W Barcelonie dokonano przełomu, który już teraz zapisywany jest w historii światowej medycyny. W Szpital Uniwersytecki Vall d’Hebron przeprowadzono pierwszy na świecie przeszczep twarzy od dawczyni, która wcześniej – zgodnie z hiszpańskim prawem – poddała się eutanazji. Zabieg ten nie tylko otwiera nowe możliwości w chirurgii rekonstrukcyjnej i transplantologii, ale także stawia ważne pytania etyczne, organizacyjne i prawne dotyczące donacji narządów po samobójstwie medycznie wspomaganym.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego przeszczep twarzy w Barcelonie uznano za światowy przełom i co dokładnie czyni go pierwszym takim zabiegiem w historii medycyny.
- Jakie warunki prawne, etyczne i organizacyjne umożliwiły donację po eutanazji oraz w jaki sposób przygotowano cały proces z wyprzedzeniem.
- Na czym polega techniczna złożoność przeszczepu twarzy, obejmującego skórę, mięśnie, nerwy, naczynia i struktury kostne.
- Jakie realne korzyści zdrowotne i funkcjonalne przyniósł zabieg pacjentce, która dzięki transplantacji odzyskała możliwość jedzenia, mówienia i samodzielnego życia.
Pionierski zabieg w Barcelonie
Operacja została przeprowadzona we wrześniu ubiegłego roku przez interdyscyplinarny zespół liczący niemal 100 specjalistów: chirurgów plastycznych, anestezjologów, mikrochirurgów, immunologów, psychiatrów oraz personel pielęgniarski. Na jego czele stał Joan Pere Barret, kierownik Oddziału Chirurgii Plastycznej i Leczenia Oparzeń Vall d’Hebron.
Zabieg trwał ponad 24 godziny i obejmował przeszczep złożonych struktur centralnej części twarzy: skóry, mięśni, naczyń krwionośnych, nerwów, tkanki tłuszczowej, chrząstki oraz elementów kostnych. Jak podkreślał Barret, kluczowe znaczenie miały zaawansowane techniki mikrochirurgiczne, pozwalające na łączenie struktur o średnicy mniejszej niż jeden milimetr.
Przeszczep twarzy to nie tylko wszczepienie tkanki miękkiej. Ma on na celu zapewnienie funkcji i czucia. Przeszczep twarzy, którego nie da się odczuć ani poruszyć, to nic innego jak maska. To trójwymiarowe struktury z mięśniami i tkankami, które muszą być połączone ze sobą – podkreślił chirurg.
Dawczyni i wyjątkowa forma donacji
Dawczynią była kobieta w średnim wieku, cierpiąca na ciężką chorobę, która zdecydowała się na eutanazję – procedurę legalną w Hiszpanii od 2021 roku. Jeszcze przed jej przeprowadzeniem wyraziła jednoznaczną i świadomą wolę oddania narządów oraz tkanek, w tym twarzy. Jak wyjaśniła Elisabeth Navas, koordynatorka medyczna ds. donacji i transplantacji w Vall d’Hebron, dawczyni osobiście dopytywała o możliwość przekazania twarzy:
Dawczyni chciała tylko wiedzieć, czy jej twarz nadaje się do przeszczepu i czy może zostać oddana. Barret dodał: Cały czas się uśmiechała i wyrażała ogromną radość, jaką odczuwała nie tylko z oddania swoich narządów i tkanek, ale także twarzy, aby pomóc jak największej liczbie osób. To najwyższy wyraz miłości i hojności wobec innych, bez oczekiwania czegokolwiek w zamian.
Wszystkie procedury przeprowadzono w ścisłej zgodności z obowiązującymi przepisami prawa i protokołami etycznymi, a anonimowość dawcy i biorcy została w pełni zachowana.
Biorczyni: dramatyczna choroba i „druga szansa”
Biorczynią przeszczepu była Carme – pacjentka, u której w 2024 roku doszło do ciężkiej sepsy po zakażeniu bakterią Streptococcus pyogenes, wywołanym ukąszeniem owada podczas wakacji na Wyspach Kanaryjskich. Posocznica doprowadziła do wielomiesięcznego pobytu na oddziałach intensywnej terapii oraz rozległej martwicy tkanek twarzy, w tym szczęki i nosa.
