Długoterminowe wyniki największego na świecie randomizowanego badania dotyczącego leczenia choroby tętnicy szyjnej – ACST-2 – jednoznacznie wskazują, że zarówno operacja chirurgiczna, jak i wszczepienie stentu, zapewniają równie skuteczną ochronę przed udarem mózgu. Wyniki badania zaprezentowano podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego 2025 w Madrycie i stanowią przełom w podejściu do leczenia pacjentów ze zwężeniem tętnicy szyjnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są długoterminowe wyniki badania ACST-2 porównujące operację (CEA) i stentowanie (CAS) tętnicy szyjnej.
- Dlaczego obie metody leczenia zapewniają podobną ochronę przed udarem mózgu u pacjentów bezobjawowych.
- Kiedy lekarze mogą preferować stentowanie, a kiedy operację – w zależności od stanu zdrowia pacjenta.
- Jakie jest ryzyko powikłań i potrzeba ponownego zabiegu w perspektywie nawet 20 lat po leczeniu.
Udar mózgu i rola tętnic szyjnych
Udar mózgu pozostaje trzecią najczęstszą przyczyną zgonów na świecie – co roku odpowiada za ponad sześć milionów zgonów. Jedną z jego głównych przyczyn jest zwężenie tętnic szyjnych, czyli duże zmiany miażdżycowe prowadzące do ograniczenia przepływu krwi do mózgu. Blaszki miażdżycowe mogą pękać, co skutkuje powstaniem skrzepu i niedokrwieniem mózgowym.
Dwa główne sposoby leczenia to:
- Endarterektomia tętnicy szyjnej (CEA) – klasyczna operacja chirurgiczna polegająca na usunięciu blaszek miażdżycowych,
- Stentowanie tętnicy szyjnej (CAS) – mniej inwazyjny zabieg z wykorzystaniem angioplastyki i wszczepienia stentu, który utrzymuje naczynie otwarte.
Badanie ACST-2 – największe i najdłuższe tego typu
W badaniu ACST-2 (Asymptomatic Carotid Surgery Trial 2) wzięło udział 3624 uczestników z 33 krajów. Byli to pacjenci z istotnym, ale bezobjawowym zwężeniem tętnicy szyjnej, którzy nie przebyli wcześniej udaru. Zostali oni losowo przydzieleni do jednej z dwóch grup: poddanych endarterektomii (CEA) lub stentowaniu (CAS).
Obserwacja uczestników trwała przez medianę 8,5 roku, a niektórych nawet przez niemal 20 lat. To właśnie ta długofalowa perspektywa pozwoliła na precyzyjną ocenę skuteczności obu procedur.
Kluczowe wyniki badania
Badanie ACST-2 dostarczyło solidnych, długoterminowych danych porównujących skuteczność dwóch głównych metod leczenia zwężenia tętnicy szyjnej – stentowania (CAS) i operacji chirurgicznej (CEA):
- Porównywalna liczba udarów: liczba pierwszych udarów mózgu była bardzo podobna – 113 w grupie CAS i 112 w grupie CEA.
- Zbliżona liczba udarów związanych bezpośrednio z tętnicą szyjną: po wykluczeniu udarów o innej etiologii, pozostało 91 vs 92 przypadki.
- Udarów po stronie leczonej (ipsilateralnych) było mniej niż po stronie przeciwnej: 46 vs 73, co świadczy o skutecznej ochronie zapewnianej przez obie metody.
- Utrzymanie drożności: po miesiącu od zabiegu tętnica leczona pozostała otwarta u ponad 99% pacjentów w obu grupach; jedynie 4% wymagało kolejnego zabiegu podczas dalszej obserwacji.
- Bezpieczeństwo zabiegów: ryzyko zgonu lub trwałego kalectwa w ciągu 30 dni po zabiegu wynosiło zaledwie około 1% zarówno dla CAS, jak i CEA.
Różnice w charakterystyce zabiegów
Choć obie procedury są skuteczne, różnią się inwazyjnością i potencjalnym profilem ryzyka:
Wykazaliśmy, że u pacjentów z poważnym zwężeniem tętnicy szyjnej, stentowanie i zabieg chirurgiczny mają podobny wpływ na ryzyko udaru mózgu powodującego kalectwo lub zgon. Ryzyko związane z każdym zabiegiem wynosi około 1% w ciągu 30 dni od operacji” – powiedziała Alison Halliday, emerytowana profesor chirurgii naczyniowej w Oxford Population Health i główna badaczka w badaniu ACST-2.
Z kolei prof. Richard Bulbulia, współautor badania, dodał:
Zarówno stentowanie, jak i operacja są dobrymi opcjami leczenia, ale mogą istnieć szczególne czynniki pacjenta, które faworyzują jedno podejście nad drugim. CAS jest mniej inwazyjny, zwykle wykonuje się go w znieczuleniu miejscowym, wiąże się z krótszym pobytem w szpitalu i może być preferowany dla osób o wyższym ryzyku powikłań chirurgicznych – ale wiązał się z wyższym ryzykiem udaru po zabiegu – a CEA uważano za bardziej odpowiednie dla osób ze znacznym zwężeniem tętnicy.
Co oznaczają wyniki dla lekarzy i pacjentów?
Dzięki badaniu ACST-2 lekarze mogą teraz z większą pewnością oferować pacjentom procedury dostosowane do ich indywidualnych potrzeb – wiedząc, że skuteczność obu metod w długim okresie jest porównywalna. Ostateczny wybór powinien uwzględniać nie tylko charakterystyki kliniczne, ale też preferencje pacjenta, lokalną dostępność procedur oraz ocenę ryzyka operacyjnego.
Projekt ACST-2 został sfinansowany przez Brytyjską Fundację Kardiologiczną i potwierdza wcześniejsze wyniki pięcioletnich analiz, które nie wykazały istotnych różnic w skuteczności obu metod leczenia.
- prezentacja wyników ACST-2 na Kongresie ESC 2025, Madryt
- Finansowanie: British Heart Foundation
- Badanie: Oxford Population Health
Główne wnioski
- Badanie ACST-2 z udziałem 3624 pacjentów pokazało, że zarówno operacja CEA, jak i stentowanie CAS zapewniają równą długoterminową ochronę przed udarem mózgu.
- Skuteczność procedur była zbliżona: liczba pierwszych udarów wyniosła 113 (CAS) vs. 112 (CEA), a udary po stronie leczonej występowały rzadziej niż po stronie przeciwnej.
- Bezpieczeństwo: 30-dniowe ryzyko zgonu lub trwałego kalectwa wynosiło około 1% w obu grupach; tylko 4% pacjentów wymagało ponownej interwencji w ciągu wielu lat obserwacji.
- Wybór metody zależy od indywidualnych cech pacjenta – CAS jest mniej inwazyjny, CEA może być preferowany przy bardzo zaawansowanym zwężeniu.
Źródło:
- University of Oxford Medical Sciences Division
