Półpasiec to choroba zakaźna wywoływana przez wirus varicella zoster – ten sam, który powoduje ospę wietrzną. U osób, które przeszły ospę, wirus pozostaje w organizmie w uśpionej formie i może uaktywnić się po latach, powodując półpasiec. Choroba ta najczęściej występuje u osób starszych i tych z obniżoną odpornością. Niestety, jej konsekwencje mogą być niezwykle bolesne i kosztowne – zarówno dla pacjenta, jak i dla systemu ochrony zdrowia.
Neuralgia półpaścowa – najgroźniejsze powikłanie
Jednym z najczęstszych i najbardziej uciążliwych powikłań półpaśca jest neuralgia półpaścowa. Jest to przewlekły ból neuropatyczny, który może trwać miesiącami, a nawet latami po wygojeniu się zmian skórnych. W niektórych przypadkach utrzymuje się do końca życia pacjenta.
Neuralgia półpaścowa to klasyczny przykład bólu neuropatycznego, czyli wynikającego z uszkodzenia układu nerwowego. Może objawiać się silnym bólem, ale też pieczeniem, drętwieniem, zaburzeniami czucia, w tym przeczulicą na dotyk – na przykład pacjenci nie są w stanie nosić bielizny czy innych ubrań – wyjaśnia dr Magdalena Kocot-Kępska, prezeska Polskiego Towarzystwa Badania Bólu.
Ryzyko wystąpienia neuralgii wzrasta wraz z wiekiem. U ok. 14% osób, które przebyły półpaśca, rozwija się neuralgia popółpaścowa. U osób powyżej 70. roku życia odsetek ten rośnie do 30%, a u pacjentów po 75. roku życia ból utrzymuje się średnio rok, choć zdarzają się przypadki, gdy trwa do końca życia.
Leczenie bólu po półpaścu jest drogie i długotrwałe
Ból neuropatyczny jest trudny w leczeniu i często wymaga stosowania silnych leków przeciwbólowych, które mogą powodować skutki uboczne, zwłaszcza u seniorów. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonywanie blokad nerwowych, które mogą zmniejszyć ryzyko przekształcenia ostrego bólu w przewlekły.
W naszej poradni przeciętny pacjent z neuralgią półpaścową ma średnio osiem wizyt w roku, a leczenie tych chorych jest dwukrotnie droższe niż pozostałych pacjentów i pochłania cały miesięczny budżet poradni leczenia bólu – mówi dr Kocot-Kępska.
Niestety, dostęp do poradni leczenia bólu jest bardzo ograniczony – średni czas oczekiwania na wizytę wynosi aż 312 dni. Dlatego eksperci wnioskują o utworzenie szybkiej ścieżki dostępu dla pacjentów z ostrym półpaścem i neuralgią półpaścową.
Szczepienia jako skuteczna forma profilaktyki
Polskie Towarzystwo Badania Bólu rekomenduje wprowadzenie bezpłatnych szczepień przeciwko półpaścowi dla osób w wieku 65+. Szczepionka, choć dostępna z 50-procentową refundacją dla osób z grupy ryzyka, nadal jest kosztowna – pacjent musi zapłacić ponad 700 zł.
Szczepienie jest jedyną skuteczną, a zarazem bezpieczną i opłacalną opcją zapobiegania półpaścowi i neuralgii półpaścowej – skuteczność szczepionki wynosi 90% – podkreśla dr Kocot-Kępska.
Warto pamiętać, że przechorowanie półpaśca nie chroni przed ponownym zachorowaniem. Oznacza to, że każda osoba, zwłaszcza seniorzy, powinna rozważyć zaszczepienie się, aby uniknąć zarówno bolesnych powikłań, jak i wysokich kosztów leczenia.
Neuralgia popółpaścowa – co warto wiedzieć?
Neuralgia popółpaścowa to przewlekły ból nerwowy, który może utrzymywać się przez tygodnie, miesiące, a czasem nawet lata po ustąpieniu wysypki związanej z półpaścem. Jest to najczęstsze i najbardziej uciążliwe powikłanie tej choroby, dotykające przede wszystkim osoby po 50. roku życia.
Objawy neuralgii popółpaścowej
Charakterystycznym objawem jest silny, piekący lub kłujący ból w miejscu, gdzie wcześniej występowała wysypka półpaścowa. Dolegliwości bólowe mogą być stałe lub napadowe i często nasilają się pod wpływem dotyku, chłodu lub stresu. U niektórych pacjentów występuje również przeczulica skóry, swędzenie, mrowienie lub drętwienie.
Przyczyny i mechanizm powstania
Neuralgia popółpaścowa wynika z uszkodzenia zakończeń nerwowych spowodowanego reaktywacją wirusa VZV (Varicella-Zoster Virus) – tego samego, który wywołuje ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy wirus pozostaje utajony w zwojach nerwowych, a u osób z obniżoną odpornością może się reaktywować w postaci półpaśca. Uszkodzenie nerwów w trakcie infekcji prowadzi do nadwrażliwości układu nerwowego i utrzymywania się przewlekłego bólu nawet po ustąpieniu zmian skórnych.
Leczenie neuralgii popółpaścowej
Terapia jest trudna i często wymaga podejścia wielokierunkowego. Najczęściej stosuje się:
- Leki przeciwbólowe – od paracetamolu po silniejsze opioidy w ciężkich przypadkach
- Leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina) i przeciwpadaczkowe (np. gabapentyna, pregabalina), które zmniejszają przewodzenie bólu
- Maści i plastry z lidokainą lub kapsaicyną, które łagodzą objawy miejscowe
- Terapie neuromodulacyjne – np. przezskórna stymulacja nerwów (TENS)
- W niektórych przypadkach pomocna może być psychoterapia, szczególnie jeśli ból wpływa na jakość życia i zdrowie psychiczne pacjenta.
Kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie leczenia przeciwwirusowego w fazie ostrej półpaśca (np. acyklowirem), co może ograniczyć ryzyko rozwoju neuralgii popółpaścowej. W profilaktyce skuteczne są również szczepienia przeciwko półpaścowi u osób powyżej 50. roku życia.
Źródła:
- Polskie Towarzystwo Badania Bólu
- Medicover
- Wiadomości Dermatologiczne
