Przewlekła choroba nerek przez lata może rozwijać się bezobjawowo, a kiedy pojawiają się pierwsze symptomy, możliwości zahamowania postępu choroby bywają już ograniczone. Zdaniem ekspertów nefrologii obecny model opieki wymaga pilnych zmian – od wcześniejszego wykrywania choroby, przez zwiększenie dostępu do leczenia domowego, po uproszczenie ścieżki prowadzącej do transplantacji. Środowisko nefrologiczne przekazało już propozycje reform do Ministerstwa Zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego przewlekła choroba nerek jest nadal wykrywana zbyt późno mimo prostych metod diagnostycznych
- Jakie korzyści dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia może przynieść szersze wykorzystanie dializy otrzewnowej
- Dlaczego nefrolodzy apelują o szybszą ścieżkę do przeszczepienia nerki
- Jakie zmiany systemowe mają poprawić opiekę nad blisko 4,5 mln Polaków z chorobami nerek
Przewlekła choroba nerek dotyczy milionów Polaków, ale nadal jest wykrywana zbyt późno
Eksperci nie mają wątpliwości – jednym z największych problemów w nefrologii pozostaje późna diagnostyka. Przewlekła choroba nerek (PChN) rozwija się skąpoobjawowo lub bezobjawowo, przez co wielu pacjentów trafia do specjalisty dopiero wtedy, gdy konieczne jest rozpoczęcie leczenia nerkozastępczego. W Polsce z PChN żyje około 4,5 mln osób, a około 21 tys. pacjentów rocznie wymaga dializoterapii.
Łączne koszty diagnostyki i leczenia pacjentów nefrologicznych przekroczyły już 6 mld zł, przy czym aż 92 proc. wydatków pochłaniają dializy i transplantacje. Zdaniem ekspertów obecny model opieki koncentruje się głównie na leczeniu zaawansowanej choroby, zamiast na profilaktyce i wczesnym wykrywaniu. Podczas konferencji poświęconej zmianom systemowym prof. Magdalena Krajewska, konsultant krajowa w dziedzinie nefrologii, podkreślała:
[Przewlekła choroba nerek [PChN] – przyp. red.] to jest choroba, która na początku przebiega skąpoobjawowo albo bezobjawowo. Mówi się, że [nerki – przyp. red.] nie bolą. Potem się okazuje, że jesteśmy już na takim etapie, że leczenie, a naprawdę mamy teraz w rękach możliwości leczenia bardzo skuteczne, po prostu nie przynosi skutku. Jak w każdej chorobie – jeśli zaczniemy za późno, to efekty są mniejsze.
Dializa otrzewnowa nadal wykorzystywana zbyt rzadko
Jednym z głównych postulatów środowiska nefrologicznego jest zwiększenie dostępności dializy otrzewnowej – formy leczenia, która może być realizowana w domu pacjenta. W przeciwieństwie do hemodializy, wymagającej regularnych wizyt w stacji dializ kilka razy w tygodniu, dializa otrzewnowa umożliwia prowadzenie terapii samodzielnie po odpowiednim przeszkoleniu. U części pacjentów odbywa się nocą, co pozwala zachować aktywność zawodową i społeczną. Obecnie udział dializy otrzewnowej pozostaje jednak marginalny.
Bo jest jej mniej niż 4 proc., a powinno być 20 proc. – mówiła prof. Magdalena Krajewska.
Eksperci zwracają uwagę, że ograniczenia wynikają przede wszystkim z modelu kontraktowania świadczeń oraz braków kadrowych.
Chodzi o to, żeby (…) ośrodki nefrologiczne nie musiały zdobywać trzech kontraktów i żeby nie musiały do każdego tego świadczenia dawać osobnych lekarzy, bo to jest po prostu niemożliwe. Tych lekarzy nie ma. Nie ma też pielęgniarek. To nie przynosi dla płatnika żadnych dodatkowych obciążeń. To jest po prostu sytuacja, która uwolni potencjał ludzki, stworzy możliwość zaproponowania pacjentowi w każdym ośrodku wszystkich tych trzech metod dializy otrzewnowej, która absolutnie powinna być zwiększona i która absolutnie powinna być bardziej reprezentowana – mówiła prof. Magdalena Krajewska
Leczenie domowe może poprawić jakość życia i zmniejszyć obciążenie systemu
Zdaniem specjalistów szersze wykorzystanie terapii domowych przyniosłoby korzyści zarówno pacjentom, jak i całemu systemowi ochrony zdrowia. Rajmund Michalski, prezes Stowarzyszenia „Moje Nerki”, zwracał uwagę:
Ja byłem dializowany otrzewnowo, co pozwoliło mi normalnie pracować, funkcjonować. (…) To nam daje wolność. Wiem jakie ograniczenia dietetyczne, jeżeli chodzi o spożycie płynów, mają pacjenci hemodializowani.
Eksperci wskazują również na korzyści ekonomiczne i organizacyjne. Pacjenci pozostają aktywni zawodowo, rzadziej wymagają transportu medycznego i w mniejszym stopniu obciążają zasoby kadrowe.
