Postęp w badaniach nad chorobami neurodegeneracyjnymi coraz częściej koncentruje się na identyfikacji biomarkerów umożliwiających wykrycie ryzyka choroby na długo przed pojawieniem się pierwszych objawów klinicznych. Nowe badanie opublikowane w JAMA Network Open sugeruje, że proste badanie krwi może pozwolić przewidzieć rozwój demencji u kobiet nawet 25 lat przed pojawieniem się pierwszych zaburzeń pamięci i funkcji poznawczych. Kluczową rolę odgrywa biomarker fosforylowanego tau 217 (p-tau217), który odzwierciedla wczesne zmiany w mózgu związane z chorobą Alzheimera.
Wyniki analiz przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wskazują, że poziom tego białka we krwi może być silnym wskaźnikiem przyszłego ryzyka demencji, nawet u osób, które w momencie badania nie wykazują żadnych zaburzeń poznawczych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma biomarker p-tau217 we krwi i dlaczego może on sygnalizować ryzyko demencji na wiele lat przed pojawieniem się objawów.
- Jak przebiegało wieloletnie badanie Women’s Health Initiative Memory Study oraz ilu uczestniczek dotyczyła analiza.
- Jakie czynniki zwiększały ryzyko rozwoju demencji, w tym wiek powyżej 70 lat oraz obecność wariantu genetycznego APOE ε4.
- Dlaczego biomarkery krwi mogą w przyszłości zmienić diagnostykę choroby Alzheimera i umożliwić wcześniejsze działania profilaktyczne.
Biomarker p-tau217 jako wczesny sygnał choroby Alzheimera
Białko tau odgrywa kluczową rolę w stabilizacji mikrotubul w neuronach. W chorobie Alzheimera dochodzi jednak do jego patologicznej modyfikacji – w tym fosforylacji – co prowadzi do powstawania charakterystycznych splątków neurofibrylarnych i uszkodzenia komórek nerwowych. Jedną z form tego białka jest fosforylowane tau 217 (p-tau217). Coraz więcej badań wskazuje, że jego podwyższony poziom w osoczu może być jednym z najwcześniejszych sygnałów zmian neurodegeneracyjnych.
Naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego wykazali, że wyższe stężenie p-tau217 we krwi było silnie powiązane z późniejszym rozwojem łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych oraz demencji u kobiet obserwowanych przez wiele lat. Jak podkreślił pierwszy autor badania:
Nasze badanie sugeruje, że możemy być w stanie identyfikować kobiety z grupy podwyższonego ryzyka demencji na dziesiątki lat przed wystąpieniem objawów – powiedział dr Aladdin H. Shadyab, MPH, pierwszy autor badania i adiunkt zdrowia publicznego i medycyny na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego w Szkole Zdrowia Publicznego i Nauk o Długowieczności Człowieka im. Herberta Wertheima oraz Szkole Medycznej.
Długoterminowe badanie zdrowia kobiet
Analiza została przeprowadzona na podstawie danych z Women’s Health Initiative Memory Study, jednego z największych i najdłużej prowadzonych badań dotyczących zdrowia poznawczego kobiet. Badanie obejmowało 2766 uczestniczek, które w momencie rozpoczęcia projektu – pod koniec lat 90. – miały od 65 do 79 lat i nie wykazywały żadnych objawów zaburzeń funkcji poznawczych.
Na początku obserwacji pobrano próbki krwi, które po latach zostały ponownie przeanalizowane w celu oznaczenia poziomu biomarkera p-tau217. Uczestniczki obserwowano przez okres do 25 lat, a w trakcie kolejnych wizyt monitorowano ich funkcje poznawcze oraz pojawienie się objawów takich jak:
- pogorszenie pamięci
- trudności w myśleniu i koncentracji
- rozwój łagodnych zaburzeń poznawczych
- rozpoznanie demencji
Wyniki pokazały wyraźną zależność: im wyższy poziom p-tau217 na początku badania, tym większe ryzyko rozwoju demencji w kolejnych dekadach.
Najwyższe ryzyko u kobiet z najwyższym poziomem biomarkera
Analiza wykazała, że kobiety z najwyższym poziomem p-tau217 w osoczu były najbardziej narażone na rozwój demencji w późniejszym życiu. Co więcej, zależność ta była stopniowa – wraz ze wzrostem poziomu biomarkera rosło również prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń poznawczych.
Oznacza to, że biomarker ten może w przyszłości pełnić rolę narzędzia do stratyfikacji ryzyka, pozwalającego identyfikować osoby wymagające bardziej intensywnej profilaktyki lub monitorowania neurologicznego.
