Do opiniowania skierowano projekt Ustawy o opiece długoterminowej, który ma uporządkować jeden z najbardziej rozproszonych obszarów systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Propozycja rządu nie tworzy nowych świadczeń, lecz wprowadza wspólne definicje, mechanizmy koordynacji oraz monitorowanie jakości i dostępności usług. Projekt jest odpowiedzią na szybkie starzenie się społeczeństwa i rosnące obciążenie opiekunów nieformalnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie problemy systemowe ma rozwiązać projekt ustawy o opiece długoterminowej.
- Na czym polega nowy mechanizm koordynacji opieki.
- Jakie świadczenia i usługi tworzą zamknięty katalog opieki długoterminowej.
- Kiedy poszczególne przepisy ustawy mają wejść w życie i dlaczego wdrożenie jest etapowe.
Dlaczego opieka długoterminowa wymaga nowej ustawy?
Autorzy projektu wskazują, że obecny system opieki długoterminowej funkcjonuje równolegle w dwóch filarach – ochronie zdrowia i pomocy społecznej – bez realnych mechanizmów spójnego zarządzania. Skutkiem jest nierówny dostęp do wsparcia w zależności od miejsca zamieszkania oraz trudności w poruszaniu się po systemie zarówno dla pacjentów, jak i profesjonalistów.
Znaczenie problemu rośnie wraz ze zmianami demograficznymi. Zgodnie z Raportem „Sytuacja demograficzna Polski” Rządowej Rady Ludnościowej, liczba osób w wieku 80+ wzrośnie z 1,6 mln w 2023 r. do 3,6 mln w 2060 r., a ich udział w populacji zwiększy się z 4,3% do 11,6%. Projekt ustawy realizuje kamień milowy A70G Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, który zakłada stworzenie skoordynowanego systemu opieki długoterminowej.
Co reguluje projekt ustawy?
Projekt ustawy określa strukturę i zakres opieki długoterminowej, zasady jej koordynacji oraz współpracy między podmiotami leczniczymi i jednostkami pomocy społecznej. Reguluje także zadania samorządów w obszarze wsparcia opiekunów nieformalnych oraz mechanizmy monitorowania systemu.
Ustawa nie zmienia zasad przyznawania istniejących świadczeń i usług. Jej celem jest jasne wskazanie, które z funkcjonujących dziś form wsparcia tworzą zamknięty katalog opieki długoterminowej oraz stworzenie ram prawnych do ich koordynacji i oceny jakości.
Zamknięty katalog świadczeń i usług
Projekt porządkuje opiekę długoterminową w trzech obszarach. Pierwszy obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej, w tym opiekę opiekuńczo-leczniczą i pielęgnacyjno-opiekuńczą, również w psychiatrii, pielęgniarską opiekę długoterminową domową oraz opiekę nad osobami wentylowanymi mechanicznie w warunkach domowych.
Drugi obszar to usługi z ustawy o pomocy społecznej, takie jak usługi opiekuńcze i specjalistyczne, wsparcie w ośrodkach wsparcia, rodzinnych domach pomocy, mieszkaniach wspomaganych, domach pomocy społecznej, a także wsparcie krótkoterminowe i całodobowa opieka nad osobami przewlekle chorymi, niepełnosprawnymi lub w podeszłym wieku.
Trzeci obszar obejmuje instrumenty finansowe i dodatkowe formy wsparcia, w tym bon senioralny, asystencję osobistą, dodatki i świadczenia pieniężne oraz dofinansowanie sprzętu rehabilitacyjnego, przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych.
Koordynator opieki długoterminowej na poziomie powiatu
Kluczowym rozwiązaniem organizacyjnym jest wprowadzenie koordynatora do spraw opieki długoterminowej na poziomie powiatu. Funkcja ta ma być realizowana w strukturach powiatowego centrum pomocy rodzinie, a w miastach na prawach powiatu – w MOPS lub centrum usług społecznych.
Koordynator ma pełnić rolę punktu kontaktowego między systemem zdrowotnym, pomocą społeczną i innymi formami wsparcia. Jego zadaniem będzie informowanie, pomoc w doborze adekwatnych świadczeń, inicjowanie współpracy między instytucjami oraz analiza barier w dostępności usług. Rozwiązanie ma zwiększyć przejrzystość systemu bez ingerowania w kompetencje decyzyjne NFZ, samorządów czy podmiotów leczniczych.
Współpraca zdrowia i pomocy społecznej
Projekt wprowadza jednolite zasady współpracy między podmiotami leczniczymi a jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, szczególnie w momentach krytycznych dla pacjenta. Chodzi m.in. o planowanie wsparcia po hospitalizacji, po zakończeniu pobytu w innym podmiocie leczniczym lub w przypadku pogorszenia stanu zdrowia.
Brak precyzyjnych zasad wymiany informacji był dotąd jedną z głównych przyczyn opóźnień w organizacji opieki i przerw w jej ciągłości. Nowe przepisy mają ograniczyć to ryzyko i ułatwić płynne przechodzenie pacjenta między różnymi formami wsparcia.
Monitorowanie i dane zamiast domysłów
Projekt ustawy zakłada stworzenie zintegrowanego systemu monitorowania opieki długoterminowej. Obowiązek ten zostanie rozdzielony pomiędzy trzy obszary administracji: zdrowie, zabezpieczenie społeczne i politykę senioralną. Nacisk położono na ocenę dostępności usług i świadczeń oraz identyfikację nierówności terytorialnych.
Organ właściwy do spraw polityki senioralnej będzie przygotowywał coroczne sprawozdanie dla Rady Ministrów, oparte na danych pozyskiwanych w sposób cyfrowy. Ma to stworzyć podstawy do prowadzenia polityki publicznej opartej na realnych danych, a nie punktowych analizach.
Kiedy nowe przepisy zaczną obowiązywać?
Projektowana ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia. Część przepisów, w tym dotyczących monitorowania oraz współpracy między podmiotami, będzie wdrażana etapowo – po 12 lub 24 miesiącach. Ma to dać administracji i podmiotom realizującym opiekę długoterminową czas na przygotowanie struktur i narzędzi organizacyjnych.
Główne wnioski
- Projekt ustawy o opiece długoterminowej trafił do opiniowania i ma uporządkować rozproszony system funkcjonujący dziś równolegle w ochronie zdrowia i pomocy społecznej.
- Ustawa nie wprowadza nowych świadczeń, lecz definiuje zamknięty katalog istniejących usług i tworzy ramy ich koordynacji, monitorowania i oceny jakości.
- Kluczowym rozwiązaniem organizacyjnym jest koordynator opieki długoterminowej działający na poziomie powiatu jako punkt integrujący system zdrowotny i społeczny.
- Projekt realizuje kamień milowy A70G KPO i odpowiada na szybkie starzenie się społeczeństwa, w tym wzrost populacji osób 80+ z 1,6 mln w 2023 r. do 3,6 mln w 2060 r.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12405304/katalog/13176066#13176066
