopia z badaniem histopatologicznym. Problemem jest jednak dostępność tego badania i czas oczekiwania. Zbyt późne kierowanie pacjentów na diagnostykę oznacza, że wielu z nich trafia do specjalisty w momencie, gdy możliwości leczenia radykalnego są ograniczone.
Jak zaznaczał dr Maciej Kawecki, w onkologii przewodu pokarmowego nie ma nadmiaru badań endoskopowych – przeciwnie, ich liczba jest niewystarczająca. W praktyce oznacza to konieczność budowania większej świadomości zarówno wśród lekarzy POZ, jak i pacjentów.
Leczenie chirurgiczne: potrzeba centralizacji ośrodków
Jednym z najczęściej podnoszonych problemów jest rozproszenie leczenia chirurgicznego. W Polsce zabiegi w raku żołądka wykonuje się w ponad 200 ośrodkach, z których większość nie osiąga progu 30 operacji rocznie. Eksperci zwracają uwagę, że wyniki leczenia są bezpośrednio związane z doświadczeniem zespołu i liczbą wykonywanych procedur.
W opinii uczestników debaty operacje powinny być koncentrowane w ośrodkach referencyjnych typu high-volume. Jak wskazywał dr Kawecki, centralizacja jest warunkiem poprawy jakości leczenia chirurgicznego.
Podobne stanowisko przedstawiła Joanna Frątczak-Kazany z Onkofundacji Alivia, która zwracała uwagę, że obecne rozproszenie utrudnia zapewnienie standardowej, wysokiej jakości opieki.
Nowoczesne terapie: dostęp nadal ograniczony
Postęp w leczeniu raka żołądka jest widoczny – rośnie znaczenie terapii celowanych i immunoterapii, dobieranych na podstawie biomarkerów. Problemem pozostaje jednak ich dostępność w Polsce.
Eksperci podkreślali, że nowoczesne leczenie powinno być wdrażane jak najwcześniej, już w pierwszej linii terapii. Wtedy szansa na skuteczną odpowiedź organizmu jest największa.
Ograniczenia systemowe wpływają także na diagnostykę molekularną. Jeśli dana terapia nie jest dostępna, oznaczanie odpowiedniego biomarkera bywa pomijane.
– Powinniśmy leczyć pacjentów i informować o leczeniu zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. (…) Nowym celem molekularnym jest Klaudyna 18.2. (…) Nie mamy takiej terapii dzisiaj dostępnej, w związku z tym nie oznaczamy też tej Klaudyny – wskazywał dr n. med. Leszek Kraj z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Niedożywienie i jakość życia pacjentów
Rak żołądka istotnie wpływa na stan ogólny pacjentów. Często dochodzi do niedożywienia, utraty masy ciała i pogorszenia wydolności organizmu, co ogranicza możliwości leczenia.
Dlatego coraz większą uwagę zwraca się na opiekę wspierającą – w tym leczenie żywieniowe i opiekę paliatywną. Jej rola nie ogranicza się do poprawy komfortu, ale może wpływać także na efektywność terapii onkologicznej.
Rekomendacje zmian w systemie
Debata ma być punktem wyjścia do dalszych działań systemowych. Federacja Przedsiębiorców Polskich zapowiada opracowanie rekomendacji dotyczących poprawy diagnostyki, organizacji leczenia i dostępu do terapii.
Kierunek zmian jest jasno określony: szybsza diagnostyka, centralizacja leczenia i pełniejsze wykorzystanie dostępnych możliwości terapeutycznych.
Główne wnioski
- W 2023 r. odnotowano blisko 4,9 tys. zachorowań i ok. 4,6 tys. zgonów, co wskazuje na bardzo wysoką śmiertelność raka żołądka w Polsce.
- Diagnostyka nadal odbywa się zbyt późno, głównie z powodu ograniczonego dostępu do gastroskopii i długiego czasu oczekiwania.
- Leczenie chirurgiczne jest rozproszone – ponad 200 ośrodków, z których większość nie wykonuje 30 operacji rocznie.
- Dostęp do nowoczesnych terapii i diagnostyki molekularnej jest ograniczony, co wpływa na decyzje terapeutyczne i wyniki leczenia.
Źródło:
- Public Policy / oprac. TK
