Coraz więcej danych sugeruje, że choroba Parkinsona nie zaczyna się wyłącznie w mózgu. Najnowsze badanie zespołu z UK Dementia Research Institute przy University College London pokazuje, w jaki sposób toksyczne białka mogą przemieszczać się z jelit do mózgu z udziałem komórek układu odpornościowego. Wyniki, opublikowane w Nature i finansowane przez Chan Zuckerberg Initiative, wskazują nową, potencjalną strategię terapeutyczną, która mogłaby umożliwić interwencję na bardzo wczesnym etapie choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- W jaki sposób choroba Parkinsona może rozprzestrzeniać się z jelit do mózgu z udziałem komórek układu odpornościowego,
- Jaką rolę w tym procesie odgrywają makrofagi jelitowe i limfocyty T,
- Dlaczego objawy jelitowe mogą pojawiać się na wiele lat przed zaburzeniami ruchowymi,
- Jakie nowe możliwości terapeutyczne i diagnostyczne otwierają wyniki tego badania.
Jelita jako punkt wyjścia choroby
Hipoteza jelitowego początku choroby Parkinsona była formułowana od lat. Jednym z pierwszych obszarów mózgu dotkniętych chorobą jest grzbietowe jądro ruchowe nerwu błędnego, które ma bezpośrednie połączenie z jelitami. Dodatkowo u 50–90% osób z chorobą Parkinsona objawy jelitowe, takie jak przewlekłe zaparcia, pojawiają się na długo przed wystąpieniem zaburzeń ruchowych – niekiedy nawet kilkadziesiąt lat wcześniej. Około dwie trzecie pacjentów zalicza się do grupy, u której choroba rozpoczyna się „w ciele”, a dopiero później obejmuje mózg.
Rola makrofagów jelitowych
Kluczowym odkryciem badania jest rola makrofagów jelitowych – wyspecjalizowanych komórek odpornościowych, które jako pierwsze reagują na zagrożenia w jelitach. Naukowcy wykazali, że komórki te pochłaniają nieprawidłowo sfałdowaną alfa-synukleinę, toksyczne białko silnie powiązane z chorobą Parkinsona.
Po pochłonięciu alfa-synukleiny makrofagi zaczynają wykazywać dysfunkcję układu lizosomalnego, odpowiedzialnego za rozkład produktów przemiany materii w komórkach. Zamiast neutralizować zagrożenie, komórki te inicjują procesy, które mogą sprzyjać dalszemu rozprzestrzenianiu się patologii.
Od jelit do mózgu – udział limfocytów T
Badanie wykazało, że dysfunkcyjne makrofagi jelitowe wysyłają sygnały do limfocytów T, stanowiących element adaptacyjnej odpowiedzi immunologicznej. Te „poinstruowane przez jelita” limfocyty T przemieszczają się następnie z jelit do mózgu.
Co istotne, gdy przed wprowadzeniem alfa-synukleiny do jelita cienkiego myszy naukowcy zmniejszyli liczbę makrofagów jelitowych, zaobserwowali niższy poziom toksycznej alfa-synukleiny w mózgu oraz poprawę objawów motorycznych. Wynik ten sugeruje, że ukierunkowanie terapii na określone komórki układu odpornościowego może ograniczyć szerzenie się choroby.
Model eksperymentalny i metodologia
W badaniu wykorzystano alfa-synukleinę wyizolowaną z mózgów osób zmarłych na chorobę Parkinsona. Niewielkie jej ilości wprowadzono do jelita cienkiego myszy, a następnie szczegółowo prześledzono drogę przemieszczania się białka z jelit do mózgu. Takie podejście pozwoliło bezpośrednio powiązać obecność patologicznego białka w jelitach z późniejszymi zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym.
Potencjalne nowe cele terapeutyczne
Autorzy badania podkreślają, że uzyskane wyniki otwierają możliwość opracowania terapii ukierunkowanych na wczesne etapy choroby, jeszcze zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń neuronów w mózgu. Jednym z kierunków dalszych prac będzie także analiza markerów zapalnych we krwi, które mogłyby posłużyć do wczesnej diagnostyki. Jak podkreśla współautorka badania, Soyon Hong:
Nasze badanie pokazuje, że komórki układu odpornościowego nie są biernymi obserwatorami choroby Parkinsona; te makrofagi jelitowe reagują, choć w sposób dysfunkcyjny. To stwarza okazję do zastanowienia się nad tym, jak możemy wzmocnić funkcjonowanie układu odpornościowego i tych komórek, aby reagowały prawidłowo i pomagały spowolnić lub zatrzymać rozprzestrzenianie się choroby.
Współautor badania, Tim Bartels, zwraca uwagę na długotrwały, powolny charakter chorób neurodegeneracyjnych:
Choroby neurodegeneracyjne rozwijają się powoli przez dziesięciolecia. Zrozumienie, jak choroba Parkinsona rozwija się w organizmie, może pozwolić nam na opracowanie prostych badań krwi do jej wykrywania, co umożliwi diagnozę na długo przed wystąpieniem uszkodzeń mózgu. Możliwość wykrywania i leczenia choroby Parkinsona, zanim jeszcze dotrze ona do mózgu, może mieć ogromny wpływ na osoby dotknięte tą chorobą.
Główne wnioski
- Badanie zespołu z UK Dementia Research Institute przy UCL wykazało, że toksyczna alfa-synukleina może przemieszczać się z jelit do mózgu z udziałem komórek układu odpornościowego.
- Kluczową rolę odgrywają makrofagi jelitowe, które pochłaniają patologiczne białko i wykazują dysfunkcję lizosomalną.
- Dysfunkcyjne makrofagi aktywują limfocyty T, które wędrują z jelit do mózgu i mogą sprzyjać szerzeniu się patologii.
- Zmniejszenie liczby makrofagów jelitowych u myszy prowadziło do obniżenia poziomu alfa-synukleiny w mózgu i poprawy objawów motorycznych, wskazując nowy potencjalny cel terapeutyczny.
Źródło:
- University College London
- https://www.nature.com/articles/s41586-025-09984-y
