Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zaktualizowane wersje Modelowej Listy Leków Podstawowych (EML) oraz Listy Leków dla Dzieci (EMLc), uwzględniając nowe terapie onkologiczne, diabetologiczne oraz leki stosowane w leczeniu chorób rzadkich. Aktualizacja ta odzwierciedla priorytety zdrowia publicznego i ma na celu poprawę globalnego dostępu do skutecznych i opłacalnych leków o potwierdzonej wartości klinicznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie nowe leki na raka i cukrzycę zostały dodane do Modelowej Listy Leków Podstawowych WHO.
- Dlaczego WHO rekomenduje tylko terapie o udowodnionej skuteczności klinicznej i wpływie na zdrowie publiczne.
- W jaki sposób leki takie jak semaglutyd czy pembrolizumab mogą poprawić rokowania pacjentów.
- Jakie wyzwania stoją przed krajami w zakresie dostępności i finansowania nowoczesnych terapii.
WHO publikuje nowe listy leków podstawowych EML i EMLc
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła właśnie zaktualizowane edycje Modelowej Listy Leków Podstawowych (EML) oraz Listy Podstawowych Leków dla Dzieci (EMLc). To już 24. edycja EML i 10. edycja EMLc – dokumentów stanowiących filar polityki zdrowotnej w ponad 150 krajach. Nowe wydania zawierają łącznie 523 leki dla dorosłych i 374 dla dzieci, odpowiadając na najpilniejsze potrzeby zdrowia publicznego.
Zaktualizowana lista obejmuje m.in. nowe leki onkologiczne, przeciwcukrzycowe, na otyłość, mukowiscydozę, hemofilię oraz łuszczycę. Jak podkreśliła dr Yukiko Nakatani, zastępca dyrektora generalnego WHO ds. systemów opieki zdrowotnej, dostępu i danych:
Nowe wydania list leków podstawowych stanowią ważny krok w kierunku zwiększenia dostępu do nowych leków o udowodnionych korzyściach klinicznych i dużym potencjale oddziaływania na zdrowie publiczne na całym świecie.
Leki na raka: nacisk na skuteczność i dostępność
Rak pozostaje drugą najczęstszą przyczyną zgonów na świecie, odpowiadając za niemal 10 milionów zgonów rocznie. WHO od lat traktuje onkologię jako jeden z kluczowych obszarów działania w ramach listy EML. Obecnie leki przeciwnowotworowe stanowią blisko połowę wszystkich nowych terapii zatwierdzanych przez światowe agencje regulacyjne, co wymusza szczególną selektywność.
W najnowszej edycji listy znalazły się wyłącznie leki, które – zgodnie z rygorystycznymi kryteriami – przedłużają życie pacjentów o co najmniej 4–6 miesięcy. Po ocenie 7 wniosków dotyczących 25 leków onkologicznych, Komitet Ekspertów WHO zatwierdził m.in.:
- Pembrolizumab jako monoterapię pierwszego rzutu w:
- przerzutowym raku szyjki macicy,
- przerzutowym raku jelita grubego,
- przerzutowym niedrobnokomórkowym raku płuca.
Alternatywą w przypadku tego ostatniego wskazania są również atezolizumab oraz cemiplimab, należące do klasy inhibitorów punktów kontrolnych układu odpornościowego PD-1/PD-L1.
WHO zwróciła również uwagę na potrzebę szybkiego wdrażania klinicznych strategii poprawy dostępu do terapii, takich jak optymalizacja dawek. Jak zauważono: reformy systemowe wymagają czasu, natomiast działania kliniczne można wdrożyć natychmiast – co jest kluczowe zwłaszcza w krajach o ograniczonych zasobach.
Nowe terapie dla pacjentów z cukrzycą i otyłością
Cukrzyca i otyłość to dwa globalne wyzwania zdrowotne, silnie ze sobą powiązane. Dane WHO z 2022 roku pokazują, że na cukrzycę choruje ponad 800 milionów osób, z czego aż połowa nie otrzymuje leczenia. Jednocześnie ponad miliard ludzi na świecie zmaga się z otyłością – a jej wskaźniki wzrastają szczególnie szybko w krajach o niskich i średnich dochodach.
