Diagnostyka onkologiczna ma przyspieszać leczenie i zwiększać szanse przeżycia. Najnowsze dane pokazują jednak coś przeciwnego: w Polsce pacjenci miesiącami czekają na badania finansowane przez NFZ, które często decydują o rokowaniu. Aktualny monitoring Onkofundacja Alivia prowadzony w ramach portalu Alivia Onkoskaner ujawnia problem o skali systemowej – obejmujący endoskopię, diagnostykę obrazową i dostęp do onkologa.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak długo pacjenci w Polsce czekają na kluczowe badania onkologiczne i które świadczenia mają dziś najdłuższe kolejki.
- Jakie są realne konsekwencje opóźnionej diagnostyki dla skuteczności leczenia nowotworów.
- Dlaczego kolonoskopia i gastroskopia stały się wąskim gardłem systemu oraz jak wygląda dostęp do programów przesiewowych.
- Jakie czynniki systemowe pogłębiają kryzys diagnostyki, w tym finansowanie NFZ, różnice regionalne i ograniczenia procedury DiLO.
Diagnostyka kluczowa w onkologii – liczby, które nie pozostawiają złudzeń
Według Krajowy Rejestr Nowotworów w 2023 r. w Polsce zachorowało na raka 192 922 osób, a blisko 100 tys. zmarło. Od 1999 r. do 2023 r. nowotwory odebrały życie 2,3 mln osób – to równowartość populacji kilku dużych miast. Obecnie z chorobą nowotworową żyje ok. 1,17 mln osób, a rak pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów w wieku produkcyjnym. Prognozy są alarmujące: co czwarty Polak zachoruje, a co piąty umrze z powodu nowotworu.
Tymczasem badanie ankietowe z 2025 r. wśród pacjentów Alivia pokazuje, że 38% czekało na diagnozę ponad 3 miesiące, a 18% – ponad pół roku. To oznacza, że co trzeci pacjent nie otrzymuje diagnostyki terminowo.
Kolonoskopia i gastroskopia – rekordowe kolejki
W 2026 r. monitoring po raz pierwszy objął kolonoskopię i gastroskopię (tryb stabilny i pilny, znieczulenie miejscowe i pełne). Dane są dramatyczne: Kolonoskopia (NFZ):
- tryb normalny, pełne znieczulenie: 366 dni (ponad rok)
- tryb normalny, bez znieczulenia: 241 dni
- tryb pilny, pełne znieczulenie: 310 dni
- tryb pilny, bez znieczulenia: 167 dni
Są placówki, gdzie czeka się ponad 400 dni – a nawet ponad 3 lata. Przykładowo w Regionalnym Szpitalu Specjalistycznym im. dr. Władysława Biegańskiego w Grudziądzu pacjenci słyszą o 1120 dniach w trybie normalnym bez znieczulenia i 1078 dniach w trybie pilnym. W Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym im. Janusza Korczaka w Słupsku – 1091 dni (tryb normalny) i 770 dni (pilny).
Gastroskopia (NFZ):
- tryb normalny, pełne znieczulenie: 320 dni
- tryb normalny, bez znieczulenia: 136 dni
- tryb pilny, pełne znieczulenie: 283 dni
- tryb pilny, bez znieczulenia: 98 dni
Do czasu badania należy doliczyć ok. 30 dni na wynik histopatologii.
Program przesiewowy jelita grubego – niewykorzystany potencjał
W Polsce działa program badań przesiewowych raka jelita grubego dla osób 50–65 lat (oraz 40–49 lat przy obciążeniu rodzinnym). Mimo to, wg danych Narodowy Fundusz Zdrowia na 1 stycznia 2026 r. skorzystało z niego zaledwie 15,8% z 8,5 mln uprawnionych. Niska świadomość programu sprawia, że pacjenci zamiast szybkiego przesiewu trafiają do wielomiesięcznych kolejek.
Rezonans, tomografia i pierwsza wizyta onkologiczna
Problemy nie kończą się na endoskopii.
