Zakażenie wirusem HIV od lat pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny. Choć dzięki terapii antyretrowirusowej pacjenci mogą żyć dłużej i w lepszym stanie zdrowia, ale konieczność dożywotniego przyjmowania leków oraz brak całkowitego wyleczenia stanowią poważne ograniczenia. Zespół naukowców z Łukasiewicz – PORT, Uniwersytetu Jagiellońskiego i belgijskiego KU Leuven podjął się zadania opracowania nowej strategii terapeutycznej, która może raz na zawsze „zamknąć” wirusa w stanie uśpienia.
Dlaczego HIV wciąż jest niepokonany?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pod koniec 2023 roku na świecie żyło blisko 39,9 mln osób zakażonych HIV. Pomimo postępów w leczeniu, wirus pozostaje trudnym przeciwnikiem, głównie ze względu na swoją zdolność do ukrywania się w organizmie. Po zakażeniu HIV integruje się z genomem gospodarza i wchodzi w stan latencji – „cichej infekcji”, w której nie jest wykrywany przez układ odpornościowy ani terapię antyretrowirusową.
To właśnie ta cecha wirusa sprawia, że po przerwaniu leczenia ART następuje jego szybkie „przebudzenie”, co prowadzi do wznowienia infekcji. Dotychczasowe próby całkowitego wyeliminowania wirusa z organizmu pacjentów zakończyły się niepowodzeniem, dlatego badacze szukają nowych rozwiązań, które pozwolą na funkcjonalne wyleczenie.
Strategia „block and lock” – czy HIV można uwięzić na zawsze?
Jednym z najnowszych podejść do leczenia HIV jest strategia „block and lock”, nad którą pracuje zespół badawczy pod kierownictwem dr Heng-Chang Chena. Celem tej metody jest nie tyle usunięcie wirusa z organizmu, co jego trwałe „zamknięcie” w stanie uśpienia. Jak tłumaczy dr Chen, kluczowe jest uniemożliwienie prowirusowi transkrypcji – w efekcie wirus pozostaje nieaktywny i niezdolny do replikacji.
Jeśli uda nam się zrozumieć ich mechanistyczną interakcję, być może będziemy w stanie wykorzystać wiedzę o chromatynie (np. wyciszanie chromatyny), aby trwale zablokować transkrypcję HIV w głębokiej latencji – wyjaśnia dr Chen.
Naukowcy analizują, jak różne leki wpływają na konkretne podgrupy prowirusów i jak można wykorzystać wiedzę o genomie gospodarza do stworzenia skutecznych terapii. Badania prowadzone w Łukasiewicz – PORT wskazują, że manipulowanie strukturą chromatyny może być kluczowym narzędziem w kontroli latencji HIV.
Gdyby cały genom mógł być postrzegany jako część wielkiej maszynerii immunologicznej gospodarza, znajomość właściwości funkcjonalnego genomu miałaby kluczowe znaczenie dla przezwyciężenia infekcji wirusowych – dodaje dr Chen.
Czy „block and lock” zmieni leczenie HIV na zawsze?
Dotychczasowe terapie antyretrowirusowe pozwoliły wydłużyć życie pacjentów, ale nie rozwiązały problemu konieczności stałego przyjmowania leków. Nowa strategia opracowywana przez naukowców daje nadzieję na funkcjonalne wyleczenie zakażenia HIV. Czy „block and lock” stanie się nowym standardem w leczeniu tej choroby? Odpowiedź poznamy w najbliższych latach.
- port.lukasiewicz.gov.pl
