23 lutego w Polsce obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją – inicjatywa ustanowiona przez Ministra Zdrowia w 2001 roku. Celem tego dnia jest upowszechnianie wiedzy na temat depresji, przełamywanie stygmatyzacji oraz zachęcanie osób chorujących do podjęcia leczenia. W obliczu rosnącej liczby zachorowań oraz narastających kryzysów społecznych i ekonomicznych, znaczenie tej daty wykracza dziś poza symbolikę – ma wymiar zdrowotny, systemowy i społeczny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją, dlaczego obchodzimy go 23 lutego i jakie ma znaczenie systemowe oraz społeczne.
- Jakie są najczęstsze objawy depresji – zarówno psychiczne, jak i somatyczne – oraz kiedy należy zgłosić się po pomoc.
- Jak wygląda skala problemu w Polsce i na świecie oraz które grupy wiekowe są szczególnie narażone.
- Jakie są skuteczne metody leczenia depresji i gdzie można uzyskać profesjonalne wsparcie w sytuacji kryzysowej.
Depresja – globalne wyzwanie zdrowia publicznego
Zgodnie z danymi Światowa Organizacja Zdrowia, depresja należy do najpoważniejszych problemów zdrowotnych współczesnego świata. Jeszcze przed pandemią COVID-19 była jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie. Obecnie:
- depresja dotyczy około 280–350 milionów osób globalnie,
- w Polsce może dotykać nawet 1,5 mln osób,
- stanowi jedną z głównych przyczyn samobójstw,
- do 2030 roku może stać się najczęściej diagnozowaną chorobą na świecie.
Depresja nie jest „gorszym dniem”, ani przejściowym obniżeniem nastroju. To zaburzenie afektywne, w którym objawy utrzymują się co najmniej dwa tygodnie, a często miesiącami lub latami, prowadząc do poważnego pogorszenia funkcjonowania zawodowego, rodzinnego i społecznego.
Czym jest depresja? Ujęcie kliniczne
Depresja (łac. depressio „głębokość” od deprimere „przygniatać”), to zaburzenie afektywne (zaburzenie nastroju), które charakteryzuje się utrzymującym się przez co najmniej dwa tygodnie obniżeniem nastroju, utratą zdolności do odczuwania przyjemności (anhedonią) oraz spadkiem energii prowadzącym do zwiększonej męczliwości. W obrazie klinicznym często występują również zaburzenia snu, zmiany apetytu i masy ciała, trudności z koncentracją, poczucie winy lub bezwartościowości, pesymistyczne myślenie o przyszłości, a w cięższych przypadkach – myśli samobójcze.
Depresja nie jest chwilowym pogorszeniem samopoczucia, lecz rozpoznawalną jednostką chorobową ujętą w międzynarodowych klasyfikacjach medycznych. Zgodnie z klasyfikacjąICD-11 wyróżnia się m.in. epizody depresyjne, nawracające zaburzenia depresyjne oraz zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Choroba ma charakter wieloczynnikowy i wynika ze współdziałania czynników biologicznych, psychologicznych oraz społecznych.
Zgodnie z klasyfikacją ICD-11 wyróżnia się m.in.:
- zaburzenia depresyjne jednobiegunowe,
- zaburzenia afektywne dwubiegunowe,
- inne określone zaburzenia nastroju.
Depresja ma charakter wieloczynnikowy – powstaje w wyniku złożonej interakcji czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Czynniki ryzyka obejmują m.in. traumatyczne doświadczenia, przewlekły stres, choroby somatyczne, izolację społeczną czy kryzysy ekonomiczne.
Objawy – psychiczne i somatyczne
Depresja nie ogranicza się wyłącznie do sfery emocjonalnej. Obejmuje również objawy somatyczne, które często prowadzą do błędnej diagnostyki. Do najczęstszych symptomów należą:
- uporczywy smutek i poczucie pustki,
- utrata zainteresowań (anhedonia),
- przewlekłe zmęczenie,
- zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność),
- spadek lub wzrost apetytu,
- problemy z koncentracją,
- poczucie winy i beznadziejności,
- myśli samobójcze.
W praktyce klinicznej obserwuje się również zaniedbywanie obowiązków zawodowych i rodzinnych, izolację społeczną oraz trudności w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego.