- Rezonans magnetyczny (z opisem):
- tryb normalny: 116 dni
- tryb pilny: 94 dni
- Tomografia komputerowa (z opisem):
- tryb normalny: 72 dni
- tryb pilny: 59 dni
- Pierwsza wizyta u onkologa:
- bez karty DiLO: 44 dni
- z kartą DiLO: 22 dni
Różnice regionalne są ogromne: w części województw na rezonans (z opisem) czeka się ponad 170 dni, w innych poniżej 60 dni. To nierówność w dostępie do diagnostyki zależna od miejsca zamieszkania.
Dodzwonienie się graniczy z cudem
Barierą bywa już sama rejestracja. Konsultantki Onkoskanera wskazują na ograniczone godziny i dni pracy rejestracji endoskopowych. Pacjenci relacjonują: „Po 5 godzinach czekania na telefonie do rejestracji nagle cię rozłączają, bo nastała godzina 14”.
Dodzwonić się to jakiś cud. Dzwonię od tygodnia w różnych godzinach i albo zajęte albo nikt nie odbiera.
Konsekwencje kliniczne i głos ekspertów
Długie kolejki mają realny wpływ na wyniki leczenia – zwłaszcza w nowotworach przewodu pokarmowego. Jak podkreśla Aleksandra Ciompała, Koordynatorka ds. programów pomocowych w Onkofundacji Alivia:
Każdy miesiąc oczekiwania może wpływać na skuteczność leczenia, a w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego – na szanse całkowitego wyleczenia.
Nadzieję budzi rozwój narzędzi opartych na AI, które mogą skracać czas opisu i odciążać radiologów – pod warunkiem systemowego wdrożenia.
Finansowanie NFZ – ryzyko dalszego pogorszenia
Sytuację pogarszają wyzwania finansowe NFZ. Od 1 stycznia 2026 r. obniżono wyceny części badań obrazowych (TK i MR), co zmniejsza opłacalność świadczeń dla placówek. Do tego dochodzą opóźnienia w regulowaniu zobowiązań. Choć część świadczeń formalnie pozostaje nielimitowana, realnie może to oznaczać mniej badań i dłuższe kolejki.
Dodatkowo etap diagnostyki przed wystawieniem karty DiLO nie będzie objęty monitoringiem e-DiLO, co grozi „niewidzialnymi” opóźnieniami. W połączeniu z prognozowaną luką finansową NFZ (ok. 23 mld zł w 2026 r. i 171 mld zł do 2040 r.) ryzyko dalszego pogorszenia dostępności rośnie. Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Onkofundacji Alivia, apeluje:
Apelujemy do Pani Minister Jolanty Sobierańskiej-Grendy oraz Krajowej Rady ds. Onkologii o rozwagę w podejmowaniu decyzji dotyczących ewentualnego limitowania badań obrazowych oraz o wdrożenie rozwiązań, które umożliwią skuteczny monitoring procesu diagnostycznego – od momentu pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy.
Nowe dane Alivia Onkoskaner nie pozostawiają wątpliwości: kolejki do diagnostyki onkologicznej w Polsce osiągnęły poziom zagrażający skuteczności leczenia. Bez pilnych działań – od finansowania, przez organizację, po realne wykorzystanie przesiewu i technologii – pacjenci nadal będą tracić czas, którego w onkologii brakuje najbardziej.
Główne wnioski
- Średni czas oczekiwania na kolonoskopię finansowaną przez NFZ sięga od 167 do 366 dni, a w niektórych placówkach przekracza 1000 dni, co oznacza nawet 3 lata czekania.
- Ponad 38% pacjentów onkologicznych czeka na diagnozę dłużej niż 3 miesiące, a u 18% czas ten przekracza pół roku, co istotnie wpływa na rokowanie.
- Dostęp do diagnostyki różni się znacząco między regionami Polski – w części województw na rezonans magnetyczny czeka się ponad 170 dni, w innych mniej niż 60.
- Problemy finansowe NFZ i obniżenie wycen badań obrazowych od 2026 r. mogą dodatkowo wydłużyć kolejki i pogłębić kryzys diagnostyki onkologicznej.
Źródło:
- Onkofundacja Alivia
