Otyłość od lat uznawana jest za jeden z głównych czynników ryzyka chorób metabolicznych i nowotworów. Najnowsze badanie opublikowane w EMBO Reports wskazuje jednak na jeszcze głębszy, długoterminowy wpływ tej choroby – sięgający poziomu epigenetycznego komórek układu odpornościowego. Wyniki sugerują, że nawet po redukcji masy ciała organizm może „pamiętać” okres otyłości, co ma istotne konsekwencje kliniczne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest „pamięć otyłości” w układzie odpornościowym i jakie mechanizmy za nią odpowiadają
- Jak długo zmiany epigenetyczne w limfocytach T utrzymują się po utracie wagi
- Dlaczego osoby po redukcji masy ciała nadal mogą być narażone na choroby metaboliczne i nowotwory
- Jakie nowe kierunki terapeutyczne mogą pomóc odwrócić wpływ otyłości na układ odpornościowy
„Pamięć otyłości” zapisana w limfocytach T
Zespół badawczy kierowany przez Claudio Mauro z Uniwersytetu w Birmingham wykazał, że komórki układu odpornościowego – limfocyty T pomocnicze (CD4+) – przechowują trwałą informację o przebytym stanie otyłości. Mechanizm ten opiera się na procesach epigenetycznych, przede wszystkim metylacji DNA, czyli modyfikacji regulujących ekspresję genów bez zmiany samej sekwencji DNA. W praktyce oznacza to, że komórki odpornościowe zostają „przeprogramowane” i mogą funkcjonować inaczej nawet wiele lat po utracie wagi.
5–10 lat wpływu otyłości po redukcji masy ciała
Jednym z kluczowych wniosków badania jest czas utrzymywania się tych zmian. Według autorów, epigenetyczna „pamięć otyłości” może utrzymywać się od 5 do nawet 10 lat po skutecznej redukcji masy ciała. Jak podkreśla Claudio Mauro:
Wyniki sugerują, że krótkotrwała utrata masy ciała niekoniecznie natychmiast zmniejszy ryzyko wystąpienia niektórych chorób związanych z otyłością, w tym cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów.
Oznacza to, że kliniczna poprawa parametrów metabolicznych nie zawsze przekłada się na natychmiastową normalizację funkcji układu odpornościowego.
Jak badano wpływ otyłości na układ odpornościowy?
Badanie miało charakter wielowymiarowy i obejmowało różne populacje pacjentów oraz modele eksperymentalne. Analizowano próbki krwi i tkanek m.in. od:
- pacjentów z otyłością poddawanych terapii odchudzającej,
- osób z zespołem Alströma (rzadką chorobą genetyczną z wczesną otyłością),
- uczestników interwencji ruchowej,
- pacjentów poddawanych zabiegom ortopedycznym.
Dodatkowo wykorzystano modele zwierzęce oraz komórkowe, co pozwoliło na dokładne zbadanie mechanizmów molekularnych leżących u podstaw obserwowanych zmian.
Zaburzenia autofagii i starzenia układu odpornościowego
Analiza wykazała, że epigenetyczne zmiany w limfocytach T wpływają na dwa kluczowe procesy biologiczne:
Autofagia
Proces odpowiedzialny za usuwanie uszkodzonych elementów komórki. Zaburzenia autofagii mogą prowadzić do gromadzenia się toksyn i nasilenia stanu zapalnego.
Immunosenescencja
Czyli starzenie się układu odpornościowego, które skutkuje obniżoną zdolnością do odpowiedzi immunologicznej oraz zwiększonym ryzykiem chorób przewlekłych. Zaburzenia tych procesów mogą tłumaczyć, dlaczego osoby po redukcji masy ciała nadal pozostają w grupie podwyższonego ryzyka.
Nowe możliwości terapeutyczne
Wyniki badania otwierają również nowe kierunki terapeutyczne. Naukowcy wskazują, że możliwe jest wykorzystanie istniejących leków w celu „resetowania” pamięci immunologicznej. Claudio Mauro zaznacza:
Ponadto nasze badanie wskazuje na potencjalne możliwości terapeutyczne, które mogą przyspieszyć ten proces, na przykład poprzez zmianę przeznaczenia leków, np. inhibitorów SGLT2, które wykazują obiecujące działanie w zakresie zmniejszania stanu zapalnego i wspomagania immunologicznego usuwania starzejących się komórek w otyłości.
To podejście może w przyszłości stanowić uzupełnienie terapii odchudzających.
Otyłość jako choroba przewlekła i nawracająca
Badanie dostarcza również argumentów wspierających postrzeganie otyłości jako choroby przewlekłej, a nie jedynie stanu przejściowego. Jak podkreśla Andy Hogan:
Wiemy, że otyłość jest przewlekłą, postępującą i nawracającą chorobą. Nasze odkrycia pozwalają lepiej zrozumieć, jakie dokładnie mechanizmy molekularne potencjalnie zwiększają ryzyko nawrotów, a także wskazują na wyzwania, przed którymi stoją osoby otyłe, aby skutecznie kontrolować swoją wagę.
Z kolei Belinda Nedjai dodaje:
Nasze odkrycia pokazują, że otyłość jest związana z trwałymi modyfikacjami epigenetycznymi, które wpływają na zachowanie komórek odpornościowych. Sugeruje to, że układ odpornościowy przechowuje molekularny zapis przeszłych ekspozycji metabolicznych, co może mieć wpływ na długoterminowe ryzyko chorób i powrót do zdrowia.
Główne wnioski
- Badanie wykazało, że otyłość pozostawia trwałe zmiany epigenetyczne w limfocytach T (CD4+), które mogą utrzymywać się przez 5–10 lat.
- Zmiany te wpływają na kluczowe procesy, takie jak autofagia i starzenie układu odpornościowego, zwiększając ryzyko chorób przewlekłych.
- Nawet po utracie wagi ryzyko cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów może pozostawać podwyższone.
- Potencjalne terapie, w tym inhibitory SGLT2, mogą w przyszłości pomóc w „resetowaniu” pamięci immunologicznej.
Źródło:
- University of Birmingham
- https://link.springer.com/article/10.1038/s44319-026-00765-w
