Mapa potrzeb zdrowotnych na lata 2027–2031 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia. To kompleksowy dokument, który obejmuje ponad 1000 stron analiz, prognoz i rekomendacji dla całego systemu ochrony zdrowia w Polsce. Mapa nie tylko identyfikuje największe wyzwania, ale też wyznacza strategiczne kierunki działań na poziomie krajowym i wojewódzkim. Dokument ma charakter planistyczny i stanowi podstawę dla wdrażania zmian w systemie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najważniejsze wyzwania systemu ochrony zdrowia w Polsce do 2031 roku.
- Dlaczego mapa potrzeb zdrowotnych jest kluczowym dokumentem planistycznym.
- Jakie zmiany demograficzne wpływają na rosnące potrzeby zdrowotne Polaków.
- Które obszary wymagają pilnych działań – w tym POZ, AOS, infrastruktura i opieka psychiatryczna.
Mapa potrzeb zdrowotnych – fundament planowania
Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej, Minister Zdrowia ma obowiązek opracowywać i aktualizować mapy potrzeb zdrowotnych. Nowy dokument obejmuje okres od 1 stycznia 2027 r. do 31 grudnia 2031 r. i powstał w ramach projektu „Podstawowe Regiony Zabezpieczenia”, współfinansowanego przez Unię Europejską. Jego celem jest zapewnienie zrównoważonego wydatkowania środków publicznych i skuteczne planowanie transformacji systemu.
Mapa składa się z analiz demograficznych, epidemiologicznych i zasobów opieki zdrowotnej, a także rekomendacji działań dla całego kraju i poszczególnych województw. Integralną częścią dokumentu jest strona https://basiw.mz.gov.pl/, na której dane będą aktualizowane co roku.
Priorytety na najbliższe lata
Wśród kluczowych wyzwań wskazano m.in. starzenie się społeczeństwa, nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej, ograniczenia kadrowe oraz niewystarczające wykorzystanie istniejącej infrastruktury. Już dziś 20,9% populacji Polski to osoby powyżej 65. roku życia, a do 2060 r. odsetek ten ma wzrosnąć do 32,6%. Takie zmiany demograficzne stwarzają poważne wyzwania w zakresie opieki długoterminowej, paliatywnej i psychiatrycznej.
Jednym z priorytetów dokumentu jest także rozwój podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS), a także zmniejszanie niepotrzebnych hospitalizacji. W latach 2020–2023 liczba porad AOS na mieszkańca wzrosła z 1,7 do 2,19, czyli o ok. 29%.
Potrzeby sprzętowe i infrastrukturalne
Dokument zawiera również szczegółowe dane dotyczące wyposażenia medycznego. Analizie poddano m.in. tomografy komputerowe, rezonanse magnetyczne, aparaty PET i USG. Choć gęstość rozmieszczenia sprzętu w Polsce jest zróżnicowana, jego struktura wiekowa w większości pozwala na efektywną eksploatację. Wskazano jednak na konieczność intensywniejszego wykorzystania posiadanych zasobów oraz planowej wymiany urządzeń.
W dokumencie czytamy, że przy planowaniu nowych inwestycji zaleca się uwzględnianie lokalnych potrzeb epidemiologicznych, czasu oczekiwania na badania oraz wdrażanie technologii opartych na AI i uczeniu maszynowym.
Transformacja opieki psychiatrycznej i POZ
Ministerstwo Zdrowia podtrzymuje kierunek reform w obszarze psychiatrii dorosłych i dzieci. Obecnie Centra Zdrowia Psychicznego obejmują swoim działaniem około połowę populacji. W przypadku dzieci nierównomierne rozmieszczenie oddziałów dziennych pozostaje problemem.
W zakresie POZ zwraca się uwagę na potrzebę proaktywnej roli w edukacji zdrowotnej, zwłaszcza wśród mężczyzn. Rozszerzanie kompetencji personelu POZ – m.in. przez budżety powierzane – ma zwiększyć skuteczność leczenia i odciążyć system AOS i szpitalnictwo.
Choroby przewlekłe i zagrożenia populacyjne
Największe obciążenie dla systemu nadal stanowią choroby układu krążenia oraz nowotwory. Wśród kobiet kluczowym problemem jest rak piersi, a wśród mężczyzn – rak prostaty. Na poziomie populacyjnym największy udział w zapadalności i śmiertelności mają m.in.: rak płuca, rak jelita grubego oraz nowotwory skóry.
Jednocześnie zauważono wzrost liczby osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym chorobą Alzheimera i demencją. Proces ten będzie się pogłębiać w związku ze starzeniem się społeczeństwa.
Z kolei w zakresie chorób zakaźnych coraz większe zagrożenie stanowią spadające wskaźniki wyszczepialności – szczególnie wobec krztuśca czy odry.
Wyzwania kadrowe i strukturalne
Choć prognozuje się wzrost liczby lekarzy, nierównomierna ich dystrybucja – zarówno regionalna, jak i specjalistyczna – pozostaje wyzwaniem. Sytuacja w pielęgniarstwie ulega poprawie dzięki większemu naborowi na uczelnie, ale nadal luka pokoleniowa nie została całkowicie zniwelowana.
Mapa wskazuje także na bariery strukturalne – m.in. właścicielskie zaszłości w szpitalach czy niedopasowanie koszyka świadczeń do rzeczywistych potrzeb. Konieczne jest ograniczenie tworzenia i finansowania oddziałów wykraczających poza profil przypisany do poziomu sieci (szczególnie I i II stopnia). W wielu przypadkach hospitalizacje zastępują działania, które powinny być realizowane w ramach AOS lub POZ.
Wdrożenie mapy – rola NFZ i wojewodów
Za wdrażanie wniosków z mapy odpowiadają Minister Zdrowia oraz wojewodowie – poprzez opracowanie i realizację planów transformacji. Plany te mają określać konkretne działania, harmonogram, efekty i przypisanie odpowiedzialności. Ich wdrożenie będzie monitorowane i korygowane, jeśli założone wskaźniki zostaną osiągnięte wcześniej lub pojawią się nowe potrzeby zdrowotne.
Oddziały wojewódzkie NFZ są zobowiązane, by przy planowaniu zakupów świadczeń uwzględniać dane z mapy, w tym dostępność i strukturę kosztów oraz rekomendowane kierunki działań.
Cały dokument dostępny jest: https://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2025/42/akt.pdf
Główne wnioski
- Mapa potrzeb zdrowotnych 2027–2031 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia i obejmuje ponad 1000 stron analiz oraz rekomendacji.
- Starzenie się społeczeństwa to jeden z kluczowych czynników kształtujących rosnące potrzeby w zakresie opieki długoterminowej i paliatywnej.
- Wzrost liczby porad AOS o ok. 29% w latach 2020–2023 potwierdza konieczność dalszego wzmacniania opieki ambulatoryjnej i zmniejszania liczby niepotrzebnych hospitalizacji.
- Polska dysponuje potencjalnie wystarczającą infrastrukturą sprzętową, która jednak wymaga intensywniejszego wykorzystania i planowej wymiany urządzeń o wysokim priorytecie technologicznym.
Źródło:
- Dziennik Urzędowy MZ
