Podczas dzisiejszej konferencji Lewica przedstawiła kompleksową koncepcję zastąpienia składki zdrowotnej podatkiem zdrowotnym oraz wprowadzenia dwóch dodatkowych mechanizmów: podatku tłuszczowego i jednolitej akcyzy alkoholowej. W ocenie projektodawców ma to zapewnić stabilne finansowanie NFZ, odciążyć osoby o niższych dochodach i przenieść większą część kosztów na kapitał oraz międzynarodowe koncerny. Lewica zapowiada, że w perspektywie dekady system mógłby zyskać dodatkowe 2 bln zł.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie trzy filary tworzą propozycję Lewicy dotyczącą nowego finansowania ochrony zdrowia.
- W jaki sposób podatek zdrowotny miałby zastąpić obecną składkę i obniżyć obciążenia dla 90% podatników.
- Jak podatek tłuszczowy i jednolita akcyza alkoholowa mogą zasilić NFZ w perspektywie 10 lat.
- Dlaczego reforma ma umożliwić dojście do 9% PKB na zdrowie oraz wygenerować dodatkowe 2 bln zł dla systemu.
Trzy filary nowego systemu finansowania
Lewica podkreśla, że fundamentem projektu są trzy filary: nieobciążanie osób o niskich i średnich dochodach, zasada „truciciel płaci” oraz przesunięcie ciężaru finansowania z pracy na kapitał. W praktyce mechanizm ma się opierać na podatku zdrowotnym zastępującym składkę, podatku HPF obejmującym żywność wysokokaloryczną oraz jednolitej akcyzie alkoholowej kierowanej w 80% do NFZ. Projekt zakłada, że uproszczenie systemu i jego stabilizacja mają być pierwszym krokiem do osiągnięcia 9% PKB na zdrowie.
Podatek zdrowotny: stawka, zasady i skutki
Centralnym elementem reformy ma być 12% podatek zdrowotny liczony od podstawy opodatkowania PIT i CIT. Mechanizm obejmie zarówno pracowników i przedsiębiorców, jak i osoby prawne, które dotąd nie uczestniczyły w finansowaniu ochrony zdrowia poprzez składkę. Dzięki kwocie wolnej 30 tys. zł rocznie – obowiązującej wszystkie grupy – dla 90% podatników oznaczałoby to obniżkę obciążeń względem obecnego systemu. Przedsiębiorcy mają być rozliczani identycznie jak podatnicy PIT, bez odrębnych zasad i wyjątków.
Firmy, które regularnie płacą CIT w Polsce, mogłyby odliczyć 7%, co w efekcie oznaczałoby wzrost realnej stawki CIT o 5%. Jak wskazywał ekonomista Jan Oleszczuk-Zygmuntowski, dla osób o najniższych dochodach oznacza to odczuwalne zmniejszenie kosztów pracy – przy wynagrodzeniu minimalnym podatek zdrowotny byłby o ok. 200 zł niższy niż obecna składka, a osoba zarabiająca medianę oszczędziłaby ok. 100 zł miesięcznie. Mechanizm ma również chronić mikroprzedsiębiorców w miesiącach bez przychodu – wtedy podatek zdrowotny nie byłby należny.
Podatek tłuszczowy: wpływy w całości dla NFZ
Drugi filar reformy to podatek HPF (HPF – opłata od żywności wysokopalatalnej) obejmujący słone przekąski, gotowe dania i wyroby słodkie, które zdaniem projektodawców odpowiadają za narastające problemy zdrowotne, zwłaszcza wśród młodych. Całość wpływów z tego podatku ma trafiać do NFZ. Argumentem za jego wprowadzeniem ma być szybki efekt reformulacji rynku żywności, co potwierdzają doświadczenia innych państw. Lewica zwraca uwagę, że większość segmentu przekąsek wysokokalorycznych kontrolują duże międzynarodowe firmy, dlatego to one poniosą główny ciężar fiskalny.
