W ostatnich latach liczba diagnoz zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) systematycznie rośnie na całym świecie. Wraz z tym trendem nasiliła się również debata dotycząca długoterminowego bezpieczeństwa farmakoterapii stosowanej u dzieci. Szczególne obawy budziło pytanie, czy leki stymulujące, takie jak metylofenidat, mogą zwiększać ryzyko rozwoju zaburzeń psychotycznych w przyszłości. Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z University College Dublin oraz University of Edinburgh dostarcza jednak nowych, uspokajających danych. Wyniki opublikowane w prestiżowym czasopiśmie JAMA Psychiatry sugerują, że farmakoterapia ADHD w dzieciństwie może nie tylko nie zwiększać ryzyka psychozy, lecz wręcz wiązać się z jego zmniejszeniem w dorosłości.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego leczenie ADHD u dzieci metylofenidatem nie zwiększa ryzyka psychozy i jakie wnioski płyną z najnowszego badania opublikowanego w JAMA Psychiatry.
- Jak wyglądało jedno z największych badań analizujących długoterminowe skutki leczenia ADHD, obejmujące dane zdrowotne blisko 700 000 osób w Finlandii.
- Dlaczego wczesne leczenie ADHD w dzieciństwie może wiązać się z niższym ryzykiem zaburzeń psychotycznych w dorosłości.
- Dlaczego naukowcy podkreślają znaczenie wczesnej diagnozy, właściwej oceny klinicznej i terapii opartej na dowodach naukowych.
Jedno z największych badań nad długoterminowymi skutkami leczenia ADHD
Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców, a jego finansowanie zapewniła St John of God Research Foundation. Analiza obejmowała dane dotyczące zdrowia blisko 700 000 osób urodzonych w Finlandii, co czyni ją jednym z najbardziej kompleksowych badań dotyczących długoterminowych skutków leczenia ADHD. W szczegółowej analizie naukowcy skupili się na prawie 4000 młodych osobach z rozpoznaniem ADHD, aby ocenić, czy leczenie metylofenidatem wpływa na późniejsze ryzyko rozwoju zaburzeń psychotycznych, takich jak schizofrenia.
Co istotne, badacze wykorzystali zaawansowane metody statystyczne, które pozwoliły przeanalizować naturalne różnice w praktykach przepisywania leków w różnych fińskich okręgach szpitalnych. Dzięki temu możliwe było dokładniejsze określenie związku między leczeniem a późniejszym ryzykiem psychozy.
Metylofenidat nie zwiększa ryzyka psychozy
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z badania jest brak dowodów na to, że leczenie metylofenidatem w dzieciństwie zwiększa ryzyko zaburzeń psychotycznych w późniejszym życiu. Przeciwnie – wyniki analizy wskazują, że wczesne leczenie ADHD może być związane z niższym ryzykiem rozwoju psychozy w dorosłości. Jak podkreśla profesor Ian Kelleher, psychiatra dziecięcy i młodzieżowy z Uniwersytetu w Edynburgu:
Wiemy, że gdy dzieci z ADHD są obserwowane w wieku dorosłym, u niewielkiej, ale znaczącej mniejszości rozwijają się zaburzenia psychotyczne, takie jak schizofrenia. Kluczowym pytaniem jest, czy leki na ADHD powodują to ryzyko, czy też jest to przypadek, w którym korelacja nie jest równoznaczna z przyczynowością. Nasze odkrycia sugerują, że same leki nie są przyczyną tego ryzyka.
Wyniki te podważają powszechne obawy, że farmakoterapia ADHD mogłaby przyczyniać się do rozwoju poważnych zaburzeń psychicznych.
Możliwe długoterminowe działanie ochronne
Analiza wskazuje, że wczesne leczenie ADHD może mieć potencjalne działanie ochronne w zakresie zdrowia psychicznego. Profesor Kelleher zwraca uwagę, że wyniki mogą wskazywać na coś więcej niż tylko krótkoterminową kontrolę objawów:
Fakt, że wczesne leczenie wiąże się z niższym ryzykiem wystąpienia psychozy w dłuższej perspektywie, sugeruje, że leki te mogą być skuteczniejsze niż tylko łagodzenie objawów w dzieciństwie – mogą również wykazywać długoterminowe działanie ochronne przed poważnymi chorobami psychicznymi, choć wymaga to dalszych badań.
Jednocześnie naukowcy podkreślają, że efekt ochronny obserwowano wyłącznie u osób leczonych w dzieciństwie, czyli przed 13. rokiem życia.
Brak podobnego efektu u nastolatków i dorosłych
W badaniu nie zaobserwowano podobnej zależności w przypadku osób, które rozpoczynały leczenie ADHD w okresie dojrzewania lub w dorosłości. Może to wynikać z faktu, że mózg dziecka pozostaje w fazie intensywnego rozwoju, a wczesne leczenie może wpływać na kształtowanie się sieci neuronalnych odpowiedzialnych za kontrolę impulsów, uwagę oraz regulację emocji. Jak podkreśla dr Colm Healy z University College Dublin:
Istnieją istotne różnice rozwojowe między mózgiem dziecka a mózgiem nastolatka lub osoby dorosłej. Nie możemy zakładać, że efekty leków stymulujących będą takie same na różnych etapach życia. Biorąc pod uwagę szybki wzrost liczby przypadków leczenia ADHD u dorosłych, zrozumienie tych różnic jest obecnie pilnym priorytetem.
Rosnąca liczba diagnoz ADHD a znaczenie nowych badań
W ostatniej dekadzie obserwuje się dynamiczny wzrost liczby diagnoz ADHD, zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Zjawisko to zwiększa znaczenie badań oceniających długoterminowe bezpieczeństwo farmakoterapii. Nowe dane mogą mieć istotne znaczenie dla:
- lekarzy podejmujących decyzje terapeutyczne,
- rodzin rozważających rozpoczęcie leczenia u dzieci,
- decydentów odpowiedzialnych za politykę zdrowotną.
Wyniki badania wskazują, że wczesna diagnoza oraz leczenie oparte na dowodach naukowych mogą mieć znaczenie nie tylko dla kontroli objawów ADHD, lecz również dla długoterminowego zdrowia psychicznego pacjentów.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w JAMA Psychiatry, prowadzone przez naukowców z University College Dublin i University of Edinburgh, objęło dane zdrowotne blisko 700 000 osób urodzonych w Finlandii.
- Analiza prawie 4000 młodych osób z ADHD wykazała, że leczenie metylofenidatem w dzieciństwie nie zwiększa ryzyka psychozy w późniejszym życiu.
- Wyniki sugerują, że wczesna farmakoterapia ADHD może wiązać się z niższym ryzykiem zaburzeń psychotycznych, w tym schizofrenii, w dorosłości.
- Efekt ochronny obserwowano wyłącznie u osób leczonych w dzieciństwie, natomiast podobnej zależności nie stwierdzono u pacjentów rozpoczynających terapię w okresie dojrzewania lub dorosłości.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2846833
- University College Dublin
