Kawa od lat pozostaje jednym z najczęściej spożywanych napojów na świecie, a zawarta w niej kofeina jest najpopularniejszą substancją psychoaktywną. Mimo licznych badań wpływ kawy na zdrowie układu sercowo-naczyniowego nadal budzi zainteresowanie naukowców i lekarzy. Najnowsze stanowisko naukowe American Heart Association (AHA), opublikowane w czasopiśmie Circulation, podsumowuje aktualny stan wiedzy i wskazuje, że dla większości dorosłych umiarkowane spożycie kawy jest bezpieczne, a w niektórych przypadkach może nawet wiązać się z korzyściami zdrowotnymi. Jednocześnie eksperci zwracają uwagę na zagrożenia związane z nadmiernym spożyciem kofeiny, szczególnie w postaci napojów energetycznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie ilości kofeiny i kawy są uznawane za bezpieczne dla większości dorosłych według najnowszego stanowiska American Heart Association,
- W jaki sposób kawa wpływa na serce, ciśnienie tętnicze, rytm serca oraz ryzyko chorób sercowo-naczyniowych,
- Dlaczego napoje energetyczne i shoty energetyczne mogą stanowić większe zagrożenie dla układu krążenia niż kawa,
- Od czego zależy indywidualna reakcja organizmu na kofeinę i kiedy warto skonsultować jej spożycie z lekarzem.
Nowe stanowisko American Heart Association – co mówią eksperci?
Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne przeanalizowało wyniki najnowszych badań dotyczących wpływu kofeiny na ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu, cukrzycę typu 2, chorobę wieńcową, udar mózgu, niewydolność serca oraz zaburzenia rytmu serca. Autorzy podkreślają, że większość dostępnych danych dotyczy kawy, a nie samej kofeiny, ponieważ napój ten zawiera wiele innych biologicznie aktywnych związków, które również mogą wpływać na zdrowie.
Przewodniczący zespołu opracowującego dokument, dr Gregory M. Marcus z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco, podkreśla:
Kofeina spożywana w kawie jest kluczowym elementem codziennego życia milionów ludzi, a według naszego przeglądu najnowszych badań, dla większości dorosłych spożycie do 400 mg kofeiny dziennie, co odpowiada do pięciu filiżanek kawy kofeinowej dziennie bez dodatku cukru i wypełniaczy, jest bezpieczne i nie zwiększa ryzyka sercowo-naczyniowego. Jednak wysokie dawki kofeiny, takie jak te zawarte w napojach energetycznych, w tym w shotach energetycznych, mogą mieć szkodliwy wpływ na serce i należy ich unikać.
Ile kawy można bezpiecznie wypić każdego dnia?
Najważniejszy wniosek płynący z raportu jest jednoznaczny – dla większości zdrowych dorosłych bezpieczne jest spożywanie do 400 mg kofeiny dziennie, co odpowiada około 3–5 filiżankom (230 ml) zwykłej czarnej kawy bez dodatku cukru, syropów smakowych czy śmietanki. Takie ilości nie zwiększają ryzyka chorób układu krążenia, a w wielu badaniach obserwowano wręcz korzystne zależności zdrowotne.
Eksperci zaznaczają jednak, że nie każda filiżanka kawy zawiera identyczną ilość kofeiny. Jej stężenie zależy od gatunku ziaren, sposobu palenia, metody przygotowania oraz objętości napoju.
Dlaczego kawa może działać korzystnie na serce?
Korzyści zdrowotne wynikające z picia kawy nie muszą wynikać wyłącznie z obecności kofeiny. Autorzy raportu przypominają, że kawa zawiera liczne związki bioaktywne o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu krążenia. To właśnie dlatego oddzielenie wpływu kofeiny od działania całego napoju pozostaje dużym wyzwaniem dla naukowców.
Dodatkowo wiele badań ma charakter obserwacyjny, dlatego wskazują one na zależności, ale nie pozwalają jednoznacznie potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.
Kawa a ryzyko chorób sercowo-naczyniowych
Analiza dostępnych badań wskazuje, że regularne spożywanie czarnej kawy bez dodatków może wiązać się z niższym ryzykiem:
- choroby niedokrwiennej serca,
- udaru mózgu,
- niewydolności serca,
- cukrzycy typu 2,
- niektórych zaburzeń rytmu serca, w tym migotania przedsionków.
Najkorzystniejsze wyniki obserwowano najczęściej u osób pijących 2–4 filiżanki kawy dziennie. Jednocześnie autorzy zwracają uwagę, że spożywanie ponad czterech filiżanek może wiązać się ze wzrostem ryzyka niewydolności serca u części populacji.
Czy kawa podnosi ciśnienie tętnicze?
Wpływ kofeiny na ciśnienie krwi okazuje się bardziej złożony, niż dotychczas przypuszczano. Badania wykazały, że:
- osoby pijące 1–3 filiżanki dziennie częściej rozwijały nadciśnienie,
- natomiast spożywanie powyżej trzech filiżanek wiązało się z niższym ryzykiem jego wystąpienia.
