Pracownicy ochrony zdrowia codziennie dbają o bezpieczeństwo pacjentów, jednak coraz więcej danych wskazuje, że sami są narażeni na poważne zagrożenia zawodowe. Najnowsze badanie Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) pokazuje, że niemal co trzeci pracownik sektora zdrowia i opieki społecznej w Europie ma kontakt z czynnikami zwiększającymi ryzyko nowotworów. Problem dotyczy zarówno personelu pracującego przy aparatach rentgenowskich, jak i laboratoriów anatomopatologicznych, gabinetów stomatologicznych czy opieki domowej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego niemal 30% pracowników ochrony zdrowia i opieki społecznej jest narażonych na czynniki rakotwórcze w miejscu pracy
- Które substancje i ekspozycje zawodowe najczęściej zwiększają ryzyko nowotworów w sektorze medycznym
- Jakie grupy zawodowe są szczególnie zagrożone kontaktem z formaldehydem, promieniowaniem czy spalinami Diesla
- Dlaczego eksperci apelują o nowe strategie prewencji i poprawę bezpieczeństwa pracy w ochronie zdrowia
Nowotwory nadal główną przyczyną zgonów związanych z pracą w UE
Według danych EU-OSHA nowotwory pozostają najczęstszą przyczyną zgonów związanych z wykonywaną pracą w Unii Europejskiej. Każdego roku z tego powodu umiera około 100 tys. osób, a miliony pracowników mają codzienny kontakt z czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju chorób nowotworowych. Najnowsze badanie narażenia pracowników przeprowadzone przez EU-OSHA objęło 24 402 wywiady telefoniczne zrealizowane w latach 2022–2023 w sześciu krajach: Finlandii, Francji, Niemczech, Hiszpanii, Irlandii oraz na Węgrzech.
Wyniki pokazują, że 47,3% pracowników ze wszystkich analizowanych sektorów było narażonych na przynajmniej jeden czynnik ryzyka nowotworowego w tygodniu poprzedzającym badanie. Jeszcze bardziej niepokojące dane dotyczą sektora zdrowia i opieki społecznej. W tej grupie:
- 29,5% pracowników zgłosiło ekspozycję na co najmniej jeden czynnik rakotwórczy
- 7,8% było narażonych na dwa lub więcej czynników jednocześnie
Dlaczego sektor ochrony zdrowia pozostawał niedoszacowany?
Eksperci podkreślają, że zagrożenia onkologiczne w ochronie zdrowia przez lata pozostawały mniej widoczne niż w branżach przemysłowych czy produkcyjnych.
Pomimo swojego znaczenia, ryzyko związane z narażeniem na substancje rakotwórcze w sektorze opieki zdrowotnej i społecznej było historycznie mniej widoczne niż w innych sektorach gospodarki – powiedziała Michelle Turner, główna autorka badania w Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal). Badanie to podkreśla potrzebę opracowania strategii prewencyjnych dostosowanych do rzeczywistych warunków pracy w tej dziedzinie.
Problem ma szczególne znaczenie z uwagi na skalę zatrudnienia. Sektor zdrowia i opieki społecznej odpowiada za około 11% wszystkich miejsc pracy w Europie, zatrudniając ponad 21,6 mln osób.
Jakie czynniki rakotwórcze najczęściej występują w ochronie zdrowia?
Badacze analizowali 24 znane czynniki ryzyka nowotworowego występujące w środowisku pracy. Wśród pracowników ochrony zdrowia najczęściej identyfikowano ekspozycję na:
Promieniowanie jonizujące – największe zagrożenie
Najczęściej wskazywanym czynnikiem było promieniowanie jonizujące, na które narażonych było 7,4% pracowników. Ryzyko dotyczy przede wszystkim osób pracujących przy aparaturze rentgenowskiej, medycynie nuklearnej, radioizotopach oraz procedurach obrazowych. Długotrwała ekspozycja bez odpowiednich zabezpieczeń może prowadzić do uszkodzeń DNA i zwiększać ryzyko rozwoju nowotworów.
Emisje spalin silników Diesla
Drugim najczęściej zgłaszanym zagrożeniem była ekspozycja na spaliny silników Diesla (6,2%). Choć może wydawać się to zaskakujące, ryzyko dotyczy m.in. kierowców transportu medycznego, personelu logistycznego, pracowników technicznych i mechaników funkcjonujących w strukturach placówek medycznych.
