Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) przez dekady była utożsamiana niemal wyłącznie z paleniem tytoniu. Najnowsze dane naukowe pokazują jednak, że obraz tej choroby jest znacznie bardziej złożony. Badanie brazylijskich naukowców, opublikowane w BMC Pulmonary Medicine, wskazuje, że otyłość i ogólnoustrojowy stan zapalny mogą przyspieszać starzenie się płuc już u młodych dorosłych i zwiększać ryzyko rozwoju POChP w przyszłości – nawet u osób, które nie spełniają jeszcze kryteriów klinicznych choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak otyłość i przewlekły stan zapalny wpływają na funkcję płuc niezależnie od palenia tytoniu i dlaczego mają znaczenie już u młodych dorosłych.
- Jakie konkretne wartości liczbowe wykazano w badaniu populacyjnym z Brazylii, w tym rolę BMI i CRP w pogarszaniu czynności płuc.
- Dlaczego POChP należy traktować jako chorobę wieloczynnikową, a nie wyłącznie konsekwencję palenia papierosów.
- Jakie implikacje kliniczne i profilaktyczne mają te wyniki dla wczesnej identyfikacji osób z podwyższonym ryzykiem chorób płuc.
Przedwczesne starzenie się płuc – nie tylko efekt palenia
POChP to nieodwracalna choroba układu oddechowego, charakteryzująca się przewlekłym stanem zapalnym, pogrubieniem dróg oddechowych i stopniowym ograniczeniem przepływu powietrza. Objawia się dusznością, kaszlem i narastającymi trudnościami w oddychaniu. Choć palenie tytoniu pozostaje najważniejszym czynnikiem ryzyka, coraz więcej badań sugeruje, że utrata funkcji płuc może zaczynać się znacznie wcześniej i mieć inne przyczyny.
Brazylijskie badanie potwierdza, że procesy metaboliczne i zapalne, typowe m.in. dla otyłości, mogą prowadzić do pogorszenia funkcji płuc niezależnie od ekspozycji na dym tytoniowy.
Projekt badania i charakterystyka uczestników
Analiza objęła 895 uczestników z kohorty urodzeniowej Ribeirão Preto, monitorującej osoby urodzone w latach 1978–1979. Funkcję płuc oceniano dwukrotnie:
- po raz pierwszy w wieku 23–25 lat,
- ponownie w wieku 37–38 lat.
Dzięki temu możliwe było prześledzenie zmian w funkcji płuc na przestrzeni 12 lat, jeszcze przed typowym wiekiem rozpoznania POChP.
Jak silny jest wpływ palenia, stanu zapalnego i otyłości
Wyniki badania pokazują wyraźną, ilościową zależność między poszczególnymi czynnikami a pogorszeniem funkcji płuc:
- palenie tytoniu wiązało się ze średnim spadkiem funkcji płuc o 1,95% w ciągu 12 lat,
- stan zapalny układowy, oceniany na podstawie stężenia białka C-reaktywnego (CRP), powodował pogorszenie funkcji płuc o 0,76% na każdy wzrost CRP o 1 mg/dl,
- otyłość również miała niezależny wpływ – każdy wzrost wskaźnika BMI o 1 kg/m² wiązał się z dodatkowym pogorszeniem funkcji płuc o 0,28%.
Choć palenie pozostaje najsilniejszym czynnikiem, dane jasno pokazują, że otyłość i przewlekły stan zapalny nie są obojętne dla płuc.
Stan zapalny jako wspólny mianownik chorób przewlekłych
Profesor Elcio Oliveira Vianna z Ribeirão Preto School of Medicine Uniwersytetu w São Paulo, koordynator badania, podkreśla znaczenie procesów ogólnoustrojowych:
Wyniki te potwierdzają to, co wykazały już wcześniejsze badania przeprowadzone na mniejszych grupach: oprócz skutków palenia, istotną rolę w pogorszeniu funkcji płuc, nawet u młodszych osób bez zdiagnozowanych chorób układu oddechowego, mogą odgrywać ogólnoustrojowe procesy metaboliczne i zapalne.
Vianna wyjaśnia, że zapalenie wywodzące się z innych tkanek – np. zapalenie adipocytów w przebiegu otyłości – może oddziaływać na płuca.
Niski stopień ogólnoustrojowego stanu zapalnego, o którym wiadomo, że zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, wpływa również na płuca i je uszkadza. To ciągłe bombardowanie zapalne, nawet jeśli subtelne, jak w przypadku otyłości, z czasem przyczynia się do uszkodzenia tkanki płucnej i może wywołać przedwczesne starzenie się płuc.
Wczesne sygnały POChP u młodych dorosłych
Choć uczestnicy badania mieli mniej niż 40 lat i formalnie nie spełniali kryteriów rozpoznania POChP, naukowcy zaobserwowali wczesne cechy typowe dla tej choroby. Pozwoliło to wysnuć wniosek, że otyłość i stan zapalny układowy mogą zwiększać ryzyko POChP w kolejnych dekadach życia.
Zapalenie układowe ma bezpośredni wpływ na czynność płuc i udało nam się to wykazać w tym badaniu populacyjnym. Ponieważ wszyscy uczestnicy byli młodzi, możliwe było rozpoznanie objawów choroby jeszcze przed postawieniem diagnozy klinicznej – zaznacza Vianna.
Dlaczego POChP rzadko kojarzy się z otyłością
Związek POChP z otyłością bywa niedoceniany. Jak tłumaczy Vianna, choroba ta często prowadzi do utraty masy ciała:
Do konsekwencji POChP należą utrata apetytu i wysoki wydatek kaloryczny z powodu wysiłku potrzebnego do oddychania. Dlatego, ponieważ pacjenci z POChP są zazwyczaj szczupli, rzadko łączy się tę chorobę z otyłością.
Tymczasem badanie pokazuje, że otyłość – podobnie jak inne przewlekłe stany zapalne – może działać jako czynnik inicjujący lub przyspieszający proces chorobowy.
POChP jako choroba wieloczynnikowa
Pierwsza autorka badania, pulmonolog Ana Carolina Cunha, podkreśla, że POChP należy postrzegać znacznie szerzej niż dotychczas:
Choroba jest wieloczynnikowa i znacznie bardziej złożona, niż wcześniej sądzono. Oprócz stanu zapalnego wywołanego paleniem tytoniu, może występować systemowy proces zapalny, specyficzny dla danej osoby.
Dodaje również:
Dziś wiemy, że u pacjentów z POChP występuje przewlekły stan zapalny, co rodzi hipotezę, że proces ten może być wspólnym czynnikiem w różnych przejawach choroby, zwłaszcza u osób z predyspozycjami genetycznymi lub metabolicznymi.
Główne wnioski
- Palenie tytoniu pozostaje najsilniejszym czynnikiem ryzyka, powodując średni spadek funkcji płuc o 1,95% w ciągu 12 lat, ale nie jest jedynym mechanizmem prowadzącym do ich przedwczesnego starzenia.
- Stan zapalny układowy ma mierzalny wpływ na płuca – każdy wzrost CRP o 1 mg/dl wiąże się z pogorszeniem funkcji płuc o 0,76%.
- Otyłość działa jako niezależny czynnik uszkadzający płuca; wzrost BMI o 1 kg/m² przekłada się na dodatkowe 0,28% pogorszenia ich funkcji.
- Wczesne zmiany typowe dla POChP mogą pojawiać się przed 40. rokiem życia, co wskazuje na potrzebę wcześniejszej profilaktyki i monitorowania zdrowia płuc u osób z otyłością i przewlekłym stanem zapalnym.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12890-025-03913-5