Komitet WHO zarekomendował dodanie do EML innowacyjnych terapii opartych na agonistach receptorów GLP-1 i GIP:
- Semaglutyd,
- Dulaglutyd,
- Liraglutyd,
- Tirzepatid (agonista GLP-1/GIP).
Leki te wykazują nie tylko skuteczność w kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2, ale także działanie kardioprotekcyjne i nefroprotekcyjne oraz wspierają redukcję masy ciała. Zostały one dodane do listy z wyraźnym wskazaniem: dla dorosłych z cukrzycą typu 2, współistniejącą chorobą układu krążenia lub przewlekłą chorobą nerek oraz otyłością (BMI ≥ 30 kg/m²).
WHO zaznacza jednak, że wysokie koszty tych leków – zwłaszcza semaglutydu i tirzepatidu – stanowią poważną barierę w dostępie. Dlatego organizacja rekomenduje:
- priorytetowe traktowanie pacjentów, którzy odniosą największe korzyści z terapii,
- wspieranie konkurencji ze strony leków generycznych,
- włączenie tych leków do pakietu świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej,
- opracowanie polityk cenowych opartych na sprawiedliwym dostępie.
Jak podkreślił Deusdedit Mubangizi, Dyrektor ds. Polityki i Standardów Leków i Produktów Zdrowotnych WHO:
Duża część wydatków z własnej kieszeni na choroby niezakaźne jest przeznaczana na leki, w tym te sklasyfikowane jako niezbędne, które w zasadzie powinny być dostępne finansowo dla każdego.
Inne zmiany: mukowiscydoza, łuszczyca, hemofilia
Zaktualizowane listy leków WHO uwzględniły także nowe wskazania terapeutyczne dla leków stosowanych w leczeniu chorób rzadkich i przewlekłych. W szczególności:
- Dodano leki stosowane w terapii mukowiscydozy,
- Wprowadzono nowe opcje leczenia łuszczycy oraz hemofilii,
- Zaktualizowano klasyfikację antybiotyków AWaRe (Access, Watch, Reserve), co ma kluczowe znaczenie w kontekście globalnej walki z antybiotykoopornością.
Proces aktualizacji i znaczenie list WHO
Spotkanie Komitetu Ekspertów WHO ds. Wyboru i Stosowania Leków Podstawowych odbyło się w dniach 5–9 maja 2025 roku w Genewie. W jego trakcie rozpatrzono 59 wniosków, z czego 31 dotyczyło dodania nowych leków lub klas leków. Ocena opierała się na analizie skuteczności, bezpieczeństwa, ceny oraz opłacalności terapeutycznej. W wyniku prac Komitetu:
- dodano 20 nowych leków do listy EML,
- dodano 15 leków do listy EMLc,
- poszerzono wskazania dla 7 już istniejących leków.
Modelowe listy WHO, opracowywane od 1977 roku, stanowią dziś fundament polityki zdrowotnej wielu państw – od zamówień publicznych po systemy refundacyjne i ubezpieczeniowe. Ich znaczenie rośnie zwłaszcza w kontekście globalnych nierówności w dostępie do leków i terapii ratujących życie.
Główne wnioski
- WHO zaktualizowała listy leków podstawowych (EML i EMLc), dodając łącznie 35 nowych pozycji oraz poszerzając wskazania dla 7 już istniejących leków.
- Do listy dodano kluczowe terapie onkologiczne, m.in. pembrolizumab, atezolizumab i cemiplimab, skuteczne w leczeniu przerzutowych nowotworów.
- W obszarze cukrzycy i otyłości ujęto leki z grupy agonistów GLP-1 i GIP, takie jak semaglutyd, dulaglutyd, liraglutyd i tirzepatid – wskazane dla pacjentów z cukrzycą typu 2 i chorobami współistniejącymi.
- WHO zwraca uwagę na konieczność obniżania barier finansowych i wdrażania sprawiedliwych strategii cenowych, aby zapewnić dostępność tych leków w krajach o ograniczonych zasobach.
Źródło:
- WHO
