Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła gospodarowanie finansami w Instytucie Psychiatrii i Neurologii (IPiN) w Warszawie. Lata 2021–2024 to okres narastających długów, nieskutecznych prób restrukturyzacji i braku rzetelnego monitorowania wydatków. Zobowiązania placówki na stan 30.06.2024 r. przekroczyły 112 mln zł, a dodatkowe 18 mln zł stanowią wymagalne należności wobec innych podmiotów. Według raportu NIK, jeśli sytuacja nie ulegnie poprawie, działalność IPiN w obecnej formie może stanąć pod znakiem zapytania.
Brak skutecznej restrukturyzacji i problem z zadłużeniem
NIK wskazuje, że Instytut przez lata nie potrafił skutecznie wdrożyć planów restrukturyzacyjnych. Kolejni dyrektorzy podejmowali działania mające na celu poprawę sytuacji finansowej, jednak żaden program nie przyniósł oczekiwanych efektów. Co więcej, na stanowisko pełnomocnika ds. restrukturyzacji zatrudniono osobę bez doświadczenia w zarządzaniu podmiotami leczniczymi.
Według stanu na 30 czerwca 2024 r. zobowiązania pożyczkowe IPiN sięgnęły 112 mln zł. Niepokojący jest także fakt, że placówka zamiast korzystać z tańszych kredytów bankowych, zdecydowała się na droższe pożyczki w instytucjach pozabankowych, co znacząco podniosło koszty finansowe.
Błędy w zarządzaniu finansami i brak windykacji należności
Kontrola wykazała również liczne błędy w zarządzaniu majątkiem i procesie windykacji należności. Brak skutecznej egzekucji doprowadził do przedawnienia roszczeń na ponad 50 tys. zł. Dodatkowo placówka regularnie nie regulowała swoich zobowiązań w terminie, co skutkowało narastającymi odsetkami – w latach 2021–2024 wyniosły one aż 2,36 mln zł.
Nieprawidłowości w zarządzaniu nieruchomościami
NIK zwróciła również uwagę na problem z zarządzaniem nieruchomościami Instytutu. W miejscowości Strzyżyna kontrolerzy stwierdzili brak zabezpieczeń na terenie jednego z obiektów, gdzie znajdowały się otwarte studzienki wodno-kanalizacyjne oraz niezabezpieczone pomieszczenia. Stanowiło to zagrożenie dla osób postronnych.
Badania naukowe bez efektów finansowych
IPiN koncentrował się na działalności medycznej i badawczej, a realizowane projekty wpisywały się w profil placówki. Wyniki badań wykorzystywano w praktyce klinicznej i edukacyjnej, a środki na ich realizację rozliczano prawidłowo. Mimo to NIK podkreśla, że żadna ze zrealizowanych inicjatyw nie przyniosła korzyści ekonomicznych, co wskazuje na problem z ich komercjalizacją.
Problemy kadrowe i spadek działalności naukowej
W latach 2021–2022 liczba publikacji naukowych w IPiN malała, co wynikało z braku nowych pracowników naukowych. Instytut nie ogłaszał rekrutacji w wymaganych publikatorach, przez co proces zatrudniania nie był otwarty ani konkurencyjny. Dodatkowo ponad 26% pracowników naukowych nie miało podpisanych umów o zakazie konkurencji, co stanowi naruszenie przepisów.
IPiN nie komercjalizował wyników swoich badań, a w wyniku ewaluacji naukowej jego kategoria w dyscyplinie nauki medyczne spadła do B+, czyli poniżej poprzedniego poziomu.
Nieprawidłowości w działalności leczniczej
Instytut prowadził działalność leczniczą zgodnie z posiadanym sprzętem i kompetencjami personelu, jednak w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą figurowały poradnie i oddziały dzienne, które w rzeczywistości nie istniały.
Ponadto kontrola wykazała liczne naruszenia w procedurach udzielania zamówień publicznych oraz organizacji konkursów na świadczenia zdrowotne. Zamówienia udzielano z naruszeniem ustawy o działalności leczniczej, ustawy o świadczeniach zdrowotnych oraz ustawy Prawo zamówień publicznych.
Szereg zaniedbań administracyjnych i finansowych
Ponad powyższe, kontrola NIK ujawniła liczne uchybienia w zarządzaniu Instytutem Psychiatrii i Neurologii, obejmujące zarówno kwestie formalne, jak i finansowe. Statut placówki nie był dostosowany do aktualnych przepisów prawa, a wewnętrzne regulacje pozostawały nieaktualne.
Stwierdzono również przypadki nienależnie wypłaconych wynagrodzeń – pracownicy na urlopach bezpłatnych otrzymali łącznie 33 tys. zł. Dodatkowo, w księgach nie uwzględniono przedawnionych należności na ponad 50 tys. zł.
NIK zwróciła uwagę na brak realizacji zaleceń po wcześniejszych kontrolach Ministerstwa Zdrowia oraz nieprawidłowości w weryfikacji umów cywilnoprawnych. Ujawniono także bezzasadne finansowanie Fundacji IPiN oraz opóźnienia w aktualizowaniu danych w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą.
NIK skierowała do dyrektora Instytutu Psychiatrii i Neurologii 11 wniosków pokontrolnych.
Źródło:
- NIK
