Mimo ogromnych postępów w leczeniu raka piersi, zagrożenie nawrotem choroby wciąż pozostaje realne – nawet po wielu latach od zakończenia terapii. Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Abramson Cancer Center i Perelman School of Medicine Uniwersytetu Pensylwanii rzuca nowe światło na ten problem. Po raz pierwszy zidentyfikowano bowiem możliwość skutecznego wykrywania i eliminowania uśpionych komórek nowotworowych, odpowiedzialnych za późniejsze nawroty choroby. Badanie fazy II CLEVER, opublikowane w czasopiśmie Nature Medicine, otwiera nowy rozdział w profilaktyce przerzutowego raka piersi.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie komórki nowotworowe mogą pozostawać w organizmie po leczeniu raka piersi i dlaczego są groźne.
- Na czym polega strategia wykrywania i eliminacji uśpionych komórek nowotworowych (MRD).
- Jakie leki – już dostępne na rynku – okazały się skuteczne w zapobieganiu nawrotom choroby.
- Jakie wyniki uzyskano w badaniu klinicznym CLEVER i jakie są kolejne kroki w rozwoju tej metody.
Uśpione komórki nowotworowe – ciche zagrożenie
U wielu pacjentek, nawet po skutecznym leczeniu raka piersi, w organizmie mogą pozostawać tzw. uśpione komórki nowotworowe. Są one niewidoczne w standardowych badaniach obrazowych i potrafią przetrwać w ukryciu przez wiele lat, by po czasie ulec reaktywacji i dać początek przerzutom. Ten stan nazywany jest minimalną chorobą resztkową (MRD).
Jak zaznacza prof. Lewis Chodosh, główny autor badania i kierownik Katedry Biologii Nowotworów:
Nasze badania pokazują, że ta uśpiona faza stanowi okazję do interwencji i wyeliminowania uśpionych komórek nowotworowych, zanim zdążą powrócić jako agresywna choroba przerzutowa.
Leki już zatwierdzone, ale w nowej roli
W ramach badania przedklinicznego zespół Chodosha wykorzystał dwa znane leki, zatwierdzone wcześniej przez FDA do leczenia innych schorzeń. Okazało się, że choć nie są skuteczne wobec aktywnych komórek rakowych, doskonale sprawdzają się w eliminowaniu komórek uśpionych.
Leki te działają na dwa istotne mechanizmy – autofagię oraz sygnalizację mTOR – które umożliwiają uśpionym komórkom przetrwanie w organizmie. Eksperymenty na modelach zwierzęcych potwierdziły, że interwencja farmakologiczna znacząco wydłuża czas przeżycia wolnego od nawrotu.
Badanie kliniczne CLEVER – przełom w realnej terapii
Do badania CLEVER włączono 51 kobiet, które zakończyły leczenie raka piersi w ciągu ostatnich pięciu lat. Choć ich badania obrazowe były prawidłowe, wykryto u nich obecność uśpionych komórek nowotworowych w szpiku kostnym.
Pacjentki zostały losowo przydzielone do jednej z trzech grup: otrzymującej jeden z dwóch badanych leków w monoterapii lub terapię skojarzoną. Po sześciu cyklach leczenia udało się usunąć uśpione komórki nowotworowe u 80% uczestniczek.
Co szczególnie istotne – po medianie obserwacji wynoszącej 42 miesiące nawrót choroby odnotowano tylko u dwóch pacjentek.
Chcemy móc zaoferować pacjentkom lepszą opcję niż ‘poczekamy i zobaczymy’ po zakończeniu leczenia raka piersi – podkreśla dr Angela DeMichele, główna badaczka i profesor specjalizująca się w terapii raka piersi. Te wyniki dają nam nadzieję, że jesteśmy na dobrej drodze.
Skuteczność potwierdzona w liczbach
W badaniu CLEVER trzyletni wskaźnik przeżycia wolnego od nawrotu wyniósł:
- Ponad 90% w grupie monoterapii,
- 100% w grupie otrzymującej oba leki jednocześnie.
To pierwsze tak silne dowody na skuteczność prewencyjnego leczenia MRD, czyli uśpionych komórek nowotworowych, u pacjentek z historią raka piersi.
Kolejne badania już trwają
Obiecujące wyniki badania CLEVER skłoniły zespół DeMichele do rozpoczęcia dwóch nowych, rozszerzonych badań: ABBY oraz PALAVY – również w fazie II, prowadzone w wielu ośrodkach onkologicznych na terenie Stanów Zjednoczonych. Ich celem jest potwierdzenie i rozwinięcie dotychczasowych rezultatów.
Wstępne wyniki zaprezentowano już podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO) 2023.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Uśpione komórki nowotworowe (MRD) mogą pozostać w organizmie pacjentek po zakończeniu leczenia raka piersi, a ich reaktywacja prowadzi do nawrotu choroby.
- Badanie kliniczne CLEVER wykazało, że istniejące leki – działające na autofagię i szlak mTOR – skutecznie eliminują uśpione komórki u 80% uczestniczek.
- Trzyletnie przeżycie bez nawrotu wyniosło ponad 90% przy monoterapii i 100% przy terapii skojarzonej.
- Kolejne badania (ABBY i PALAVY) mają potwierdzić skuteczność tej strategii i umożliwić jej szersze wdrożenie w praktyce klinicznej.
Źródło:
- Perelman School of Medicine at the University of Pennsylvania
- Nature Medicine
