Braki kadrowe, wielodobowe dyżury lekarzy i ratowników medycznych, przeciążone szpitalne oddziały ratunkowe oraz zbyt długi czas oczekiwania na karetkę – to główne problemy systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego wskazane przez Najwyższą Izbę Kontroli. Kontrola objęła lata 2023-2025 i pokazała, że mimo licznych zmian przepisów wiele problemów pozostaje nierozwiązanych. NIK przygotowała również konkretne rekomendacje dla Ministerstwa Zdrowia, wojewodów i szpitali.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie problemy kadrowe wykazała kontrola NIK w zespołach ratownictwa medycznego i SOR-ach.
- Jak długo pracowali lekarze i ratownicy medyczni w skontrolowanych placówkach.
- Dlaczego niemal połowa pacjentów trafiających na SOR nie wymagała pilnej pomocy.
- Jakie zmiany Najwyższa Izba Kontroli rekomenduje Ministerstwu Zdrowia i wojewodom.
Braki lekarzy nadal największym problemem ZRM
Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że największym wyzwaniem systemu pozostaje niedobór lekarzy gotowych do pracy zarówno w zespołach ratownictwa medycznego, jak i na szpitalnych oddziałach ratunkowych.
Największe problemy kadrowe dotyczyły specjalistycznych zespołów ratownictwa medycznego. Dwóch z pięciu skontrolowanych dysponentów nie zapewniło lekarzy podczas około 25% zaplanowanych dyżurów. W Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w Szczecinie zespoły specjalistyczne przez ponad 86 tys. godzin udzielały świadczeń bez lekarza systemu, co stanowiło 29,1% czasu ich pracy w badanym okresie. Specjaliści medycyny ratunkowej stanowili jedynie 24% lekarzy pracujących w ZRM.
Kontrola wykazała, że w dziewięciu szpitalach lekarze pełnili dyżury przekraczające 24 godziny. Najbardziej skrajny przypadek odnotowano w Radomskiej Stacji Pogotowia Ratunkowego, gdzie lekarz pracował nieprzerwanie przez 144 godziny, czyli sześć dób.
W Szczecinie pięciu lekarzy aż 74 razy pełniło dyżury dłuższe niż 48 godzin, a w skrajnym przypadku przez 120 godzin.
Ratownicy również pracowali po kilkaset godzin miesięcznie
Problem nadmiernego obciążenia dotyczył nie tylko lekarzy. W Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w Szczecinie jeden z ratowników medycznych przepracował w ciągu miesiąca 456 godzin – średnio daje to 15 godzin na dobę.
NIK zwraca uwagę, że tak długie dyżury były możliwe przede wszystkim dzięki zatrudnianiu personelu na podstawie umów cywilnoprawnych, które nie podlegają ustawowym ograniczeniom czasu pracy obowiązującym przy umowie o pracę. Kierownictwo stacji pogotowia argumentowało, że członkowie zespołów ratownictwa medycznego mają przerwy pomiędzy wyjazdami, jednak Izba wskazuje, że możliwości fizyczne i psychiczne personelu nie zależą od rodzaju zawartej umowy.
SOR-y bez większych braków kadrowych, ale z rekordowo długimi dyżurami
NIK oceniła, że w ośmiu z dziesięciu skontrolowanych szpitali zapewniono wymaganą obsadę dyżurów na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Jednocześnie Izba zwróciła uwagę na niedobór specjalistów medycyny ratunkowej – stanowili oni zaledwie 3,4% lekarzy pracujących na SOR-ach. W trzech szpitalach osoby kierujące oddziałami nie spełniały wszystkich wymaganych kwalifikacji, a w Powiatowym Centrum Medycznym w Grójcu przez część kontrolowanego okresu wymagań nie spełniała również pielęgniarka oddziałowa. Dyrekcje placówek tłumaczyły to trudnościami w pozyskaniu odpowiednich specjalistów.
Choć obsada dyżurów była najczęściej zapewniona, często odbywało się to kosztem pracy ponad obowiązujące normy. W Grójcu wszyscy lekarze zatrudnieni na etatach przekraczali dopuszczalny czas pracy, a w 10. Wojskowym Szpitalu Klinicznym z Polikliniką w Bydgoszczy nadgodziny dotyczyły także pielęgniarek i ratowników medycznych.
Jeszcze większe obciążenie dotyczyło personelu pracującego na podstawie umów cywilnoprawnych. W dziewięciu z dziesięciu skontrolowanych szpitali odnotowano dyżury trwające ponad 24 godziny. Rekord padł w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Sulęcinie, gdzie lekarz pracował nieprzerwanie przez 144 godziny, czyli sześć dób. NIK wykazała także liczne przypadki wielodobowych dyżurów w szpitalach w Bydgoszczy, Gryficach, Gorzowie Wielkopolskim, Inowrocławiu i Choszcznie. W części przypadków lekarze równocześnie wykonywali obowiązki na innych oddziałach lub pełnili dodatkowe dyżury.
Kierownicy szpitali wyjaśniali, że przyczyną tak długich dyżurów były przede wszystkim problemy kadrowe oraz brak ustawowych ograniczeń czasu pracy dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych.
