Zasady konsultacji medycznych na życzenie pacjenta, odpowiedzialność lekarza prowadzącego i rola lekarza konsultanta to tematy, które wracają w dyskusjach etycznych i organizacyjnych w polskim systemie ochrony zdrowia. Komisja Etyki Lekarskiej Naczelnej Rady Lekarskiej przygotowała komentarz do artykułów 19 i 21 Kodeksu Etyki Lekarskiej (KEL), które regulują te zagadnienia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kiedy lekarz ma obowiązek umożliwić pacjentowi konsultację z innym specjalistą i kiedy może odmówić
- Czym różni się lekarz prowadzący od lekarza konsultanta w świetle Kodeksu Etyki Lekarskiej
- Co oznacza ciągłość leczenia i kto za nią odpowiada w praktyce systemu ochrony zdrowia
- Jakie etyczne i prawne obowiązki spoczywają na lekarzu w przypadku wątpliwości diagnostycznych lub terapeutycznych
Konsultacja lekarska – kiedy pacjent może o nią prosić?
Zgodnie z art. 19 KEL, „na życzenie pacjenta oraz w razie wątpliwości diagnostycznych lub leczniczych” lekarz powinien, w miarę możliwości, umożliwić pacjentowi konsultację u innego specjalisty. W komentarzu KEL zaznacza, że te dwie przesłanki — życzenie pacjenta oraz wystąpienie wątpliwości — należy rozpatrywać łącznie. Ostateczna decyzja o zasadności konsultacji pozostaje w gestii lekarza prowadzącego, który może odmówić, jeśli uzna, że nie ma ku niej podstaw. Warunkiem jest jednak udzielenie pacjentowi pełnego, zrozumiałego wyjaśnienia.
Lekarz prowadzący a lekarz konsultant – rola i odpowiedzialność
Komentarz KEL podkreśla, że choć termin „lekarz prowadzący” nie ma jednoznacznej definicji w aktach prawnych, to w praktyce oznacza osobę odpowiedzialną za całościową opiekę nad pacjentem. Może to być lekarz pracujący w szpitalu, ale też lekarz ambulatoryjny – każdy, kto inicjuje postępowanie diagnostyczne lub terapeutyczne. Konsultacje innych lekarzy mają charakter doradczy. Lekarz prowadzący może, ale nie musi, wdrożyć rekomendacje konsultanta. To on nadal odpowiada za decyzje terapeutyczne.
Ciągłość leczenia – obowiązek systemowy i etyczny
Art. 21 KEL stanowi, że lekarz podejmujący się opieki nad chorym powinien zapewnić mu ciągłość leczenia. Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z 27 sierpnia 2004 r., ciągłość ta oznacza kontynuację procesu diagnostycznego lub terapeutycznego bez ryzyka jego przerwania. Lekarz musi zatem planować ścieżkę pacjenta tak, by nie doszło do przerwania terapii, niezależnie od tego, czy świadczenia są realizowane w ramach NFZ, czy poza nim.
Kiedy lekarz powinien sam zainicjować konsultację?
Komentarz KEL przypomina, że lekarz ma prawo do wątpliwości diagnostycznych i terapeutycznych. W takich sytuacjach obowiązkiem lekarza jest samodzielne zasięgnięcie opinii drugiego lekarza. Kluczowe jest tu podejście oparte na pokorze i krytycznej ocenie własnych kompetencji. Medycyna dynamicznie się rozwija, a nieustanne podnoszenie kwalifikacji i korzystanie z wiedzy innych specjalistów stanowi fundament dobrej praktyki klinicznej.
Systemowe problemy z ustaleniem lekarza prowadzącego
W aktualnym systemie opieki zdrowotnej, zarówno w szpitalach, jak i w lecznictwie ambulatoryjnym, często trudno jednoznacznie wskazać, kto pełni rolę lekarza prowadzącego. Różne podmioty udzielają świadczeń na podstawie osobnych umów, co skutkuje brakiem jednego, odpowiedzialnego lekarza na całej ścieżce leczenia. Mimo to, w ocenie Komisji Etyki Lekarskiej, każdy lekarz podejmujący się leczenia staje się lekarzem odpowiedzialnym za koordynację dalszego postępowania.
Główne wnioski
- Art. 19 i 21 KEL wskazują, że lekarz powinien umożliwić pacjentowi konsultację tylko wtedy, gdy występują wątpliwości diagnostyczne lub terapeutyczne — sama prośba pacjenta nie wystarcza.
- Lekarz prowadzący odpowiada za całościową opiekę nad pacjentem i podejmuje decyzje dotyczące leczenia — konsultacje innych lekarzy mają wyłącznie charakter doradczy.
- Ciągłość leczenia to obowiązek lekarza wynikający zarówno z przepisów KEL, jak i ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej z 2004 r.
- Obowiązek konsultacji spoczywa także na lekarzu, gdy ten sam ma wątpliwości — wówczas musi zainicjować konsultację z własnej inicjatywy.
Źródło:
- NIL