Jednolita akcyza alkoholowa: 80% środków dla NFZ
Trzecim elementem ma być akcyza alkoholowa z jednolitą strukturą i jasnym podziałem wpływów: 80% dla NFZ, 20% dla budżetu państwa. Jak argumentuje Lewica, obecnie środki z akcyzy „rozpływają się” w budżecie, mimo że koszty leczenia chorób związanych z alkoholem ponosi w większości system publiczny. Wskazywane są m.in. choroby wątroby, terapie uzależnień oraz urazy związane z przemocą pod wpływem alkoholu.
Cele: 9% PKB na zdrowie i stabilność finansowania
Według Lewicy reforma może zwiększyć finansowanie NFZ o 2 bln zł w ciągu dekady, co pozwoliłoby osiągnąć 9% PKB na zdrowie do 2030 r. Senator Wojciech Konieczny zaznaczał, że obecne 6% PKB nie odpowiada realnym potrzebom pacjentów ani rozwojowi medycyny:
– Nasze 6% PKB w zderzeniu z 12% w Niemczech to przepaść.
Proponowany model ma – według Lewicy – zbliżyć Polskę do średniej OECD.
Argumenty polityczne i ekonomiczne
Posłanka Joanna Wicha podczas konferencji podkreślała, że obecny system składkowy przerzuca koszty na osoby najmniej zarabiające. Lewica uznaje likwidację składki zdrowotnej za kluczowy krok w stronę bardziej sprawiedliwego systemu, który chroni pracowników i mikrofirmy. Natomiast ekonomista Jan Oleszczuk-Zygmuntowski zwracał uwagę, że pandemia, zmiany demograficzne i wysoka konsumpcja żywności przetworzonej zwiększają potrzeby zdrowotne, a jednocześnie rośnie udział prywatnych wydatków – już ponad 25% kosztów leczenia jest pokrywanych z kieszeni pacjentów.
Przewodnicząca KP Lewicy Anna-Maria Żukowska zapowiedziała kontynuację prac nad projektem i rozmowy z rządem. Podkreśla, że nie widzi przestrzeni do obniżenia obecnej składki zdrowotnej i oczekuje systemowych rozwiązań, które zakończą „coroczne szarpanie” w finansach NFZ.
– Wystosowałam zaproszenie do pani minister zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy oraz ministra finansów Andrzeja Domańskiego na spotkanie z naszym klubem parlamentarnym w dniu 7 stycznia 2026 r., aby porozmawiać o tym projekcie – powiedziała Żukowska.
Senatorka Magdalena Biejat dodała, że reforma ma realizować konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej:
– Nie boimy się rozwiązań, które przestają obciążać pracowników i drobnych przedsiębiorców, a zaczynają tych, którzy płacą niskie podatki – mówiła Biejat. – Minister Domański dziś przyznał, że nie ma przestrzeni dla obniżki składki zdrowotnej, ale jest przestrzeń, aby się jej pozbyć – dodała.
Główne wnioski
- Projekt Lewicy zakłada likwidację składki zdrowotnej i wprowadzenie 12% podatku zdrowotnego z kwotą wolną 30 tys. zł dla wszystkich podatników.
- Trzy filary reformy to: podatek zdrowotny, podatek HPF od żywności wysokokalorycznej oraz jednolita akcyza alkoholowa, z której 80% ma trafiać do NFZ.
- Według założeń reforma może przynieść NFZ 2 bln zł w ciągu dekady i umożliwić osiągnięcie 9% PKB na zdrowie do 2030 r.
- Mechanizm ma odciążyć osoby o niskich i średnich dochodach oraz mikroprzedsiębiorców, przesuwając większą część ciężaru finansowania na kapitał i międzynarodowe korporacje.
Źródło:
- https://lewica.org.pl/aktualnosci/12189-lewica-proponuje-reforme-systemu-finansowania-ochrony-zdrowia