Prawie połowa pacjentów na SOR nie wymagała pilnej pomocy
Kontrola pokazała również skalę przeciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych. Blisko 45% pacjentów zgłaszających się do SOR otrzymało kategorię pilności pozwalającą na skierowanie ich do podstawowej opieki zdrowotnej.
Spośród osób przywiezionych przez zespoły ratownictwa medycznego tylko 38,4% wymagało późniejszej hospitalizacji, a zaledwie 6,2% pacjentów należało do grupy najwyższego zagrożenia zdrowotnego. Największe obciążenie SOR-ów przypadało na dni robocze w godzinach dziennych, co – zdaniem NIK – wskazuje, że część pacjentów traktowała oddziały ratunkowe jako alternatywę dla oczekiwania na wizytę w poradni.
Karetki często nie dojeżdżały na czas
NIK oceniła także funkcjonowanie dyspozytorni medycznych oraz zespołów ratownictwa medycznego. W każdym z pięciu skontrolowanych województw występowały obszary, gdzie w ponad połowie interwencji przekraczano maksymalny oczekiwany czas dotarcia karetki do pacjenta. W niektórych gminach problem dotyczył niemal wszystkich wyjazdów.
Najgorsze wyniki odnotowano w Nowym Warpnie w województwie zachodniopomorskim, gdzie opóźnienia wystąpiły przy 99,1% wyjazdów, oraz w Dzierzgowie na Mazowszu, gdzie przekroczenia dotyczyły 96,9% interwencji.
W skali województw najwyższy odsetek wyjazdów z przekroczeniem dopuszczalnego czasu dotarcia odnotowano na Mazowszu – 37,8%, natomiast najniższy w województwie kujawsko-pomorskim – 21,5%.
NIK zwraca uwagę na problemy z danymi w systemie TOPSOR
Kontrolerzy ocenili również funkcjonowanie systemu TOPSOR, wykorzystywanego do zarządzania ruchem pacjentów na SOR-ach. Według Izby dane wprowadzane do systemu często były niekompletne lub nierzetelne.
W ponad 76% analizowanych przypadków różnica między czasem zakończenia badania lekarskiego a wypisem pacjenta wynosiła nie więcej niż 10 sekund, co – jak wskazuje NIK – jest niemożliwe z punktu widzenia rzeczywistego procesu udzielania świadczeń. Zdaniem kierowników oddziałów priorytetem pozostaje udzielanie pomocy pacjentom, a nie bieżące uzupełnianie dokumentacji w systemie.
Wyposażenie oceniono dobrze, ale nie obyło się bez zastrzeżeń
Pozytywnie oceniono wyposażenie ambulansów, śmigłowców Lotniczego Pogotowia Ratunkowego oraz szpitalnych oddziałów ratunkowych w sprzęt diagnostyczny i medyczny. Zastrzeżenia dotyczyły jednak pojedynczych przypadków.
Kontrolerzy stwierdzili m.in. obecność butli z tlenem medycznym po upływie terminu ważności oraz wyposażanie części podstawowych zespołów ratownictwa medycznego w leki, których ratownicy medyczni i pielęgniarki systemu nie byli uprawnieni samodzielnie podawać. W Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym 134 spośród 137 lekarzy nie ukończyło obowiązkowych szkoleń dotyczących obsługi nowego wyposażenia medycznego śmigłowców.
NIK apeluje o kompleksowe zmiany
Najwyższa Izba Kontroli skierowała do Ministerstwa Zdrowia trzy główne wnioski. Dotyczą one zwiększenia liczby lekarzy systemu, zwłaszcza specjalistów medycyny ratunkowej, uwzględnienia liczby łóżek przeznaczonych dla pacjentów przekazywanych z SOR w wojewódzkich planach działania systemu oraz określenia minimalnego wyposażenia ambulansów w produkty lecznicze.
Do wojewodów NIK zaapelowała o lepsze planowanie rozmieszczenia zespołów ratownictwa medycznego i zapewnienie pełnej obsady dyspozytorni. Z kolei kierownikom szpitali zaleciła m.in. określenie czasu podejmowania decyzji o przekazaniu pacjenta z SOR na oddział oraz ustalenie liczby łóżek przeznaczonych dla chorych wymagających dalszego leczenia.
Kontrola objęła Ministerstwo Zdrowia, pięć urzędów wojewódzkich, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, 10 szpitali prowadzących SOR-y oraz pięciu dysponentów zespołów ratownictwa medycznego. Badaniem objęto województwa: lubuskie, lubelskie, zachodniopomorskie, kujawsko-pomorskie i mazowieckie.
Główne wnioski
- Lekarze pracowali nawet 144 godziny bez przerwy, a ratownik medyczny w Szczecinie przepracował 456 godzin w ciągu jednego miesiąca.
- Blisko 45% pacjentów zgłaszających się na SOR mogło zostać skierowanych do podstawowej opieki zdrowotnej, a tylko 6,2% należało do grupy najwyższego zagrożenia zdrowotnego.
- W wielu rejonach przekraczano maksymalny czas dojazdu karetek, a na Mazowszu opóźnienia dotyczyły 37,8% wyjazdów.
- NIK rekomenduje zwiększenie liczby lekarzy systemu, określenie minimalnego wyposażenia ambulansów oraz lepsze planowanie rozmieszczenia zespołów ratownictwa medycznego.
Źródło:
- https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/systemowe-problemy-systemu-ratownictwa-medycznego.html