Promieniowanie UV i ekspozycja środowiskowa
Promieniowanie ultrafioletowe słoneczne dotyczyło 6,1% pracowników, szczególnie osób wykonujących obowiązki poza budynkami, w opiece środowiskowej lub domowej.
Formaldehyd i benzen – zagrożenia chemiczne
Na formaldehyd narażonych było 5,2% pracowników, a na benzen 4,8%. Szczególnie niepokojące są dane dotyczące formaldehydu, ponieważ należy on do najczęściej występujących ekspozycji o wysokim poziomie ryzyka. Formaldehyd jest szeroko wykorzystywany m.in. w:
- laboratoriach anatomopatologicznych,
- pracowniach histopatologicznych,
- procedurach konserwacji materiału biologicznego,
- procesach dezynfekcji i sterylizacji.
Obok formaldehydu eksperci zwracają uwagę również na tlenek etylenu, który także stosowany jest do sterylizacji sprzętu medycznego.
Które grupy zawodowe są najbardziej narażone?
Badanie pozwoliło zidentyfikować konkretne grupy zawodowe i typowe scenariusze ekspozycji. Największe ryzyko odnotowano między innymi wśród:
- pracowników laboratoriów anatomii ogólnej – wysoka ekspozycja na formaldehyd,
- techników dentystycznych wykonujących korony, mosty i protezy – kontakt z respirabilną krzemionką krystaliczną,
- osób pracujących przy aparatach RTG i radioizotopach – promieniowanie jonizujące,
- kierowców i mechaników – spaliny silników Diesla.
To pokazuje, że zagrożenia nowotworowe nie dotyczą wyłącznie personelu medycznego bezpośrednio zaangażowanego w leczenie pacjentów.
Dlaczego profilaktyka zawodowa staje się priorytetem?
Europejski Kodeks Walki z Rakiem wskazuje ograniczanie ekspozycji zawodowej jako jeden z kluczowych elementów profilaktyki nowotworowej.W przeciwieństwie do wielu czynników środowiskowych ekspozycja zawodowa oznacza często wieloletni kontakt z wysokimi stężeniami niebezpiecznych substancji przez wiele godzin dziennie. Eksperci podkreślają, że skuteczna prewencja powinna obejmować:
- lepszy monitoring ekspozycji zawodowej,
- modernizację procedur bezpieczeństwa,
- stosowanie środków ochrony indywidualnej,
- regularne szkolenia personelu,
- ograniczanie kontaktu z substancjami niebezpiecznymi tam, gdzie jest to możliwe.
Wnioski: ochrona pracowników medycznych wymaga nowych standardów bezpieczeństwa
Rosnąca liczba danych wskazuje, że zagrożenia onkologiczne w ochronie zdrowia są znacznie bardziej powszechne, niż wcześniej zakładano. Wyniki badania EU-OSHA pokazują, że poprawa bezpieczeństwa pracy w szpitalach, laboratoriach, gabinetach i opiece społecznej powinna stać się jednym z priorytetów polityki zdrowotnej i zarządzania personelem. Bez skutecznych działań prewencyjnych miliony pracowników nadal będą pozostawały narażone na czynniki, których ekspozycję można ograniczyć.
Główne wnioski
- 29,5% pracowników ochrony zdrowia i opieki społecznej zadeklarowało kontakt z co najmniej jednym czynnikiem zwiększającym ryzyko nowotworów, a 7,8% było narażonych na dwa lub więcej zagrożeń jednocześnie.
- Najczęściej zgłaszane zagrożenia obejmowały promieniowanie jonizujące (7,4%), emisję spalin silników Diesla (6,2%), promieniowanie UV (6,1%), formaldehyd (5,2%) oraz benzen (4,8%).
- Najwyższe poziomy ekspozycji dotyczyły formaldehydu i tlenku etylenu – substancji wykorzystywanych podczas sterylizacji, dezynfekcji i pracy laboratoryjnej.
- Badanie objęło 24 402 pracowników z sześciu krajów Europy i wskazuje, że sektor zdrowia wymaga bardziej zaawansowanych działań prewencyjnych oraz lepszego monitorowania ekspozycji zawodowej.
Źródło:
- https://www.isglobal.org/en/-/casi-3-de-cada-10-profesionales-de-los-sectores-sanitario-y-social-en-europa-podrian-estar-expuestos-a-factores-de-riesgo-de-cancer
