Najobszerniejszy dotychczas przegląd badań dotyczących suplementacji wapnia w ciąży, przeprowadzony przez naukowców z Uniwersytetu Stellenbosch, podważa jedno z najbardziej rozpowszechnionych zaleceń profilaktycznych dotyczących stanu przedrzucawkowego. Z analiz obejmujących ponad 37 tys. uczestniczek wynika, że suplementy wapnia nie zmniejszają ryzyka preeklampsji, nawet w populacjach o niskim spożyciu wapnia. Wyniki te stają w sprzeczności z wieloletnimi rekomendacjami, w tym wytycznymi WHO.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego nowe, duże badania podważają skuteczność suplementów wapnia w zapobieganiu stanowi przedrzucawkowemu u kobiet w ciąży.
- Jak wcześniejsze, niskiej jakości badania wpływały na wytyczne WHO i dlaczego ich ponowna ocena zmieniła wnioski naukowców.
- Jakie wyniki przyniósł przegląd obejmujący 10 badań randomizowanych i 37 504 uczestniczki.
- Dlaczego rzetelna weryfikacja jakości badań (TRACT, INSPECT-SR) jest kluczowa dla tworzenia wiarygodnych zaleceń klinicznych.
Stan przedrzucawkowy – jedno z najpoważniejszych powikłań ciąży
Stan przedrzucawkowy jest zagrażającym życiu zaburzeniem pojawiającym się zwykle w drugiej połowie ciąży, które charakteryzuje się nadciśnieniem tętniczym oraz uszkodzeniem narządów wewnętrznych. W skrajnych sytuacjach prowadzi do przedwczesnego porodu, zgonu matki lub noworodka.
Jedyną formą „leczenia” pozostaje rozwiązanie ciąży. Dlatego od lat poszukiwano metod zmniejszających ryzyko jego wystąpienia – a suplementacja wapnia była jedną z najczęściej stosowanych strategii profilaktycznych.
Najnowszy przegląd obala wcześniejsze założenia
Zaktualizowana analiza objęła 10 randomizowanych badań kontrolowanych, w których udział wzięło 37 504 kobiet. Badania porównywały suplementację wapnia z placebo oraz wysokie i niskie dawki wapnia między sobą. Wynik przeglądu jest jednoznaczny:
- suplementacja wapnia nie zmniejsza ryzyka stanu przedrzucawkowego,
- poród przedwczesny i śmiertelność noworodków nie różnią się między grupami,
- zgony matek były w badaniach rzadkie, a dostępne dane pozostają „wysoce niepewne”.
Autorka analizy, dr Anke Rohwer, powiedziała:
Stosując rygorystyczne i transparentne metody analizy, nie stwierdziliśmy istotnych różnic w kluczowych wynikach, takich jak stan przedrzucawkowy, zgon matki, poród przedwczesny czy śmiertelność noworodków.
Dlaczego wcześniejsze badania sugerowały korzyści?
W poprzednich przeglądach uwzględniano liczne badania o niskiej wiarygodności: małe, obarczone błędami publikacji, a w niektórych przypadkach – metodologicznie wadliwe. Po zastosowaniu zaktualizowanych kryteriów kwalifikowalności część z nich wykluczono. To radykalnie zmieniło obraz dowodów. Prof. Catherine Cluver podkreśliła:
Nasza zaktualizowana analiza pokazuje, że po uwzględnieniu takich kwestii, jak efekty małych badań i błąd publikacji, dowody przemawiające za suplementacją wapnia w zapobieganiu stanowi przedrzucawkowemu po prostu przestają być aktualne.
Oznacza to, że wcześniejsze, pozytywne wnioski były prawdopodobnie wynikiem:
- efektu małych badań,
- błędów publikacyjnych,
- ograniczeń metodologicznych,
- niskiej jakości danych.
Czy zalecenia WHO powinny zostać zrewidowane?
WHO od lat rekomenduje suplementację wapnia kobietom w populacjach o niskim spożyciu tego minerału. Jednak autorzy przeglądu podkreślają, że te rekomendacje opierały się na dowodach, które dziś uznano za niewiarygodne. Kluczowa konkluzja badaczy brzmi:
Po wykluczeniu nierzetelnych badań stwierdziliśmy, że domniemane korzyści z suplementacji wapnia w przypadku stanu przedrzucawkowego zniknęły. Obecnie wykazujemy, że suplementacja wapnia nie zapobiega stanowi przedrzucawkowemu, co potwierdzają duże, rzetelne badania.
To odkrycie może w najbliższych latach wpłynąć na aktualizację międzynarodowych wytycznych klinicznych.
Znaczenie jakości badań – narzędzia do wykrywania niepewnych danych
Autorzy zastosowali listę kontrolną TRACT, a także odwołali się do nowych narzędzi, takich jak INSPECT-SR, które służą do identyfikacji badań z błędami metodologicznymi, „błędem ludzkim” lub podejrzeniem nierzetelności naukowej. To właśnie eliminacja takich badań wpłynęła na zmianę wniosków. Badacze wskazują, że w dziedzinie zdrowia publicznego konieczne jest:
- rygorystyczne sprawdzanie wiarygodności badań pierwotnych,
- eliminowanie danych o niskiej jakości,
- ponowne ocena starych przeglądów systematycznych.
Tylko to pozwala na formułowanie bezpiecznych rekomendacji klinicznych.
Główne wnioski
- Suplementacja wapnia nie zapobiega stanowi przedrzucawkowemu – potwierdził to przegląd 10 RCT obejmujących 37 504 kobiet, wykazując brak różnic między wapniem a placebo.
- Po wykluczeniu niewiarygodnych, małych i obarczonych błędem badań wcześniejsze korzyści zniknęły – co wskazuje, że dotychczasowe wnioski były zniekształcone.
- Autorzy podkreślają, że wcześniejsze zalecenia WHO mogą wymagać aktualizacji, ponieważ opierały się na danych o niższej jakości i niepewnej wiarygodności.
- Nowe narzędzia oceny wiarygodności badań, takie jak TRACT i INSPECT-SR, ujawniają istotną rolę rzetelnej analizy dowodów w tworzeniu bezpiecznych zaleceń klinicznych.
Źródło:
- https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD001059.pub6/full
