Przełomowe badania opublikowane w Nature rzucają nowe światło na rzeczywistą częstość występowania zmian neuropatologicznych charakterystycznych dla choroby Alzheimera. Dzięki zastosowaniu nowatorskiego, nieinwazyjnego badania krwi naukowcy po raz pierwszy oszacowali, jak powszechne są zmiany ADNC (Alzheimer’s Disease Neuropathologic Change) w populacji ogólnej. Wyniki są zaskakujące: w najstarszych grupach wiekowych zmiany te występują znacznie częściej, niż do tej pory przypuszczano, natomiast w grupach młodszych – dużo rzadziej. To odkrycie zmienia sposób myślenia o rozwoju choroby, o jej wczesnej diagnostyce oraz o dostępie do terapii, w tym przeciwciał monoklonalnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często występują zmiany neuropatologiczne ADNC w różnych grupach wiekowych i dlaczego są znacznie częstsze u osób powyżej 85. roku życia.
- Jak nowatorskie badanie krwi pozwala wykryć ADNC, ułatwiając wczesną identyfikację osób zagrożonych demencją i potencjalnie kwalifikujących się do leczenia przeciwciałami monoklonalnymi.
- Dlaczego nie wszystkie przypadki demencji wynikają z ADNC oraz jakie dodatkowe czynniki mogą wpływać na rozwój zaburzeń poznawczych.
- Jakie mity obalono w badaniu, w tym dotyczące różnic między płciami oraz wpływu wykształcenia na występowanie zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera.
ADNC – kluczowy biomarker choroby Alzheimera i dlaczego trudno go badać
ADNC to złogi patologicznych białek w mózgu, prowadzące do obumierania neuronów i synaps, zwłaszcza w hipokampie – strukturze odpowiadającej za pamięć i uczenie się. Choć zmiany te są uznawane za jeden z najlepszych dostępnych biomarkerów wczesnej choroby Alzheimera, ich ocena w rutynowej praktyce klinicznej bywa trudna. W Anglii diagnostyka ADNC w ramach NHS wymaga:
- nakłucia lędźwiowego, aby zbadać biomarkery w płynie mózgowo-rdzeniowym,
- badania PET, pozwalającego zobrazować złogi białek amyloidowych i tau.
Obie metody są kosztowne, obciążające dla pacjenta i niedostępne na masową skalę. Dlatego rzeczywista częstość występowania zmian neuropatologicznych w populacji pozostawała dotąd nieznana.
Przełomowe badanie – test krwi ujawnia skalę zmian ADNC
W badaniu współpracowały: King’s College London, Szpital Uniwersytecki w Stavanger, Uniwersytet w Göteborgu oraz norweski ośrodek Trøndelag Health Study (HUNT).
Naukowcy przeanalizowali 11 486 próbek krwi od uczestników w wieku 57+. Wyniki pokazały, jak dramatycznie rośnie częstość ADNC wraz z wiekiem:
- osoby 65–69 lat – zmiany w biomarkerach u nieco poniżej 8% badanych,
- osoby 90+ – nieprawidłowości aż u 65% uczestników.
To dowód na to, że choroba Alzheimera i jej przedkliniczne zmiany występują w najstarszych grupach wiekowych znacznie częściej, niż zakładano.
Profesor Dag Aarsland (King’s IoPPN), główny autor badania, podkreśla:
W starzejącym się społeczeństwie globalnym ocena i leczenie demencji stanowi poważne wyzwanie. W naszym badaniu wykorzystaliśmy proste badanie krwi, aby określić zmiany, które przyczyniają się do upośledzenia funkcji poznawczych u osób z demencją.
Kto spełnia kryteria leczenia przeciwciałami monoklonalnymi?