Po pierwsze jest oszczędność personelu: pielęgniarek i lekarzy. Po drugie, ci ludzie pracują, czyli nie wymagają transportu, nie płaci się im świadczenia rentowego, płacą podatki. Tylko że nikt tego nie liczy – podkreślała prof. Krajewska.
UACR i proste badania mogą zmienić sytuację pacjentów
Nefrolodzy podkreślają, że podstawą poprawy wyników leczenia pozostaje wczesna diagnostyka. Do najważniejszych badań należą:
- badanie ogólne moczu,
- oznaczenie stężenia kreatyniny,
- ocena wskaźnika albumina/kreatynina (UACR).
Szczególnie UACR eksperci uznają za niedostatecznie wykorzystywane narzędzie wykrywania choroby na wczesnym etapie.
Nie mamy również możliwości w ramach podstawowej opieki zrobienia UACR-u. (…). A to jest nasza profilaktyka, to jest nasze zdrowie nerek, bo wtedy mamy leki, które – jeżeli włączymy na wczesnym etapie – kiedy jeszcze nie ma niewydolności narządu, a mamy już przewlekłą chorobę nerek, (…) to wtedy osiągniemy największy sukces i nie tylko przeżyją dłużej nerki bez dializoterapii, ale ten pacjent przeżyje znacząco dłużej – mówiła prof. dr n. med. Katarzyna Krzanowska – kierownik Oddziału Klinicznego Nefrologii, Dializoterapii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego.
Specjaliści proponują, aby diagnostyka nerek była szerzej obecna w POZ, medycynie pracy, programie „Moje Zdrowie” oraz medycynie szkolnej.
Kompleksowa opieka nefrologiczna zamiast leczenia ostatniego etapu choroby
Środowisko nefrologiczne zaproponowało również wdrożenie modelu kompleksowej opieki nefrologicznej KAOS, który uporządkowałby ścieżkę pacjenta – od diagnozy po transplantację. Projekt zakłada:
- wcześniejsze wykrywanie choroby,
- większą rolę POZ we wczesnych stadiach PChN,
- usprawnienie kierowania pacjentów do nefrologów,
- integrację leczenia zachowawczego, dializoterapii i transplantacji.
Najważniejszą zmianą systemową, która musi zajść, jest przestawienie systemu opieki nad pacjentami nefrologicznymi (…) na system, który się skupia na profilaktyce, diagnostyce i wczesnym leczeniu, a nie na opłacaniu procedur, hospitalizacji i dializoterapii – podkreślała prof. Magdalena Krajewska.
Szybsza droga do transplantacji nadal pozostaje wyzwaniem
Eksperci wskazują również na problemy związane z kwalifikacją do przeszczepienia nerki. Długi czas oczekiwania na badania i konsultacje powoduje, że część dokumentacji traci ważność jeszcze przed zakończeniem procesu.
To, o co my walczymy, to tak zwana szybka ścieżka do transplantacji nerki, czyli coś takiego jak DILO. Czyli mamy kartę, kartę powinien dostać pacjent, nie ma tego w naszym systemie. (…) Oczekiwanie na badania jest tak długie, że zanim skończą zrobić wszystkie badania, w zasadzie powinni zacząć od początku. (…) – mówiła prof. Katarzyna Krzanowska.
Zdaniem specjalistów uproszczenie procedur mogłoby skrócić czas oczekiwania na najbardziej efektywną metodę leczenia schyłkowej niewydolności nerek.
Czas staje się najważniejszym czynnikiem w nefrologii
Wnioski ekspertów są jednoznaczne – przyszłość nefrologii powinna opierać się na wcześniejszym wykrywaniu choroby, większym wykorzystaniu terapii domowych i szybszym kierowaniu pacjentów do leczenia specjalistycznego.
Każdy obszar nefrologii, od (…) edukacji, profilaktyki, wyboru dializoterapii, szybkiej ścieżki do transplantacji – on powinien być zaopatrzony już, nie za 10 lat. (…) Bo za 10 lat to będziemy w zupełnie innym punkcie i każdy z nas może mieć chore nerki, może mieć chore serce i to będzie nas dotyczyć – podsumowała prof. Katarzyna Krzanowska.
W obliczu rosnącej liczby pacjentów z przewlekłą chorobą nerek środowisko medyczne coraz wyraźniej sygnalizuje, że bez zmian systemowych koszty społeczne, zdrowotne i ekonomiczne będą nadal rosnąć. Wcześniejsza diagnoza może nie tylko wydłużyć życie nerek, ale także realnie wydłużyć życie pacjentów.
Główne wnioski
- Przewlekła choroba nerek dotyczy około 4,5 mln osób w Polsce, a koszty diagnostyki i leczenia przekroczyły 6 mld zł w latach 2021–2024.
- Dializa otrzewnowa stanowi mniej niż 4 proc. wszystkich metod leczenia nerkozastępczego, choć eksperci wskazują, że udział ten powinien wzrosnąć do około 20 proc.
- Wczesna diagnostyka oparta na badaniu moczu, kreatyninie i wskaźniku UACR może wydłużyć czas życia bez dializoterapii.
- Środowisko nefrologiczne proponuje kompleksową reformę opieki, obejmującą wcześniejsze wykrywanie choroby, opiekę koordynowaną i szybszą kwalifikację do transplantacji.
Źródło:
- Informacja prasowa
