Media społecznościowe stały się integralnym elementem codziennego życia młodych ludzi. Coraz częściej jednak pojawiają się pytania dotyczące ich wpływu na rozwój poznawczy dzieci i nastolatków. Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu Georgii wskazuje, że częste korzystanie z mediów społecznościowych we wczesnej adolescencji może wiązać się z gorszym rozwojem umiejętności czytania oraz słownictwa w kolejnych latach życia. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Journal of Research on Adolescence” sugerują, że nadmierny czas spędzany w środowisku cyfrowym może mieć realne konsekwencje dla kompetencji językowych i szkolnych osiągnięć młodych ludzi.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak częste korzystanie z mediów społecznościowych może wpływać na rozwój umiejętności czytania i słownictwa u dzieci w okresie wczesnej adolescencji.
- Jakie wyniki przyniosło wieloletnie badanie Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), obejmujące ponad 10 000 nastolatków obserwowanych przez sześć lat.
- Dlaczego intensywne korzystanie z platform społecznościowych może wiązać się z gorszą koncentracją uwagi oraz słabszym rozwojem kompetencji językowych.
- Jakie potencjalne korzyści i zagrożenia dla rozwoju poznawczego dzieci wiążą się z mediami społecznościowymi oraz jakie strategie ograniczania czasu ekranowego sugerują naukowcy.
Media społecznościowe a rozwój mózgu dziecka
Rozwój mózgu w okresie dzieciństwa i adolescencji jest szczególnie podatny na wpływ środowiska i codziennych nawyków. Naukowcy zwracają uwagę, że sposób, w jaki młodzi ludzie spędzają czas, może kształtować rozwój ich funkcji poznawczych.
Mózg jest jak mięsień. Im częściej go używasz, tym bardziej się zmienia w zależności od tego, jak go używasz – powiedział Cory Carvalho, główny autor badania, który uzyskał doktorat na Wydziale Nauk o Rodzinie i Konsumencie Uniwersytetu Georgii. Jeśli pomyślimy o igrzyskach olimpijskich, łyżwiarze figurowi są naprawdę dobrzy w jeździe figurowej, ponieważ spędzają na tym osiem godzin dziennie. Ich mięśnie są stworzone do jazdy figurowej na maszynach.
Badacz podkreśla, że podobny mechanizm może dotyczyć korzystania z mediów społecznościowych.
Jeśli dzieci spędzają ponad osiem godzin dziennie korzystając z mediów społecznościowych, to ich mózgi się do tego przystosują i zostaną do tego zaprogramowane.
Badanie obejmujące ponad 10 tysięcy nastolatków
Analiza została przeprowadzona na podstawie danych z dużego projektu naukowego Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), który jest jednym z największych badań longitudinalnych dotyczących rozwoju mózgu dzieci. W badaniu:
- monitorowano ponad 10 000 nastolatków,
- obserwacje trwały sześć lat,
- uczestnicy byli obserwowani od około 10. roku życia.
Naukowcy analizowali m.in.:
- częstotliwość korzystania z mediów społecznościowych,
- rozwój umiejętności czytania,
- poziom słownictwa,
- zdolność koncentracji i kontroli uwagi.
Tak duża próba badawcza oraz wieloletnia obserwacja pozwoliły na dokładniejszą ocenę zależności między zachowaniami cyfrowymi, a rozwojem poznawczym.
Słabsze czytanie i uboższe słownictwo u częstych użytkowników
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest związek między intensywnym korzystaniem z mediów społecznościowych, a spowolnionym rozwojem umiejętności językowych. Naukowcy zaobserwowali, że dzieci, które częściej korzystały z platform społecznościowych:
- miały większe trudności z rozpoznawaniem i wymawianiem słów,
- wykazywały wolniejszy rozwój słownictwa,
- osiągały słabsze wyniki w testach czytania w kolejnych latach.
Jak wyjaśniają badacze, kluczowym czynnikiem może być tzw. koszt czasowy.
Korzystanie z mediów społecznościowych wiąże się z pewnym kosztem czasowym. Jeśli poświęcasz czas na jedną rzecz, oznacza to, że nie poświęcasz go na inną – powiedział Carvalho. Inne badania wykazały, że im więcej dzieci korzysta z mediów społecznościowych, tym mniej czytają, przez co ich rozwój w czytaniu pozostaje w tyle. Zaobserwowaliśmy to również w przypadku ich słownictwa.
W praktyce oznacza to, że czas spędzony w aplikacjach społecznościowych może zastępować aktywności rozwijające kompetencje językowe, takie jak czytanie książek czy dłuższych tekstów.
Problemy z koncentracją i kontrolą uwagi
Badacze zwracają również uwagę na możliwy wpływ mediów społecznościowych na mechanizmy uwagi i koncentracji. Dzieci intensywnie korzystające z platform społecznościowych częściej:
- miały trudności z utrzymaniem uwagi,
- gorzej radziły sobie z kontrolą impulsów,
- doświadczały większego rozproszenia bodźcami cyfrowymi.
