Transplantologia płuc pozostaje jednym z najbardziej wymagających obszarów współczesnej medycyny. Problem ograniczonej liczby dostępnych narządów od lat wpływa na możliwości leczenia pacjentów z krańcową niewydolnością oddechową. Lekarze z Uniwersyteckie Centrum Kliniczne wskazują jednak, że nowoczesna technologia perfuzji płuc ex vivo może znacząco zwiększyć pulę dostępnych narządów do przeszczepienia. Od momentu wdrożenia procedury EVLP w gdańskim ośrodku już 10 pacjentów otrzymało płuca, które wcześniej zostały poddane regeneracji poza organizmem dawcy.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega perfuzja płuc ex vivo i jak umożliwia regenerację narządów przed transplantacji
- Dlaczego większość płuc od dawców wielonarządowych nie kwalifikuje się do bezpośredniego przeszczepienia
- Jak procedura EVLP pomaga zwiększać liczbę dostępnych narządów dla pacjentów oczekujących na transplantację
- Dlaczego lekarze określają perfuzję ex vivo jako „game changer” w transplantologii płuc
Czym jest perfuzja płuc ex vivo?
EVLP (ang. ex vivo lung perfusion) to metoda pozwalająca na ocenę oraz regenerację płuc pobranych od dawców wielonarządowych, które początkowo nie kwalifikowały się do bezpośredniego przeszczepienia. Procedura polega na podłączeniu płuc do specjalistycznej aparatury, która odtwarza warunki zbliżone do fizjologicznych. Dr n. med. Wojciech Karolak z Kliniki Kardiochirurgii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego wyjaśnia:
W trakcie perfuzji „poza organizmem”, czyli ex vivo, płuca przebywają w środowisku idealnym. Dotyczy to temperatury, ciśnienia, krążenia oraz parametrów wentylacyjnych. Używamy również specjalnego płynu, który ułatwia krążenie i ściąga nadmierną wodę z płuc. W tym czasie dokonuje się niejako samoistna naprawa narządu.
Dlaczego wiele płuc nie kwalifikuje się do transplantacji?
Płuca pobierane od dawców wielonarządowych często pochodzą od osób przez długi czas hospitalizowanych na oddziałach intensywnej terapii. Długotrwała wentylacja mechaniczna może prowadzić do:
- zalegania płynu w płucach,
- zaburzeń rozprężania narządu,
- uszkodzeń związanych z respiratoroterapią,
- infekcji bakteryjnych.
W efekcie znaczna część narządów nie spełnia standardowych kryteriów transplantacyjnych. Lekarze podkreślają, że jedynie około 15 proc. płuc od dawców wielonarządowych nadaje się bezpośrednio do przeszczepienia.
Pozostałe 85 procent należy podzielić na pół – jedna połówka to narządy, których nie można wykorzystać, druga to narządy, które budzą wątpliwości. Dzięki perfuzji płuc ex vivo możemy właśnie korzystać z tych, które budzą wątpliwości – podkreśla dr Karolak.
Jak przebiega regeneracja płuc poza organizmem?
Płuca mogą pozostawać podłączone do systemu EVLP przez 4–6 godzin. W tym czasie lekarze regularnie monitorują parametry funkcjonowania narządu. Co godzinę wykonywane są m.in.:
- badania obrazowe,
- bronchoskopia,
- ocena wymiany gazowej,
- analiza parametrów wentylacyjnych.
Na podstawie wyników oraz oceny klinicznej podejmowana jest decyzja o możliwości przeprowadzenia transplantacji. Według specjalistów procedura nie pogarsza jakości płuc.
Wiemy z badań prowadzonych przez doświadczone ośrodki, że ex vivo nie uszkodzi płuc. Ich stan może się jedynie polepszyć – zaznacza dr Wojciech Karolak.
EVLP zmienia logistykę transplantacji płuc
Lekarze podkreślają, że perfuzja ex vivo ma znaczenie nie tylko medyczne, ale również organizacyjne. Dzięki możliwości czasowego podtrzymania oraz regeneracji narządu można lepiej zaplanować cały proces transplantacyjny.
