Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO) opublikował szczegółowe sprawozdanie, w którym ocenia realizację Europejskiego Planu Walki z Rakiem. Kontrolerzy zwracają uwagę, że przy pierwotnym budżecie 4 mld euro na lata 2021–2027 działania mają dużą wartość, ale ich trwałość stoi pod znakiem zapytania. UE mierzy się z ponad milionem zgonów rocznie z powodu nowotworów, a koszty gospodarcze chorób nowotworowych przekraczają 100 mld euro rocznie. Eksperci ostrzegają, że bez spójniejszego wdrażania i przewidywalnego finansowania plan może utracić swoje znaczenie po 2027 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie luki w realizacji Europejskiego Planu Walki z Rakiem wskazał Europejski Trybunał Obrachunkowy.
- Dlaczego część projektów jest powielana i jakie konsekwencje to przynosi.
- Jakie są największe różnice w profilaktyce i badaniach przesiewowych między państwami UE.
- Z czego wynika niepewność finansowania Planu po 2027 r.
Nierówne zaangażowanie państw UE i powielanie projektów
Trybunał podkreśla, że choć Plan zapoczątkował liczne inicjatywy – od profilaktyki po jakość życia pacjentów – ich realizacja jest niespójna. Cztery państwa przygotowały nowe krajowe strategie onkologiczne, a dziesięć zaktualizowało istniejące dokumenty, jednak wiele projektów pokrywa się zakresem i grupami docelowymi. Przykładem są aplikacje mobilne dotyczące profilaktyki nowotworowej, finansowane równolegle w kilku państwach, co prowadzi do rozproszenia środków i ograniczonej efektywności.
Część inicjatyw, mimo dobrego zaplanowania, nie przynosi trwałych rezultatów, ponieważ nie została wdrożona na poziomie krajowym. Kontrolerzy podkreślają, że bez długofalowego finansowania i zaangażowania państw członkowskich projekty nie przełożą się na systemowe zmiany.
Dysproporcje w profilaktyce i badaniach przesiewowych
Raport wskazuje na trwałe różnice między państwami UE w obszarze szczepień i badań przesiewowych. W przypadku szczepień przeciw HPV u dziewcząt poniżej 15. roku życia średnia unijna wynosi 64%. Wskaźniki wahały się od 7% w Bułgarii po 91% w Portugalii, przy czym trzy kraje – Bułgaria, Estonia i Łotwa – notują spadki. Cel UE na 2030 r. zakłada osiągnięcie 90%.
Znaczące różnice dotyczą także mammografii. Udział kobiet w badaniach przekracza 75% w Danii, Finlandii, Szwecji i Słowenii, natomiast pozostaje poniżej 40% m.in. w Rumunii, na Węgrzech, Słowacji, Łotwie i w Polsce. Ponad połowa państw UE zgłasza spadek uczestnictwa, w tym Niemcy, Francja i Włochy, mimo że ich wskaźniki już wcześniej były niższe niż średnia unijna.
Brak mierzalnych celów utrudnia ocenę efektów
Trybunał zwraca uwagę, że w Planie zabrakło jednoznacznych wskaźników, celów pośrednich oraz terminu końcowego realizacji. To utrudnia ocenę skuteczności działań i monitorowanie długoterminowego wpływu poszczególnych inicjatyw. Cytowany w raporcie Klaus-Heiner Lehne zaznaczył, że „bez bardziej spójnego wdrażania, jasnych celów pośrednich i zabezpieczenia przyszłego finansowania nie uda się w pełni wykorzystać potencjału tego planu”.
Ryzyko ograniczenia finansowania po 2027 r.
Budżet programu EU4Health na lata 2025–2027 został zmniejszony o ponad 35% w 2024 r., co oznacza redukcję finansowania rzędu ok. 1 bln euro. Rodzi to obawy o możliwość realizacji działań zaplanowanych do 2027 r. oraz o dalsze finansowanie po tej dacie. Przyszłość inicjatywy będzie zależeć od wieloletniego budżetu UE na lata 2028–2034, którego kształt jest obecnie niepewny.
Jakie są założenia Planu?
Art. 168 TFUE potwierdza, że organizacja systemów zdrowotnych należy do kompetencji państw członkowskich, a rolą UE jest ich wspieranie. Europejski Plan Walki z Rakiem, przyjęty w lutym 2021 r. w ramach Europejskiej Unii Zdrowotnej, obejmuje cztery filary: profilaktykę, wczesne wykrywanie, diagnozowanie i leczenie oraz jakość życia pacjentów i osób wyleczonych. Zakłada również rozwój innowacji, cyfryzację oraz integrację danych zdrowotnych.
Parlament Europejski wzmacnia apel o stabilne finansowanie
Przypomnijmy, że 12 lutego 2026 r. europosłowie przyjęli rezolucję wzywającą do stałego finansowania działań z zakresu profilaktyki, diagnostyki i terapii nowotworów w nowym budżecie UE na lata 2028–2034. Rezolucję poparło 427 europosłów, przy 15 głosach przeciw i 93 wstrzymujących się.
W dokumencie wskazano, że onkologia powinna zostać uznana za strategiczny obszar inwestycyjny. Podkreślono konieczność wzmacniania infrastruktury – od szczepień i badań przesiewowych po kadry i systemy danych wspierające analizę oraz koordynację leczenia. Parlament apeluje także o utrzymanie odrębnego programu zdrowotnego w kolejnych wieloletnich ramach finansowych, co ma zagwarantować ciągłość wdrażania Europejskiego Planu Walki z Rakiem.
Główne wnioski
- ETO wskazuje na powielanie inicjatyw oraz brak trwałości działań uruchomionych w ramach Planu.
- Utrzymują się duże dysproporcje w poziomie wyszczepienia przeciw HPV oraz uczestnictwie w mammografii.
- Budżet EU4Health został obcięty o ponad 35%, co rodzi ryzyko przerwania działań po 2027 r.
- Parlament Europejski apeluje o uznanie onkologii za obszar strategiczny w budżecie UE 2028–2034.
Źródło:
- https://www.eca.europa.eu/pl/news/NEWS-SR-2026-07
