Proces starzenia się organizmu przestaje być postrzegany wyłącznie jako nieuchronna konsekwencja upływu czasu. Coraz częściej staje się przedmiotem precyzyjnych badań biologicznych i interwencji medycznych. Przełomowym krokiem w tej dziedzinie są tzw. zegary epigenetyczne – zaawansowane narzędzia służące do oceny wieku biologicznego człowieka. Obecnie są one wykorzystywane w nowatorskim projekcie realizowanym przez konsorcjum polskich jednostek naukowych, którego celem jest sprawdzenie wpływu działań prozdrowotnych na tempo starzenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działają zegary epigenetyczne i czym różnią się od wieku metrykalnego.
- W jaki sposób dieta i aktywność fizyczna wpływają na wiek biologiczny.
- Jakie uczelnie i instytucje realizują innowacyjny projekt badawczy w Polsce.
- Jakie są potencjalne zastosowania kliniczne epigenetyki w profilaktyce starzenia.
Nowy projekt badawczy z udziałem czołowych ośrodków naukowych
W realizację badania zaangażowane są cztery jednostki: Zakład Genomiki i Genetyki Sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie (lider projektu), Uniwersytet Jagielloński, Akademia Kultury Fizycznej im. Bronisława Czecha w Krakowie oraz Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach.
Projekt nosi tytuł: „Zastosowanie markerów metylacji DNA i zegarów epigenetycznych jako nowatorskiego narzędzia do oceny zdrowia, wskaźników ryzyka i kontroli starzenia się populacji – kontrolowane badanie interwencyjne osób poddanych określonym działaniom prozdrowotnym” i jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu OPUS 27 (numer projektu: 2024/53/B/NZ7/02257).
Kierownikiem projektu jest dr hab. Ewelina Pośpiech, prof. PUM.
Zegary epigenetyczne – co to takiego?
Zegary epigenetyczne to biomarkery oparte na analizie metylacji DNA, pozwalające określić tzw. wiek biologiczny organizmu – czyli stan komórek i tkanek w kontekście ich starzenia się, niezależnie od wieku metrykalnego. Są to narzędzia nieinwazyjne, które mogą być wykorzystywane do śledzenia postępu biologicznego starzenia oraz efektów terapii lub interwencji stylu życia.
W ramach projektu porównywane będą różne zegary epigenetyczne, co pozwoli ocenić ich przydatność w praktyce klinicznej i medycynie prewencyjnej.
Cel: ocenić, jak zdrowy styl życia wpływa na starzenie
Projekt badawczy ma charakter kontrolowanego badania interwencyjnego. Obejmuje on kompleksową analizę procesów starzenia w grupie osób poddanych ukierunkowanym interwencjom prozdrowotnym. Wśród analizowanych działań znalazły się:
- suplementacja i dieta wzbogacona w kwasy omega-3,
- regularny trening aerobowo-oporowy.
Głównym celem jest zbadanie wpływu tych interwencji na wiek biologiczny, zmienność genetyczną, profil metylacji DNA oraz wskaźniki stanu zapalnego i inne biomarkery krwi.
Projekt zakłada zastosowanie nowatorskich, opartych na analizie metylacji DNA, zmienności genetycznej i markerów biochemicznych krwi, narzędzi do śledzenia procesów starzenia i analizie odpowiedzi organizmu na zastosowane działania prozdrowotne – podkreślają autorzy badania.
Starzenie jako centralny problem zdrowia publicznego
Zespół badawczy zwraca uwagę na zmianę podejścia we współczesnej medycynie – coraz większy nacisk kładzie się nie tylko na leczenie chorób, ale także na modulowanie samego procesu starzenia, który stanowi główny czynnik ryzyka wielu schorzeń przewlekłych, w tym chorób metabolicznych, neurodegeneracyjnych i sercowo-naczyniowych.
Badacze dążą do znalezienia skutecznych, nieinwazyjnych metod wspomagających leczenie chorób przewlekłych i poprawiających jakość życia osób starszych. Monitorowanie wieku biologicznego może w przyszłości stać się cennym narzędziem nie tylko w ocenie ryzyka, ale także w personalizacji zaleceń zdrowotnych.
Potencjał kliniczny i społeczne znaczenie badań
Wyniki projektu będą miały szerokie zastosowanie. Mogą posłużyć do opracowania nowych strategii profilaktycznych, umożliwić lepszą ocenę skuteczności działań prozdrowotnych, a także pomóc w planowaniu polityk zdrowotnych wobec starzejącego się społeczeństwa.
Zegar epigenetyczny to nie tylko narzędzie naukowe – to potencjalny fundament przyszłej medycyny długowieczności i opieki zorientowanej na wczesne wykrywanie zmian biologicznych, zanim pojawią się objawy chorobowe.
Główne wnioski
- Zegary epigenetyczne to narzędzia oparte na analizie metylacji DNA, umożliwiające ocenę wieku biologicznego i tempa starzenia organizmu.
- Projekt kierowany przez prof. Ewę Pośpiech ma charakter kontrolowanego badania interwencyjnego i obejmuje wpływ omega-3 oraz treningu fizycznego na starzenie.
- W badaniu uczestniczą cztery jednostki naukowe, w tym PUM, UJ, AWF Kraków i AWF Katowice, a finansowanie pochodzi z konkursu OPUS 27 (NCN).
- Badanie może dostarczyć nowych, nieinwazyjnych metod oceny zdrowia i spowolnienia starzenia, przydatnych w przyszłej praktyce klinicznej i zdrowiu publicznym.
Źródło:
- Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
