Każdego roku nawet 2375 osób w Polsce słyszy diagnozę nowotworu mózgu, z czego aż 75% przypadków to glejaki – nowotwory wyjątkowo trudne w diagnostyce i leczeniu. Najnowszy raport Krajowego Rejestru Nowotworów przynosi szczegółową analizę zachorowań, przeżyć i klasyfikacji tych guzów w latach 2000–2022.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często diagnozuje się glejaki w Polsce i kogo najczęściej dotyczą.
- Dlaczego glejaki są tak trudne w leczeniu i jakie mają rokowania.
- Jak wygląda klasyfikacja WHO glejaków i jakie ma znaczenie dla terapii.
- Czym różnią się glejaki G1 od glejaków wielopostaciowych i jakie mają rokowanie.
Glejaki najczęstszym typem guza mózgu
Z raportu „Nowotwory złośliwe mózgu – analiza epidemiologiczna” wynika, że w Polsce każdego roku rozpoznaje się średnio 1783 przypadki glejaków, co stanowi 75% wszystkich diagnoz nowotworów mózgu. Najczęściej chorują mężczyźni po 30. roku życia, a szczyt zachorowalności przypada na ósme dziesięciolecie życia.
W latach 2010–2024 wskaźnik 5-letniego przeżycia pacjentów z glejakami wynosił w Polsce zaledwie 28,2%. To jeden z najniższych wyników w Europie. Eksperci podkreślają, że nawet mimo rozwoju metod diagnostycznych i terapeutycznych, prognozy dla pacjentów, szczególnie z glejakiem wielopostaciowym, są nadal bardzo niekorzystne.
Choć glejaki stanowią najczęstszy typ pierwotnych złośliwych guzów mózgu, ich etiologia nadal pozostaje w znacznej części niewyjaśniona. Guzy te nie tylko różnią się histopatologicznie – WHO z 2021 roku wyróżnia ponad 100 typów, ale też wykazują dużą zmienność molekularną, co utrudnia opracowanie uniwersalnych metod leczenia.
Złożona klasyfikacja i ograniczone możliwości leczenia
Zgodnie z klasyfikacją WHO z 2021 roku, glejaki dzielą się na guzy ograniczone (G1) oraz rozlane i naciekające (G2-G4). W ocenie histopatologicznej kluczowe znaczenie mają także cechy molekularne, takie jak mutacja IDH oraz kodelecja 1p/19q. Obecność tych zmian pozwala niekiedy przewidzieć przebieg choroby i dostosować terapię, jednak w wielu przypadkach rokowania są nadal bardzo słabe.
– Glejaki cechuje duża tendencja do wznowy i wysokiej śmiertelności wśród pacjentów. Rozlane wysokozróżnicowane glejaki typu dorosłego pomimo, że na ogół rosną wolniej niż inne pierwotne guzy mózgu, to wzrost ten jest ciągły, infiltrujący zdrowe, otaczające tkanki bez wyraźnej granicy guza. Uniemożliwia to całkowitą resekcję guza i jest powodem wznów choroby prowadzących do postępujących deficytów neurologicznych i w rezultacie zgonu pacjenta – podkreśla dr hab. n. med. Tomasz Dziedzic, Klinika Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej, Warszawski Uniwersytet Medyczny współautor raportu.
Glejaki G1 – rzadsze, ale z lepszym rokowaniem
Glejaki ograniczone o niskim stopniu złośliwości (G1) występują najczęściej u dzieci i młodych dorosłych. W tej grupie możliwe jest uzyskanie długotrwałego przeżycia po całkowitej resekcji chirurgicznej. Jednak i tutaj zdarzają się nawroty, które mogą prowadzić do pogorszenia stanu neurologicznego.
Glejak wielopostaciowy – największe wyzwanie
Najczęstszym i najbardziej agresywnym typem glejaka u dorosłych jest glejak wielopostaciowy (G4). Może on rozwijać się jako pierwotny nowotwór mózgu lub powstać na skutek zezłośliwienia guza o niższym stopniu złośliwości. Mutacje IDH, występujące we wczesnej fazie rozwoju niektórych glejaków, określane są jako mutacje kierujące i stanowią potencjalny cel terapeutyczny.
– Zahamowanie mutacji IDH na wczesnym etapie onkogenezy może wydłużyć czas do nabywania kolejnych mutacji i w rezultacie zezłośliwienia komórek – tłumaczy dr n. med. Tomasz Dziedzic.
Raport do pobrania
Autorami raportu są dr hab. Joanna Didkowska, dr Urszula Wojciechowska, dr hab. Tomasz Dziedzic i dr Urszula Sułkowska. Pełna treść raportu dostępna jest https://onkologia.org.pl/pl/publikacje
Główne wnioski
- W Polsce rocznie diagnozuje się ok. 1783 przypadki glejaków, co stanowi 75% nowotworów mózgu.
- Wskaźnik 5-letniego przeżycia pacjentów z glejakami wynosi 28,2% – jeden z najniższych w Europie.
- Nowotwory glejowe wykazują dużą heterogenność histopatologiczną i molekularną, co utrudnia skuteczne leczenie.
- Największym wyzwaniem klinicznym pozostaje glejak wielopostaciowy (G4), charakteryzujący się szybkim wzrostem i wysoką śmiertelnością.
Źródło:
- Krajowy Rejestr Nowotworów / PAP Mediaroom