Z danych wynika, że ponad 1 na 10 dorosłych po 70. roku życia spełnia kryteria kwalifikacji do terapii przeciwciałami monoklonalnymi stosowanymi w spowalnianiu pogorszenia funkcji poznawczych. Profesor Aarsland podkreśla:
Odkryliśmy, że około 11% uczestników w wieku powyżej 70 lat spełnia kryteria kwalifikowalności do leczenia przeciwciałami monoklonalnymi, które może potencjalnie spowolnić wpływ pogorszenia funkcji poznawczych u tych osób. To istotny wniosek w kontekście rosnącej dostępności nowych terapii – i potrzeby ich odpowiedniego dopasowania do pacjentów, którzy mogą od nich najbardziej skorzystać.
Nie tylko ADNC – inne czynniki wpływają na rozwój demencji
Choć ADNC jest kluczowym biomarkerem, naukowcy zaobserwowali, że zmiany te nie są jedynym czynnikiem prowadzącym do demencji. W grupie osób powyżej 70. roku życia:
- ADNC stwierdzono u 60% osób z demencją,
- ale także u 32,6% osób z łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych (MCI).
Wskazuje to, że za rozwój demencji odpowiada wiele różnych ścieżek biologicznych, a sama obecność ADNC nie przesądza o pełnoobjawowej chorobie.
Edukacja a ryzyko zmian neuropatologicznych
Interesującym odkryciem jest fakt, że zmiany ADNC rzadziej występowały u osób z wyższym wykształceniem. Wyniki te wspierają teorię tzw. rezerwy poznawczej, zgodnie z którą dłuższa edukacja oraz aktywność intelektualna mogą zwiększać odporność mózgu na procesy neurodegeneracyjne.
Czy choroba Alzheimera częściej dotyka kobiet? Badanie obala mit
Jednym z najważniejszych efektów pracy badaczy jest zakwestionowanie szeroko rozpowszechnionego przekonania, że choroba Alzheimera częściej występuje u kobiet. W badaniu nie stwierdzono żadnych istotnych różnic między płciami w żadnej grupie wiekowej. To oznacza, że wcześniej obserwowane różnice mogą wynikać z czynników społecznych (np. długości życia), a nie biologicznych.
Test krwi – potencjał diagnostyczny, który może zmienić praktykę kliniczną
Choć test krwi użyty w badaniu nie jest dostępny w ramach NHS, jego potencjał jest ogromny:
- umożliwia ocenę zmian ADNC na dużą skalę,
- jest nieinwazyjny, szybki i niedrogi,
- pozwala wykrywać osoby zagrożone demencją na wczesnym etapie.
Profesor Aarsland zaznacza:
Jeśli mamy sprostać temu globalnemu wyzwaniu, kluczowe jest, abyśmy byli w stanie wykryć objawy demencji na jak najwcześniejszym etapie. To badanie krwi wydaje się skutecznym sposobem zapewnienia tej jasności na dużą skalę.
Naukowcy pracują obecnie nad:
- oceną skuteczności biomarkerów krwi w przewidywaniu demencji,
- analizą ich wykorzystania w opiece podstawowej,
- potencjalną integracją wyników z procesami kwalifikacji do terapii.
Główne wnioski
- Zmienność częstości ADNC zależy od wieku: od nieco poniżej 8% w grupie 65–69 lat do aż 65% u osób powyżej 90. roku życia, co wskazuje, że choroba Alzheimera jest częstsza u najstarszych seniorów, niż wcześniej zakładano.
- Około 11% osób 70+ spełnia kryteria kwalifikacji do terapii przeciwciałami monoklonalnymi, które mogą spowalniać pogorszenie funkcji poznawczych.
- ADNC nie wyjaśnia wszystkich przypadków demencji: zmiany stwierdzono u 60% osób z demencją i 32,6% osób z MCI, co potwierdza wieloczynnikową naturę otępień.
- Badanie nie potwierdziło różnic między płciami, natomiast rzadziej obserwowano ADNC u osób z wyższym wykształceniem – co wspiera teorię rezerwy poznawczej.
Źródło:
- King’s College London
- https://www.nature.com/articles/s41586-025-09841-y
