Zanieczyszczenie powietrza pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Szacuje się, że każdego roku około 40 tysięcy osób umiera przedwcześnie w wyniku ekspozycji na szkodliwe substancje unoszące się w powietrzu. Mimo rosnącej obecności tego tematu w debacie publicznej, poziom wiedzy społecznej na temat zagrożeń, źródeł emisji i skutków zdrowotnych wciąż jest niski. Potwierdzają to dane zawarte w raporcie „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce”, przygotowanym przez zespół ekspertów z Zakładu Zdrowia Populacyjnego CMKP.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są postawy Polaków wobec zanieczyszczenia powietrza i jego skutków zdrowotnych.
- Dlaczego działania profilaktyczne i polityki środowiskowe wciąż napotykają opór społeczny.
- Które grupy społeczne są najbardziej narażone na skutki smogu i zanieczyszczeń.
- Jakie deficyty wiedzy dominują wśród dorosłych mieszkańców Polski.
Niska świadomość, wysoka deklaratywność
Jak wynika z badania przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie 1092 dorosłych osób w czerwcu 2025 roku, aż 91% Polaków uznaje zanieczyszczenie powietrza za przyczynę poważnych chorób. Jednak tylko 43% badanych potrafi wskazać związek między smogiem, a chorobami serca. Jeszcze mniej osób (zaledwie 7%) łączy zanieczyszczenia powietrza z cukrzycą, a tylko co czwarty respondent jest świadomy ich wpływu na układ nerwowy i płodność.
Najbardziej niepokojący jest rozdźwięk między świadomością problemu, a konkretną wiedzą o skutkach zdrowotnych – podkreśla dr n. o zdr. Kuba Sękowski, jeden z autorów raportu.
Błędne postrzeganie źródeł emisji
Raport wskazuje, że Polacy przeceniają rolę przemysłu i transportu, a niedoszacowują wpływu domowych źródeł ogrzewania. 72% respondentów wskazuje przemysł jako główne źródło zanieczyszczeń, 66% – transport drogowy, a tylko 50% – domowe piece, mimo że to właśnie tzw. niska emisja jest głównym winowajcą złej jakości powietrza w Polsce.
W polskim społeczeństwie błędnie postrzegamy źródła emisji zanieczyszczeń powietrza – mówi dr n. med. Justyna Grudziąż-Sękowska. – Niski poziom świadomości i ograniczone zasoby finansowe pogłębiają nierówności zdrowotne.
Działania profilaktyczne? Wciąż zbyt rzadkie
Pomimo świadomości zagrożenia, tylko 29% Polaków sprawdza jakość powietrza w swoim otoczeniu, a 19% korzysta z oczyszczaczy powietrza. Ograniczanie aktywności fizycznej lub unikanie przebywania na zewnątrz w dniach wysokiego stężenia zanieczyszczeń deklaruje niespełna połowa respondentów. Tylko 10% nosi maseczki ochronne.
Dodatkowo, ponad 35% badanych nie potrafiło wskazać, czy podejmuje jakiekolwiek działania ochronne. Ten brak konsekwencji pomiędzy wiedzą, a praktyką pogłębia problem.
Zanieczyszczenia pogłębiają nierówności zdrowotne
Grupami najbardziej narażonymi na skutki zanieczyszczenia powietrza są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży i osoby przewlekle chore. Jednak wiedza na ten temat również jest ograniczona – kobiety w ciąży jako grupę ryzyka wskazało tylko 33% badanych, a dzieci – 51%. Osoby starsze i przewlekle chore zostały rozpoznane jako grupy wysokiego ryzyka odpowiednio przez 72% i 68% respondentów.
Polacy dostrzegają problem smogu, lecz nie rozumieją jego skali ani realnych konsekwencji – zaznacza prof. dr hab. n. med. Mateusz Jankowski. – Bez edukacji publicznej transformacja energetyczna i poprawa jakości powietrza będą poważnie utrudnione.
Ograniczone poparcie dla polityk publicznych
Choć 76% Polaków uważa zanieczyszczenie powietrza za poważny problem, to poparcie dla konkretnych regulacji jest ograniczone. 54% opowiada się za opodatkowaniem firm emitujących zanieczyszczenia, 53% popiera obowiązkową wymianę pieców, a 49% akceptuje limity emisji dla przemysłu. Ale już tylko 27% badanych popiera strefy czystego transportu, a 23% – zamykanie kopalń.
Jednocześnie 70% respondentów popiera karanie osób palących śmieci, co wskazuje na umiarkowaną gotowość społeczną do akceptowania działań kontrolnych.
Edukacja jako warunek skutecznych zmian
Z raportu wyłania się jednoznaczny wniosek: brak wiedzy i zrozumienia mechanizmów emisji oraz skutków zdrowotnych blokuje poparcie dla zmian systemowych. Mimo istnienia programów wspierających wymianę źródeł ciepła i dostęp do informacji o jakości powietrza, ich skuteczność ogranicza niski poziom edukacji środowiskowej.
W opinii autorów raportu, kluczowe jest wzmocnienie działań edukacyjnych na poziomie lokalnym i ogólnokrajowym, integrujących wiedzę zdrowotną, środowiskową i społeczną.
Główne wnioski
- 91% Polaków uznaje zanieczyszczenie powietrza za zagrożenie zdrowotne, ale tylko 43% łączy je z chorobami serca, a 7% z cukrzycą.
- Najczęściej wskazywanym źródłem emisji jest przemysł (72%), podczas gdy rzeczywistym głównym źródłem są domowe instalacje grzewcze, wskazywane tylko przez 50% badanych.
- Tylko 29% mieszkańców Polski monitoruje jakość powietrza, a 19% używa oczyszczaczy – działania ochronne są rzadkie i wybiórcze.
- Poparcie dla polityk środowiskowych jest umiarkowane: wymianę pieców popiera 53% badanych, strefy czystego transportu – zaledwie 27%.
Źródło:
- Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
- Raport „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce”