Jednocześnie bardzo wysokie dawki kofeiny, szczególnie pochodzące z napojów energetycznych, mogą wyraźnie zwiększać ciśnienie tętnicze, zwłaszcza u osób już chorujących na nadciśnienie.
Kawa a rytm serca – co pokazują badania?
Jednym z najczęściej poruszanych tematów jest wpływ kofeiny na zaburzenia rytmu serca. Według analiz:
- picie 1–3 filiżanek kawy dziennie nie zwiększa ryzyka migotania przedsionków,
- randomizowane badania wskazują nawet na jego mniejsze ryzyko,
- jednocześnie odnotowano częstsze występowanie przedwczesnych skurczów komorowych (PVC).
Oznacza to, że wpływ kofeiny na serce zależy od rodzaju zaburzenia rytmu oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta.
Czy dodatki do kawy mają znaczenie?
Eksperci podkreślają, że korzyści zdrowotne dotyczą przede wszystkim czarnej kawy bez dodatków. Dodawanie:
- cukru,
- syropów smakowych,
- śmietanki,
- mleka
może ograniczać pozytywny wpływ napoju na zdrowie metaboliczne i sercowo-naczyniowe. Naukowcy wskazują jednak, że zagadnienie to wymaga dalszych badań.
Dlaczego napoje energetyczne stanowią większe zagrożenie?
Autorzy raportu wyraźnie rozróżniają kawę od napojów energetycznych. Shoty energetyczne mogą zawierać nawet 40–69 mg kofeiny na uncję płynu, czyli 3–4 razy więcej niż zwykła kawa. Dodatkowo często zawierają inne składniki zwiększające szybkość wchłaniania kofeiny i nasilające jej działanie na organizm. Może to prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca oraz większego ryzyka uszkodzenia układu sercowo-naczyniowego.
Każdy organizm reaguje na kofeinę inaczej
Eksperci przypominają, że nie istnieje jedna uniwersalna dawka kofeiny odpowiednia dla wszystkich. Tempo metabolizmu kofeiny zależy między innymi od:
- wieku,
- genetyki,
- wcześniejszego spożycia kofeiny,
- chorób współistniejących,
- przyjmowanych leków.
Dlatego u części osób nawet umiarkowane ilości kofeiny mogą powodować kołatanie serca, bezsenność czy uczucie niepokoju. Jak podkreśla dr Gregory M. Marcus:
Chociaż badania sugerują, że spożycie kofeiny może wiązać się z pewnymi korzyściami sercowo-naczyniowymi u niektórych osób, należy pamiętać, że nie ma uniwersalnej strategii bezpiecznego spożycia kofeiny. Ludzie mogą reagować na kofeinę bardzo różnie w zależności od różnych czynników, takich jak wiek, przyjmowane leki, schorzenia współistniejące, genetyka i szybkość metabolizmu. To, co może być rozsądną ilością dla jednej osoby, może wywołać niepożądane skutki, takie jak kołatanie serca, lęk czy zaburzenia snu, u innej. Dlatego ważne jest, aby zwracać uwagę na to, jak organizm reaguje na kofeinę i porozmawiać z lekarzem o tym, co jest dla Ciebie odpowiednie.
Potrzebne są dalsze badania
Autorzy stanowiska podkreślają, że obecna wiedza dotyczy przede wszystkim kawy. Znacznie mniej danych dostępnych jest na temat herbaty, suplementów zawierających kofeinę czy napojów energetycznych. Właśnie dlatego konieczne są kolejne randomizowane badania kliniczne, które pozwolą lepiej określić wpływ różnych źródeł kofeiny na zdrowie serca oraz opracować bardziej precyzyjne zalecenia żywieniowe.
Główne wnioski
- Do 400 mg kofeiny dziennie, czyli około 3–5 filiżanek czarnej kawy (230 ml), jest uznawane za bezpieczne dla większości dorosłych i nie zwiększa ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.
- Regularne picie czarnej kawy bez dodatku cukru, syropów i śmietanki wiąże się z niższym ryzykiem cukrzycy typu 2, chorób serca, udaru mózgu oraz niewydolności serca, choć potrzebne są dalsze badania potwierdzające mechanizmy tego działania.
- Napoje energetyczne i shoty energetyczne, zawierające znacznie większe stężenia kofeiny niż kawa, mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia tętniczego oraz zaburzeń rytmu serca, dlatego eksperci zalecają ich unikanie.
- Nie istnieje jedna bezpieczna dawka kofeiny dla wszystkich. Wpływ kofeiny zależy m.in. od wieku, genetyki, metabolizmu, chorób współistniejących oraz przyjmowanych leków, dlatego osoby odczuwające działania niepożądane powinny skonsultować jej spożycie z lekarzem.
Źródło:
- https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001454
- American Heart Association