Depresja u dzieci, młodzieży i seniorów
W ostatnich latach szczególny niepokój budzi wzrost zachorowań wśród najmłodszych. Dane Forum Przeciw Depresji wskazują, że:
- na kliniczną depresję cierpi ok. 1% dzieci przedszkolnych,
- ok. 2% dzieci w wieku 6–12 lat,
- nawet do 20% młodzieży doświadcza epizodów depresyjnych.
Jednocześnie przez wiele lat niedoszacowany pozostawał problem depresji wśród seniorów. W przekazie społecznym obniżony nastrój u osób starszych bywał traktowany jako „naturalny element starzenia”, co opóźniało diagnozę i leczenie.
Hasła przewodnie Ogólnopolskiego Dnia Walki z Depresją
Na przestrzeni lat tematyka kampanii obejmowała m.in.:
- depresję w grupach ryzyka,
- chorobę afektywną dwubiegunową,
- depresję a choroby somatyczne,
- depresję a lęk,
- depresję wieku podeszłego,
- depresję a bezsenność,
- depresję a alkohol,
- depresję lekooporną,
- depresję a żałobę,
- depresję a miłość.
Leczenie depresji – standardy i wyzwania
Depresja jest chorobą, którą można skutecznie leczyć. Najlepsze efekty przynosi podejście kompleksowe:
- farmakoterapia (leki przeciwdepresyjne),
- psychoterapia – szczególnie terapia poznawczo-behawioralna,
- psychoedukacja pacjenta i otoczenia,
- wsparcie środowiskowe.
Kluczowym wyzwaniem pozostaje jednak wczesna diagnostyka i przełamanie bariery wstydu. Wiele osób nadal obawia się szukania pomocy, traktując chorobę jako oznakę słabości – co jest przekonaniem niezgodnym z wiedzą medyczną.
Wsparcie i pomoc – ważne telefony
W sytuacji kryzysowej dostępne są bezpłatne linie wsparcia:
- Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji – 22 594 91 00
- Telefon zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym – 116 123
- Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111
- ITAKA – Antydepresyjny telefon zaufania – 22 484 88 01
Dlaczego ten dzień jest tak ważny dziś?
Pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie, kryzysy ekonomiczne i społeczne – wszystkie te czynniki zwiększają obciążenie psychiczne populacji. Depresja przestała być wyłącznie problemem jednostki. Stała się wyzwaniem systemowym, wpływającym na produktywność, koszty opieki zdrowotnej oraz bezpieczeństwo społeczne.
Dlatego Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją to nie tylko data w kalendarzu, lecz moment refleksji nad kondycją psychiczną społeczeństwa i nad funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia psychicznego w Polsce.
Depresja jest chorobą realną, poważną i potencjalnie śmiertelną – ale jednocześnie w dużej mierze uleczalną. Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją przypomina, że edukacja, profilaktyka i dostęp do profesjonalnej pomocy są fundamentem skutecznej walki z tym zaburzeniem. Współczesne wyzwania cywilizacyjne sprawiają, że troska o zdrowie psychiczne powinna stać się jednym z priorytetów polityki zdrowotnej i społecznej państwa.
Główne wnioski
- Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją obchodzony jest 23 lutego od 2001 roku i ma na celu edukację społeczną oraz zachęcanie do podejmowania leczenia.
- Depresja dotyka około 280–350 mln osób na świecie, a w Polsce może chorować nawet 1,5 mln osób; jest jedną z głównych przyczyn samobójstw.
- Choroba ma charakter wieloczynnikowy – wynika z interakcji czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych, a jej objawy utrzymują się co najmniej 2 tygodnie.
- Najskuteczniejsze leczenie ma charakter kompleksowy i obejmuje farmakoterapię, psychoterapię (m.in. poznawczo-behawioralną) oraz wsparcie środowiskowe.
Źródło:
- https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/ogolnopolski-dzien-walki-z-depresja
- https://forumprzeciwdepresji.pl/
- https://www.itaka.org.pl/
- https://icd.who.int/
- https://psychologytoday.com/int/basics/depression
- https://www.psychiatria.pl/choroby/depresja-u-dzieci-i-mlodziezy
- https://116111.pl/
