Obywatele skarżą się Rzecznikowi Praw Obywatelskich, że w procesie ubiegania się o kredyt hipoteczny bank i towarzystwo ubezpieczeniowe żądają od nich nieuzasadnionych medycznie badań – w tym zdjęć RTG i testu na HIV. Sprawa została przekazana do Urzędu Ochrony Danych Osobowych oraz Rzecznika Finansowego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie kontrowersje wzbudziły żądania badań medycznych w procesie ubiegania się o kredyt.
- Dlaczego m.in. testy na HIV i badania radiologiczne nie mogą być wymagane bez zgody pacjenta.
- Jakie przepisy krajowe i unijne chronią dane medyczne i prawa pacjenta.
- Jakie działania podjął Rzecznik Praw Obywatelskich i do jakich instytucji się zwrócił.
RPO: nieuzasadnione badania przy kredycie naruszają prawa pacjenta
Biuro RPO otrzymało sygnały dotyczące praktyk stosowanych przez mBank Hipoteczny S.A. oraz Compensę Vienna Insurance Group. Warunkiem uzyskania kredytu hipotecznego wraz z ubezpieczeniem na życie miało być przekazanie wyników badań laboratoryjnych, radiologicznych (w tym zdjęć rentgenowskich) oraz testu na HIV – mimo braku medycznego uzasadnienia. W ocenie wnioskodawców takie działania są nie tylko nadmiernie inwazyjne, ale mogą także naruszać szereg aktów prawnych krajowych i unijnych.
Badania radiologiczne tylko na zlecenie lekarza
Wnioskodawcy wskazywali, że zgodnie z Prawem atomowym, badania radiologiczne – takie jak zdjęcia RTG – mogą być wykonywane wyłącznie na podstawie skierowania wydanego przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje medyczne. Pacjent musi zostać poinformowany o ryzyku związanym z promieniowaniem jonizującym i wyrazić zgodę. W przypadku analizowanej sprawy zabrakło nie tylko takiej zgody, ale i podstawy do zlecenia badania.
Test na HIV bez zgody? To niezgodne z prawem
Bankowi i ubezpieczycielowi zarzucono również niezgodność z ustawą o zapobieganiu chorobom zakaźnym, która jednoznacznie wskazuje, że test w kierunku HIV można wykonać wyłącznie za dobrowolną, świadomą zgodą pacjenta. Zmuszanie do jego wykonania w ramach warunków udzielenia kredytu hipotecznego – zwłaszcza bez uzasadnienia klinicznego – stanowi bezpośrednie naruszenie przepisów. Przetwarzanie danych o stanie zdrowia, w tym statusie HIV, wymaga podstawy prawnej i zabezpieczeń przewidzianych w art. 9 ust. 1 RODO oraz art. 8 KPP.
Wątpliwości konstytucyjne i naruszenie tajemnicy lekarskiej
Wnioskodawcy powołują się na art. 32 i 47 Konstytucji RP w związku z art. 51 ust. 2 – podkreślając, że doszło do dyskryminacji ze względu na stan zdrowia i bezprawnego przetwarzania danych osobowych. Sygnalizują również złamanie tajemnicy lekarskiej oraz naruszenie zasad minimalizacji danych i ograniczenia celu, opisanych w przepisach RODO oraz wytycznych Europejskiej Rady Ochrony Danych (EROD).
Interwencja RPO i dalsze kroki
Dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego w Biurze RPO, Piotr Mierzejewski, wystąpił z oficjalnym zapytaniem do UODO i Rzecznika Finansowego. Chce wiedzieć, czy praktyki opisane przez wnioskodawców były wcześniej zgłaszane i jakie działania zostały w tej sprawie podjęte. Adresatami pism są dyrektor Adam Furmańczuk z UODO oraz dyrektor Dawid Rapkiewicz z Biura Rzecznika Finansowego.
Główne wnioski
- mBank Hipoteczny S.A. i Compensa Vienna Insurance Group miały żądać od klientów nieuzasadnionych medycznie badań – w tym testu HIV i zdjęć RTG – jako warunku uzyskania kredytu z ubezpieczeniem.
- Testy na HIV i badania radiologiczne mogą być wykonane wyłącznie za dobrowolną zgodą pacjenta, zgodnie z ustawami o zapobieganiu chorobom zakaźnym i Prawem atomowym.
- Przetwarzanie danych medycznych bez zgody narusza m.in. art. 9 RODO, Konstytucję RP oraz Kartę Praw Podstawowych UE.
- RPO zwrócił się o stanowisko do UODO i Rzecznika Finansowego, pytając o wcześniejsze zgłoszenia i podjęte działania w sprawie.
Źródło:
- RPO