Jeżeli jest pilny biorca wątroby i jest na miejscu, a biorca płuc jest nadal transportowany, to możemy pozwolić sobie na to, żeby pojechać, pobrać płuca, podłączyć je do maszyny ex vivo i poczekać, aż biorca dotrze na miejsce.
Specjalista zwraca uwagę, że technologia umożliwia także przeprowadzanie transplantacji w bardziej kontrolowanych warunkach.
Co więcej, przy wykorzystaniu platformy ex-vivo możemy transplantacje płuc ustawić jako planowy zabieg następnego dnia. Cały proces transplantacji – począwszy od pobrania, transportu i przeszczepienia jest bardzo skomplikowany i wyczerpujący. Jeżeli zespół przeszczepiający jest wypoczęty, to praca jest zdecydowanie efektywniejsza.
W UCK wykonano już 18 perfuzji płuc
W Uniwersyteckim Centrum Klinicznym procedura EVLP została wdrożona klinicznie w 2023 roku. Od tego momentu wykonano już 18 perfuzji płuc ex vivo. Spośród tych narządów:
- 10 zostało skutecznie zregenerowanych,
- 10 wykorzystano do transplantacji,
- większość pacjentów po przeszczepieniu wróciła już do domu.
Jeżeli chodzi o zdrowie pacjentów, to poza jednym, wszyscy są już w domu. I to jest świetna sprawa – podkreśla transplantolog.
Lekarze mówią wprost: „To game changer”
Zdaniem specjalistów EVLP może radykalnie zmienić możliwości transplantologii płuc w Polsce. Dr Karolak podkreśla:
To nie jest procedura eksperymentalna, jest ona wykonywana niemalże na całym świecie. Jest dobrze opisana, uznana i bezpieczna. Jest ona game changerem.
Wdrożenie procedury było możliwe dzięki wsparciu dyrekcji szpitala, Ministerstwo Zdrowia oraz środków z Narodowego Programu Transplantacyjnego. Lekarze liczą jednak na dalsze finansowanie i objęcie procedury refundacją.
Problem niedoboru narządów w Polsce nadal pozostaje poważny
Eksperci podkreślają, że rozwój technologii medycznych zwiększających wykorzystanie narządów może mieć kluczowe znaczenie dla przyszłości transplantologii. Dr n. o zdr. Jakub Kraszewski, dyrektor naczelny UCK, zaznacza:
Wszyscy widzimy statystyki i mamy świadomość, że w Polsce z narządami do przeszczepiania jest problem. Jeżeli istnieje rozwiązanie, które może poszerzyć bazę dawców, a co za tym idzie, skuteczniej pomagać chorym, to należy po nie sięgnąć.
Platforma EVLP ma służyć nie tylko leczeniu pacjentów, ale także dalszym badaniom nad udoskonalaniem procedury oraz rozwojem transplantologii płuc.
Główne wnioski
- W Uniwersyteckim Centrum Klinicznym od 2023 roku wykonano już 18 perfuzji płuc ex vivo, z czego 10 narządów wykorzystano do skutecznych transplantacji.
- Tylko około 15 proc. płuc od dawców wielonarządowych nadaje się bezpośrednio do przeszczepienia, dlatego EVLP może znacząco zwiększać pulę dostępnych narządów.
- Procedura EVLP umożliwia regenerację płuc poprzez utrzymanie ich w kontrolowanych warunkach fizjologicznych przez 4–6 godzin.
- Lekarze podkreślają, że technologia ex vivo nie jest procedurą eksperymentalną i jest już szeroko stosowana w światowych ośrodkach transplantacyjnych.
Źródło:
- https://uck.pl/news/to-sa-pluca-z-ktorych-bez-tej-procedury-nie-moglibysmy-skorzystac-ex-vivo-w-uck-skutecznie-poszerza-baze-dawcow.html