Leżałam na trzech różnych oddziałach intensywnej terapii, a kiedy mnie wypisano, martwica strawiła połowę mojej twarzy. Nie mogłam jeść, nie mogłam normalnie oddychać, nie mogłam wyjść nawet na kawę – relacjonowała Carme.
Kilku specjalistów uznało jej stan za nieodwracalny. Dopiero w Vall d’Hebron zaproponowano jej przeszczep twarzy jako jedyną realną szansę na powrót do samodzielnego funkcjonowania. Operacja umożliwiła stopniowe odzyskiwanie podstawowych funkcji: mowy, jedzenia, oddychania i ekspresji mimicznej.
Jestem tu dziś przede wszystkim po to, by podziękować. To było jedyne rozwiązanie, dzięki któremu mogłam prowadzić normalne życie. Jestem bardzo szczęśliwa – powiedziała pacjentka.
Zaawansowane planowanie i technologia 3D
Unikalnym elementem tego zabiegu była możliwość długoterminowego planowania. Ponieważ dawczyni wcześniej wyraziła zgodę na donację, zespoły medyczne mogły przygotować się z wyprzedzeniem, wykorzystując wydrukowane w technologii 3D modele twarzy dawcy i biorcy. Pozwoliło to na precyzyjne dopasowanie struktur i skrócenie krytycznych etapów operacji.
Zgodnie z obowiązującymi zasadam i dawca i biorca musieli być tej samej płci, mieć zgodną grupę krwi oraz zbliżone wymiary głowy. Uwzględniono również aspekty psychospołeczne i długoterminowy wpływ przeszczepu na funkcjonowanie pacjentki.
Vall d’Hebron – światowy lider przeszczepów twarzy
Szpital Vall d’Hebron od lat zajmuje czołową pozycję w chirurgii rekonstrukcyjnej. W 2010 roku przeprowadzono tam pierwszy na świecie pełny przeszczep twarzy, a w 2015 roku – pierwszy przeszczep twarzy od dawcy w kontrolowanym krążeniu pozaustrojowym. Połowa wszystkich przeszczepów twarzy wykonanych w Hiszpanii została przeprowadzona właśnie w tym ośrodku.
Na świecie od 2010 roku wykonano łącznie 54 przeszczepy twarzy. Hiszpański przypadek jest jednak pierwszym, w którym tkanki pochodziły od osoby, która wcześniej poddała się eutanazji.
Hiszpania a transplantologia i eutanazja
Hiszpania, licząca 49,4 mln mieszkańców, od ponad trzech dekad pozostaje światowym liderem w transplantologii. W 2024 roku wykonano tam około 6300 przeszczepów narządów, głównie nerek. W tym samym roku 426 osób skorzystało z procedury wspomaganego samobójstwa.
Połączenie tych dwóch obszarów – eutanazji i donacji – rodzi nowe możliwości, ale także wymaga szczególnej wrażliwości etycznej, przejrzystych procedur i społecznego zaufania.
Główne wnioski
- W Hiszpanii przeprowadzono pierwszy na świecie przeszczep twarzy od dawczyni, która wcześniej – zgodnie z prawem – poddała się eutanazji.
- Zabieg trwał ponad 24 godziny i wymagał udziału około 100 specjalistów, w tym mikrochirurgów, immunologów i psychiatrów.
- Dzięki wcześniejszej zgodzie dawczyni możliwe było precyzyjne planowanie operacji, m.in. z użyciem modeli 3D twarzy dawcy i biorcy.
- Przeszczep umożliwił pacjentce stopniowy powrót podstawowych funkcji życiowych – mowy, jedzenia, oddychania i mimiki – oraz znaczącą poprawę jakości życia.
Źródło:
- https://www.vallhebron.com/actualitat/noticies/vall-dhebron-realitza-el-primer-trasplantament-de-cara-del-mon-duna-donant-que-va-rebre-eutanasia