Różnice ryzyka w zależności od wieku i genetyki
Badanie ujawniło również, że siła związku pomiędzy poziomem p-tau217, a rozwojem demencji nie była identyczna w każdej grupie badanych. Silniejsze powiązanie obserwowano u:
- kobiet powyżej 70. roku życia na początku badania
- osób posiadających genetyczny czynnik ryzyka choroby Alzheimera – APOE ε4
Zależność ta sugeruje, że biomarkery krwi mogą w przyszłości stanowić element bardziej złożonych modeli predykcyjnych uwzględniających wiek, genetykę i inne czynniki ryzyka.
Wpływ terapii hormonalnej na wyniki
Interesującą obserwacją było także to, że biomarker p-tau217 lepiej przewidywał rozwój demencji u kobiet uczestniczących w terapii hormonalnej estrogenem i progestagenem w porównaniu z grupą placebo.
Mechanizmy stojące za tą zależnością nie są jeszcze w pełni poznane. Naukowcy podkreślają jednak, że dalsze badania będą analizować, w jaki sposób terapia hormonalna może wpływać na biomarkery neurodegeneracyjne oraz ryzyko demencji.
Różnice pomiędzy grupami etnicznymi
Badacze zaobserwowali również różnice w sile powiązania pomiędzy biomarkerem a ryzykiem demencji pomiędzy kobietami białymi i czarnymi. Jednocześnie połączenie poziomu p-tau217 z wiekiem poprawiało zdolność przewidywania demencji w obu grupach.
Oznacza to, że przyszłe narzędzia diagnostyczne oparte na biomarkerach mogą wymagać uwzględnienia różnic demograficznych i biologicznych w różnych populacjach.
Biomarkery krwi – potencjał i ograniczenia
W ostatnich latach biomarkery krwi stają się jednym z najbardziej obiecujących narzędzi w badaniach nad chorobą Alzheimera. Jak podkreśla współautorka badania:
Biomarkery oparte na krwi, takie jak p-tau217, są szczególnie obiecujące, ponieważ są znacznie mniej inwazyjne i potencjalnie bardziej dostępne niż obrazowanie mózgu czy badania płynu mózgowo-rdzeniowego – powiedziała dr Linda K. McEvoy, główna autorka badania, starsza badaczka w Kaiser Permanente Washington Health Research Institute i emerytowana profesor w Herbert Wertheim School of Public Health. Jest to istotne dla przyspieszenia badań nad czynnikami wpływającymi na ryzyko wystąpienia demencji i oceny strategii, które mogą zmniejszyć to ryzyko.
Jednocześnie autorzy podkreślają, że testy oparte na p-tau217 nie są obecnie rekomendowane do rutynowego stosowania klinicznego u osób bez objawów poznawczych. Potrzebne są dalsze badania, które pozwolą określić:
- optymalne progi diagnostyczne biomarkera
- jego zastosowanie w populacyjnych programach przesiewowych
- wpływ wczesnej identyfikacji ryzyka na rokowanie pacjentów
Wczesna identyfikacja jako szansa na profilaktykę
Jednym z kluczowych wniosków płynących z badania jest ogromny potencjał wczesnej identyfikacji osób zagrożonych demencją. Jak podkreśla dr Shadyab:
Tak długi czas przygotowania pozwala na wcześniejsze wdrożenie strategii zapobiegania i bardziej ukierunkowanego monitorowania, zamiast czekać, aż problemy z pamięcią zaczną wpływać na codzienne życie.
Ostatecznym celem badań nad biomarkerami nie jest jednak wyłącznie przewidywanie choroby.
Ostatecznie celem nie jest tylko przewidywanie – dodał Shadyab – ale wykorzystanie tej wiedzy do opóźnienia lub całkowitego zapobieżenia demencji.
Główne wnioski
- Podwyższony poziom biomarkera p-tau217 we krwi może przewidywać rozwój demencji nawet 25 lat przed pojawieniem się pierwszych objawów, co pokazują wyniki badania opublikowanego w JAMA Network Open.
- Analiza objęła 2766 kobiet uczestniczących w projekcie Women’s Health Initiative Memory Study, które w momencie rozpoczęcia obserwacji nie miały zaburzeń funkcji poznawczych.
- Najwyższe ryzyko demencji obserwowano u kobiet z najwyższym poziomem p-tau217, a zależność była silniejsza u osób powyżej 70. roku życia oraz u nosicielek wariantu genetycznego APOE ε4.
- Biomarkery krwi, takie jak p-tau217, mogą w przyszłości umożliwić wcześniejszą identyfikację osób zagrożonych demencją, choć obecnie nie są jeszcze rekomendowane do rutynowej diagnostyki u osób bez objawów.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2846152
- University of California – San Diego
