Ministerstwo Finansów zaprezentowało dwa projekty ustaw, które mają poprawić stan zdrowia publicznego w Polsce. Planowane zmiany obejmują wzrost akcyzy na alkohol i modyfikację opłaty cukrowej. Zdaniem resortu, obecny poziom fiskalnych obciążeń nie odpowiada realnym kosztom zdrowotnym związanym z nadużywaniem alkoholu i nadmiernym spożyciem cukru.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w podatkach zapowiada Ministerstwo Finansów na lata 2026 i 2027.
- W jaki sposób podwyżka akcyzy na alkohol ma wpłynąć na zdrowie publiczne.
- Dlaczego opłata cukrowa zostanie zwiększona i co dokładnie się zmieni.
- Jakie są koszty społeczne i ekonomiczne wynikające z nadmiernego spożycia alkoholu i cukru.
Więcej za alkohol od 2026 roku
Resort finansów chce podnieść akcyzę na wszystkie wyroby alkoholowe: alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie. Zgodnie z projektem, od 1 stycznia 2026 r. stawki wzrosną o 15%, a rok później – o kolejne 10%. To reakcja na rosnącą dostępność alkoholu – według danych GUS, przeciętny Polak może kupić za swoje wynagrodzenie coraz większe ilości napojów procentowych.
Ceny alkoholu w Polsce nadal należą do najniższych w UE – tańszy jest jedynie w Rumunii, Bułgarii i na Węgrzech. Tymczasem Światowa Organizacja Zdrowia przypomina, że alkohol to – obok tytoniu – jeden z głównych czynników ryzyka dla zdrowia człowieka.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom szacuje, że całkowite koszty społeczno-ekonomiczne związane ze spożyciem alkoholu w Polsce sięgają 93,3 mld zł rocznie. Dla porównania, dochody budżetu z tytułu akcyzy alkoholowej są niemal o 80 mld zł niższe.
Napoje słodzone też będą droższe
Drugim elementem reformy jest zmiana zasad naliczania tzw. opłaty cukrowej. Obowiązujące od 2020 r. stawki są – według MF – zbyt niskie, by wpływać na decyzje konsumenckie.
W nowej wersji projektu opłata cukrowa ma wzrosnąć:
- stała stawka za cukier lub słodziki – z 0,50 zł do 0,70 zł za 1 l,
- zmienna za nadmiar cukru powyżej 5 g/100 ml – z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram,
- za kofeinę lub taurynę – z 0,10 zł do 1,00 zł,
- maksymalna łączna opłata – z 1,20 zł do 1,80 zł za litr napoju.
Nowe przepisy mają też uszczelnić system – część napojów unika dziś opłaty dzięki dodaniu minimalnej ilości soku. Ministerstwo planuje także uproszczenie poboru – opłatę mają wnosić producenci lub pierwsi dystrybutorzy.
Otyłość kosztuje miliardy
Według NFZ, już w 2019 roku nadmierną masę ciała miało 74% mężczyzn i 50% kobiet. Dane NIK z 2022 roku pokazują, że w zależności od województwa nadwaga i otyłość dotyczyły od 59,2% do 69,2% dorosłych.
Łączne koszty leczenia i skutków otyłości w Polsce w 2022 roku oszacowano na ok. 36 mld zł. Dla porównania – wpływy z obecnej opłaty cukrowej wynoszą ok. 1,5 mld zł rocznie.
Zmiany w ustawie o zdrowiu publicznym
Nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym, zapowiadana przez resort finansów, ma nie tylko zwiększyć stawki, ale też uprościć mechanizm poboru opłat. Zmiana ma dotyczyć m.in. przeniesienia obowiązku zapłaty na początek łańcucha dostaw oraz doprecyzowania zasad naliczania należności.
Według autorów projektu, cel zmian jest jasny – ograniczyć ekonomiczną dostępność niezdrowych produktów i zredukować koszty systemowe.
Główne wnioski
- Ministerstwo Finansów planuje od 2026 r. podniesienie akcyzy na alkohol – o 15% w 2026 r. i kolejne 10% w 2027 r., w odpowiedzi na wzrost dostępności napojów alkoholowych.
- Nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym przewiduje wyższe stawki opłaty cukrowej, m.in. wzrost opłaty za kofeinę lub taurynę z 0,10 zł do 1,00 zł za litr.
- Koszty społeczne związane z alkoholem i otyłością są wielokrotnie wyższe niż wpływy z podatków – wynoszą odpowiednio 93,3 mld zł i 36 mld zł rocznie.
- Zmiany mają uprościć system i zwiększyć wpływ podatków na zachowania konsumenckie – m.in. przez objęcie większej liczby napojów opłatą i zmianę mechanizmu poboru.
Źródło:
- MF