Jednym z możliwych wyjaśnień jest sposób funkcjonowania aplikacji społecznościowych, które opierają się na:
- krótkich treściach,
- częstych powiadomieniach,
- szybkim przełączaniu uwagi między informacjami.
Jednocześnie naukowcy podkreślają, że zależność może być dwukierunkowa – dzieci mające już trudności z koncentracją mogą częściej sięgać po media społecznościowe.
Szybsze przetwarzanie informacji – potencjalna korzyść
Badanie wykazało jednak również pewne pozytywne efekty korzystania z mediów społecznościowych. Dzieci korzystające z nich częściej wykazywały:
- szybszy czas reakcji,
- sprawniejsze przetwarzanie informacji wizualnych.
Naukowcy podkreślają jednak, że ta korzyść może dotyczyć przede wszystkim zadań wykonywanych na ekranie, które wymagają szybkiej reakcji na bodźce wizualne.
Niekoniecznie media społecznościowe mają tylko negatywne lub tylko pozytywne skutki – powiedziała Niyantri Ravindran, współautorka badania i adiunkt w College of Family and Consumer Sciences na Uniwersytecie Georgii. Negatywny wpływ na słownictwo i czytanie jest bardziej przewidywalny, ponieważ media społecznościowe potencjalnie pozbawiają dzieci możliwości angażowania się w niektóre z tych zaawansowanych umiejętności poznawczych.
Dlaczego temat budzi rosnące zainteresowanie regulatorów
Wyniki badań pojawiają się w czasie intensywnej debaty publicznej dotyczącej wpływu technologii na zdrowie psychiczne i rozwój młodych ludzi. Australia niedawno stała się pierwszym krajem na świecie, który wprowadził zakaz korzystania z mediów społecznościowych przez dzieci poniżej 16 roku życia. W wielu innych krajach rozważane są podobne rozwiązania, a platformy cyfrowe rozwijają mechanizmy weryfikacji wieku użytkowników. Dyskusja ta dotyczy nie tylko zdrowia psychicznego, ale także:
- jakości edukacji,
- rozwoju kompetencji językowych,
- zdolności koncentracji wśród młodzieży.
Jak ograniczyć negatywny wpływ ekranów na rozwój dziecka?
Autorzy badania podkreślają, że całkowite wyeliminowanie mediów społecznościowych z życia młodych ludzi jest trudne i często nierealistyczne. Zamiast tego sugerują wprowadzenie rozsądnych ograniczeń i zdrowych nawyków cyfrowych. Wśród najważniejszych rekomendacji znalazły się:
- ograniczenie czasu spędzanego przed ekranem, szczególnie przed snem,
- opóźnienie momentu zakupu smartfona, dopóki dziecko nie osiągnie większej dojrzałości,
- rozważenie korzystania z tzw. prostych telefonów bez dostępu do mediów społecznościowych, jeśli rodzice chcą utrzymywać kontakt z dzieckiem.
Jak podkreślają badacze, społeczeństwo dopiero uczy się funkcjonować w świecie cyfrowym.
Media społecznościowe są czymś nowym, więc wszyscy próbują zrozumieć, co zrobić z tym nowym paradygmatem – powiedział Carvalho. Dzieci je lubią. Dorośli je lubią. I wszyscy z nich korzystają. Zobaczycie, że wiele różnych stanów, krajów i organizacji będzie próbować różnych rozwiązań. Miejmy nadzieję, że uda nam się wypracować normy, które będą działać na rzecz dzieci, a nie na rzecz organizacji non-profit.
Główne wnioski
- Badanie naukowców z Uniwersytetu Georgii, opublikowane w czasopiśmie Journal of Research on Adolescence, wskazuje, że częste korzystanie z mediów społecznościowych może wiązać się z wolniejszym rozwojem czytania i słownictwa u nastolatków.
- Analiza danych z projektu Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), obejmującego ponad 10 000 dzieci obserwowanych przez sześć lat, wykazała związek między intensywnym korzystaniem z platform społecznościowych a trudnościami językowymi w kolejnych latach.
- Dzieci częściej korzystające z mediów społecznościowych częściej doświadczały także problemów z kontrolą uwagi i koncentracją, co może wynikać z wielozadaniowości i częstych powiadomień cyfrowych.
- Badacze podkreślają, że choć media społecznościowe mogą sprzyjać szybszemu przetwarzaniu informacji i kontaktom społecznym, kluczowe znaczenie ma ograniczanie czasu ekranowego i opóźnienie korzystania ze smartfonów wśród młodszych dzieci.
Źródło:
- https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jora.70125
- University of Georgia
